'Yawa kepter' peyda qilghan tesiratlar

Hélimu xitay türmiside azap chékiwatqan yash qelemkesh nurmuhemmet yasinning "yawa kepter" namliq bedi'iy esiri bu yil 9 - ayda gérmaniyide neshirdin chiqqan bolup, türk ziyaliysi memet aydemir ependining emgiki bilen töt xil tilda hazirlan'ghan bu eser gérmanlarning söyüp oqushigha muyesser bolghan.
Muxbirimiz ekrem
2008-10-31
Share
yawa-kepter-Kitap-305.jpg Xitay teripidin 10 yilliq késilgen yash qelemkesh nurmuhemmet yasinning "yawa kepter" namliq bediiy esirini uyghurche neshirining muqawisi.
RFA Photo

96 Betlik in'gilizche, gérmanche, türkche we Uyghurchidin ibaret töt tilliq bu kitab gérmaniye kitapxanlirida bazargha sélinipla qalmay, dangliq tor betliridimu keng teshwiq qilinishqa bashlighan.

"Mushundaq bir eserning aptori 10 yilliq qamaq jazasigha uchrighan bolsa, démek xitay hökümiti biz gherblikler chüshen'gendin nechche barawer rezil hem rehimsizken. Bundaq bir hakimiyetke ita'et qilip yashashning özi jinayet.

10 Yilliq qamaq jazasigha uchrighan yazghuchi

Melumki, nurmuhemmet yasin 2004 - yili "yawa kepter" namliq bu esiri tüpeyli xitay hökümiti teripidin 10 yilliq qamaq jazasigha mehkum qilin'ghan idi. Uning
 Bextsiz kechürmishliri dunya metbu'atlirida bügün'giche tesir qozghap kelmekte. Xelqara kechürüm teshkilati, xeter astidiki milletlerni qoghdash teshkilatigha oxshash hökümetsiz teshkilatlar we d u q hazirgha qeder namayishlirida nurmuhemmet yasinning erkinliki üchün shu'ar towlap kelmekte.

Gérmaniyide yéngidin neshirdin chiqqan bu kitabning bash muqawisigha nurmuhemmet yasinning süriti bérilgen. "Yawa kepter" dégen asasi nam astigha "10 yilliq qamaq jazasigha uchrashqa sewebchi bolghan eser" dep qoshumche mawzu qoyulghan. Perwaz qiliwatqan kepterlerdin sirt, ay - yultuzluq kök bayraqning kichiklitilgen süriti muqawigha qisturup bésilghan.

Aptorning idiyisi alqishqa érishidighan idiye

Xitay hökümiti teripidin bir yazghuchining jinayiti hésablan'ghan "yawa kepter" namliq bu eser néme üchün xelq'ara jama'etning barghansiri küchlük diqqitige érishidu?

Bu eserni oqush pursitige érishken gérman ziyaliysi blönningén xanimdin bu so'alimizning jawabigha érishtuq. Blönningén xanim mundaq deydu: "méningche, yawa kepter namliq bu eserde kishilik exlaqqa yaki eqilge muwapiq bir qanun'gha muxalip kélidighan héchqandaq söz we mezmun yoq. Bu eserde asasen ékologiyilik buzghunchiliqqa qarshi mezmun ekis etken. Ékologiyilik muhitni qoghdash bügünki dunyaning eng chong shu'ari we wezipisi.. Aptorning idiyisi eng alqishqa érishidighan idiye. Shuning üchünmu, bu eser qaysila tilgha terjime qilinsa kishilerde yaxshi tesir qalduridu.

Lékin méning qelbimde eng küchlük tesir qaldurghan teripi, mushundaq yaxshi bir eserning aptorining 10 yilliq qamaq jazasigha uchrash mesilisidur. Eger nurmuhemmet yasinning béshigha kelgen kün bügün bir yawrupaliqning yaki gérman yazghuchisining béshigha kelgüdek bolsa, pütün xelq chuqan sélip, dunyani béshigha kiyidu. Bundaq bir mustebit hökümet bu yerde birdemmu mewjud bolup turalmaydu."

"Bundaq bir hakimiyetke ita'et qilip yashashning özi jinayet"

Uyghur heweskari blönningén xanim öz pikrini yene mundaq bayan qildi: "mushundaq bir eserning aptori 10 yilliq qamaq jazasigha uchrighan bolsa, démek xitay hökümiti biz gherblikler chüshen'gendin nechche barawer rezil hem rehimsizken. Bundaq bir hakimiyetke ita'et qilip yashashning özi jinayet. Men bezi Uyghurlarning nime üchün qoralliq küreshke muraji'et qiliwatqanliqining sewebini barghansiri chungqur chüshinip yétiwatimen. Awghust aylirida qeshqer, kuchalarda yüz bergen weqeni anglap heyran bolghan idim. Eslide Uyghur xelqining sewri - taqiti toshqan iken. Pikir erkinliki, metbu'at erkinliki bolmighan milletning bashqa héchqandaq bir erkinlikidin söz achqili bolmaydu. Buning ejeblen'güdek neri bar?

Héchqandaq bir milletni zulum bilen yoqatqili bolmaydu

"Ékologiyilik muhitni qoghdash yawrupa, asiya we amérika xelqliri ortaq köngül bölüshke tégishlik muhim téma. Bundaq bir mejburiyetke qarshi chiqqan we bu mejburiyetni esletken yazghuchilarni jazalighan dölet muqerrer halda zawal tapidighan dölettur. Héchqandaq bir milletni zulum bilen yoqatqili bolmaydu. Diktator tüzümge tayinip hakimiyetni idare qiliwatqan küchler dunyaning neridila bolmisun, haman bir küni zulum chekküchilerning qolida halak bolidu."
Blönningén xanim mundaq deydu: "ékologiyilik muhitni qoghdash yawrupa, asiya we amérika xelqliri ortaq köngül bölüshke tégishlik muhim téma. Bundaq bir mejburiyetke qarshi chiqqan we bu mejburiyetni esletken yazghuchilarni jazalighan dölet muqerrer halda zawal tapidighan dölettur. Héchqandaq bir milletni zulum bilen yoqatqili bolmaydu. Diktator tüzümge tayinip hakimiyetni idare qiliwatqan küchler dunyaning neridila bolmisun, haman bir küni zulum chekküchilerning qolida halak bolidu."

Armanda yashawatqan yazghuchilar

Derweqe, bir parche edebiy eser üchün 10 yillap qamaq jazasigha mehkum qilinish, bügünki medeniyet dunyasida insanlarning eqli qobul qilmaydighan nepretlik hadise hésablinidu. Pikir erkinliki herqanche qattiq qamal qilin'ghan mustebit dölettimu bu qeder adaletsizlik we yolsizliqni uchritish mümkin emes.

Nurmuhemmet yasindin bashqa, yene toxti muzat, abdughéni memtimin qatarliq qanchilighan Uyghur qelemkeshliri bir parche eser üchün qamaq jazalirigha uchrap, bügün'giche xitay türmiside yatmaqta. Yene qanchilighan qelemkeshler öz eserlirini neshir qilduralmay hesret chekmekte.

Uyghur diyarigha ziyaret

"Yawa kepter" namliq eserni töt xil tilda neshir qildurghan türk ziyaliysi memet aydemir ependi yene, bu yil 6 - ayda "Uyghur diyarigha ziyaret" namliq kitabini gérmanche we türkche tillarda neshir qildurghan bolup, bu kitabning 112 betlik gérmanche nusxisigha 29 yéwro baha qoyulghan.

Kitabta Uyghurlar üstidin yürgüziliwatqan ölüm jazasi, türmilerdiki Uyghur siyasiy mehbuslirining azapliq hayati, Uyghur ma'aripi duch kéliwatqan paji'e, assimilyatsiye we étnik qirghinchiliq siyasiti qatarliq keng mezmunlar orun alghan.

Memet aydemir ependi xitayning Uyghurlargha séliwatqan zulumlirini Uyghur diyarigha bérip, özi biwaste körgen yaki anglighan asaslargha tayinip turup ispatlighan.
 


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet