Proféssor séiji: qunduz, xitayning Uyghur milliy herikitige qoyulghan bixeterlik apparati

Xitayning chet'eldiki elchixana we konsulxanilirida Uyghurlarning diplomat bolup xizmet qilishi 1980 - yillardin kéyin bashlan'ghan bolup, Uyghurlar peqetla islam elliridiki xitay elchixanisi we konsulxanilirida xizmette bolghan idi.
Ixtiyari muxbirimiz qutluq
2012.12.14
rabiye-qadir-yaponiye-2009-305.png Sürette rabiye qadir xanim 2009-yili 10-ayning 22-küni yaponiye kagoshima ünwérsitidiki yaponluq we chet'ellik proffisorlar bilen bille
Haji Qutluq Qadiri


Emma 2010 - yildin bashlap xitayning osakadiki konsulxanisigha qunduz yüsüpning tuyuqsizla mu'awin konsul qilip teyinlinishi yaponiyidiki Uyghurlarning we shundaqla yaponlarning gumanini qozghimaqta. Bu heqte yaponiyidiki Uyghurlar we yaponlar özlirining oxshimighan qarashlirini bayan qilmaqta.

Osakadiki bir Uyghur, qunduz yüsüpning tuyuqsizla xitay konsulxanisigha mu'awin konsul bolushi we toxtimay pa'aliyet élip bérishidin gumanlinidighanliqini bildürdi.

Rabiye qadir xanimning 2009 - yili 10 - ayda yaponiyidiki ikki heptilik pa'aliyitige mes'ul bolghan proféssor séiji ependi eyni chaghda xitay elchixanisi we konsulxanisining mezkur pa'aliyetke körsetken qarshiliqliri heqqide toxtaldi:

- Biz, yaponiyidiki on uniwérsitétining proféssorliri meslihetliship, Uyghur milliy herikitining rehbiri rabiye qadir xanimni “Yipek yolidiki ejdiha bilen élishqan Uyghur anisi” dégen témida doklat sözleshke teklip qilduq. Doklat asasliqi tokyo, osaka, kyudo we kagoshima qatarliq sheherlerdiki mekteplerde idi. Rabiye qadir xanimning yaponiyide doklat bérish pa'aliyiti heqqidiki uchur tarqilish bilenla,xitayning tokyodiki bash elchixanisi, herqaysi sheherlerdiki konsulxanisi we shundaqla mekteplerde xizmet qiliwatqan bir qisim xitaylar jiddiy heriketke ötti. Ular mektep mudirliri bilen körüshüsh arqiliq bu pa'aliyetni yoq qilmaqchi boldi. Ulardin biri men bilen körüshüp:

- Rabiye qadir térrorchi, uni yaponiyige teklip qilishqa bolmaydu, - dédi. Men:

- Siz xata chüshinip qapsiz, rabiye qadir térrorchi emes, u mustebitler bilen jeng qilghuchi jengchi, - dédim. U:

- Rabiye qadir xitayning düshmini, - dédi. Men :

- Rabiye dunyaning dosti, - dédim. U méning geplirimge chidimay:

- Eger siz rabiyeni teklip qilip, mektepning derwazisidin kirgüzsingiz, xitay oqughuchilar bu mekteptin chékinidu. Bu mektepke xitaydin oqughuchi kelmeydu, siler iqtisadiy jehettin weyran bolisiler, - dédi. Men:

- Bu mektep 70 yildin oshuq tarixqa ige, xitay oqughuchilar kelmestimu, mewjut idi, - dédim. U axiri ornidin des turup :

- Xitay oqughuchilar mektepte rabiye qadirgha qarshi namayish qilidu, - dédi. Men :

- Xitay oqughuchilar mektep qanunigha xilapliq qilsa, ularni mekteptin heydeymen, - dédim. Ular yalghuz men bilenla emes, pütkül sahibxan mektepler bilen shundaq söhbette bolghan we tehdit salghan idi. Elwette, xitay hökümitining, Uyghur herikitining yaponiyidiki tesiridin ensirep osakadiki xitay konsuligha qunduz yüsüpni derhal mu'awin konsul qilip ewetishi, qunduz yüsüpning yaponiyidiki Uyghur milliy herikitige qoyulghan xitayning bixeterlik apparati ikenlikini chüshendürüp béridu.

Ziyaritimizni qobul qilghan osakadiki melum bir uniwérsitétning doktorluq kursida oquwatqan béyjingliq xitay oqughuchi, hazirghiche osakadiki xitay konsulxanisining héchqandaq birer pa'aliyitige teklip qilinip baqmighanliqini bildürdi.

Béyjingliq xitay oqughuchi mundaq dédi: yaq, men peqetla teklip qilinip baqmidim. Men bilidighan bashqa xitay oqughuchilarmu hem shundaq.

Undaqta béyjingliq xitay oqughuchilarning konsulxanigha teklip qilinmasliqi, emma qunduz yüsüpning Uyghurlarni köplep konsulxanigha teklip qilishi, némini chüshendüridu? bu so'alimizgha osakadiki bir Uyghur öz qarashlirini bayan qildi.

Qunduz yüsüpning yaponiyidiki ish - heriketlirige uzundin buyan diqqet qiliwatqan Uyghur tetqiqatchisi ka'ori xanim öz pikirlirini bayan qildi.

Ka'ori xanim mundaq dédi: qunduzning yaponiyide Uyghur herikitini tosushi esla mumkin emes, bolupmu yaponiyidiki aliy mektepler öz aldigha musteqil ish köridu, aliy mektepler kishilik hoquq pa'aliyetchilirige her da'im quchaq échip turidu.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.