Yalghanchiliq we uning aqiwiti

Yalghan sözlesh eng yaman qiliq, nachar exlaq we iman'gha zit kélidighan chong gunahtur. Saxtipezlik, aldamchiliq, sözide turmasliq, amanetke xiyanet qilish, wedige xilapliq qilish, yalghan guwahliq bérish, yalghan qesem qilish, gunahsiz kishilerge qara chaplash, chéqimchiliq, satqunluq, gumanxorluq, taraza - ölchemde kem bérish qatarliq pütün yamanliqlarning we éghir gunahlarning bash rolchisi yalghanchiliqtur.
Muxbirimiz ömerjan toxti
2010-01-25
Share

Bu ishlarning hemmisi yalghanchiliqning jümlisidin sanalsimu, yalghanchiliqning gunahi bulardin chong.

Peyghember eleyhissalam bir hediste mundaq dégen: "hemishe rastchil bolunglar! chünki rastchilliq yaxshiliqqa bashlaydu, yaxshiliq jennetke bashlaydu. Kimki hemishe rast gep qiliwerse, rastchil bolushni meqset qiliwerse, axiri u kishi allahning aldida rastchil bende bolup yézilidu؛ siler herqandaq bir yalghanchiliqtin saqlininglar! chünki yalghanchiliq kishini asiyliqqa élip baridu, asiyliq dozaxqa élip baridu. Kimki hemishe yalghanchiliq qilsa we yalghanchiliqni meqset qiliwerse, axiri u allahning aldida yalghanchi bolup yézilidu."

Rast sözlesh we pütün ishlarda hemishe rastchil bolush güzel exlaq we her ishta netije qazinishning yolidur. Ereblerde, "rast sözligen adem choqum ghelibe qilidu" deydighan hékmet bar. Eksiche, yalghan sözlesh allahning we xelqning aldida kechürülmeydighan jinayet bolghinidek, özining hörmet étibarini yoqitishqa seweb bolidighan yaman xulqtur. Uyghurlardiki " yalghanchining quyruqi bir tutam" deydighan hékmetmu bu sewebtin éytilghan bolushi éhtimal.

Se'udi erebistanining medine munewwere shehiridiki islam uniwérstétini püttürgendin kéyin, se'udi erebistan radi'osining Uyghur bölümide xizmet qiliwatqan muhemmed niyaz hajim bilen buheqte söhbet ötküzgen iduq.

Muhemmed niyaz hajim bilen söhbet

Muhemmed niyaz hajim yalghanchiliqning ziyini heqqide toxtilip mundaq dédi: "yalghanchiliq pütün rezilliklerning menbi'idur. Yalghanchiliq tüpeylidin ittipaqliq buzulup, jem'iyet tertipi qalaymiqanliship, insanlar arisida hel qilish qiyin bolghan ziddiyetler, hadisiler, ziyanlar, adawetler we dep tügetküsiz köngülsizlikler kélip chiqidu. Yalghanchi adem xelqning neziridin chüshidu. Uning sözige héchkim ishenmes bolidu. Yalghanchiliq sewebidin ishlar ongushluq bolmaydu. Shunga qur'an kerimde: ﴿allah israpxorni, yalghanchi ademni toghra yolgha bashlimaydu﴾ dep körsitilgen. Allah tilni söz qilishqa yaratqan, biraq qizil tilning ustixini yoq. Néme dése sözlewéridu. Insan tilini kontrol qilmighanda özige ziyanliq ishlargha seweb bolidu. Heqiqiy musulman adem hergiz yalghan sözlimeydu. Peyghember eleyhissalamdin bir küni " musulman ademning oghriliq qilishi mumkinmu?" dep soralghinida, "he'e, mumkin" dep jawab bergen. " Musulman ademning zina qilishi mumkinmu?" dep soralghinida, "he'e, mumkin" dep jawab bergen. U yene " musulman ademning yalghan éytishi mumkinmu?" dep soralghinida, "yaq, mumkin emes" dep jawab bergen. Yalghan sözlesh qet'iy toghra emes, peqet qismen ehwalda yalghan gep qilishqa bolidu. Bu xil yalghan sözlesh peqet ziddiyetni hel qilish, er - xotunlarning arisini epleshtürüp qoyush, adawetlik kishilerni yarashturup qoyush üchün rol oynaydighan yalghan söz bolushi shert. Peyghember eleyhissalam bir hediste: "kishilerni epleshtürüp qoyushqa tirishqan adem yalghanchi emes" dep körsetken."

Yalghanchiliqning eng köp uchraydighan türi

Muhemmed niyaz hajim yalghanchiliqning zamanimizda eng köp uchraydighan türi heqqide toxtilip mundaq dédi: "sözide turmasliq , wedisige xilapliq qilish dunyada hemme adem öch köridighan yalghanchiliq bolup, bu illet kimde bolsa shu adem yaxshiliq kütüshke yarimaydighan, ishen'gili bolmaydighan, yaramsiz adem hésablinidu. Bundaq adem özige we bashqilargha nurghun ziyanlarni keltüridu. Wedige wapa qilmasliq, lewz qilghan ishqa ige bolmasliq imanning ajizliqidin dérek béridighan munapiqliq xaraktérige ige yalghanchiliqtur. Peyghember eleyhissalam munapiqliqning alametlirini bayan qilip: "munapiqliqning belgisi üch bolup, ular: yalghan sözlesh, wedige xilapliq qilish, amanetke xiyanet qilish" dep körsetken. Mana bu üch ish ishenchni yoqitishning amilidur. Insan kélishim tüzse kélishimige ri'aye qilishi, bérer ishqa wede qilghan bolsa uninggha wapa qilishi lazim. Wedige wapa qilish insaniy güzel exlaq bolsa, wedisige xilapliq qilish bekmu qattiq rezilliktur. Shuning üchün qur'an kerimde saxtiliqtin agahlandurup, wapadarliqqa ündeydighan ayetlerning köp bolghanliqi ejeblinerlik emes. Qur'an kerimning isra süriside: ﴿ehdige wapa qilinglar (qiyamet künide) ehde üstide elwette so'al - soraq qilinisiler﴾ dep kelgen. Insanning arzu - ümidliri her xil, qilidighan ishliri köp bolghanliqi seweblik bezi ishlar insanning ésidin kötürülüp kétidu. Shuning üchün segek méngining bolushi wedige wapa qilish üchün tolimu zörürdur. Chünki wedisini untup qalghan adem wedisige qandaqmu emel qilalisun! insan bergen wedisini ésige alghandin kéyin wedisige wapa qilishi, iradisige kélishi, qanchilik bedel töleshke toghra kelsimu , bu ishni emelge ashurush yolida küch serp qilishi kérek."

Kishiler wedisige wapa qilish yolida oxshashmighan teqdir - qismetlerni béshidin kechürüshi mumkin. Chünki tölinidighan bedel éghir bolushi mumkin. Özide segek ménge bilen ulughwar qelbni mujessemleshtürgen adem choqum wedisige wapa qilidu.

Anonymous says:
Jan 26, 2010 02:50 AM

Bu heqtiki maqallilarni köplep berip turshinglarni ümüt qilimiz,chünki bizde yalghanchiliq illetliri bek köp

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet