Истанбулда 'йүсүп хас һаҗип, униң әсири қутадғубилик вә униң ана юрти шәрқий түркистан' намлиқ илми муһакимә йиғини өткүзүлди

2009 ‏- Йили 12 ‏- айниң 20 ‏- күни бүйүк алим, мутәпәккур, шаир вә қараханийлар хақанлиқиниң орда баш мәслиһәтчиси йүсүп хас һаҗипниң туғулғанлиқиниң 990 ‏- йиллиқи мунасивити билән, мәркизи истанбулға җайлашқан шәрқий түркистан вәхпиниң уюштуруши билән истанбул вафа толуқ оттура мәктипиниң йиғин залида, "йүсүп хас һаҗип, униң әсири қутадғубилик вә униң ана юрти шәрқий түркистан" намлиқ йиғин өткүзүлди.
Мухбиримиз арислан
2009.12.21
Istanbulda-Uyghur-mesilisi-305.jpg Сүрәт, 2009 ‏- йили 12 ‏- айниң 20 ‏- күни, истанбулда өткүзүлгән 'йүсүп хас һаҗип, униң әсири қутадғубилик вә униң ана йурти шәрқий түркистан' намлиқ илми муһакимә йиғинидин бир көрүнүш.
RFA Photo / Arslan

Йиғинға әнқәрә, қәйсәри қатарлиқ түркийиниң һәр қайси җайлиридики университетлардин оқутқучилар, доктур, профессорлар вә язғучилар тәклип билән қатнашти. Униңдин башқа йәнә истанбулда яшаватқан уйғурлардин әр ‏- аял болуп көп санда киши иштирак қилди.
 
Йиғин истиқбал марши оқуш билән башланди, йиғинда шәрқий түркистан вәхпиниң рәис вәкили профессор султан мәһмут қәшқәрли, түркийә сабиқ парламент әзаси, профессор доктур нәвзат ялчинташ түркийә алий маарип комитетиниң сабиқ рәиси уйғур тәзҗан қатарлиқ шәхсләр ечилиш нутқи сөзләп уйғурлар вә йүсүп хас һаҗип һәққидә тохталди.

Йиғинда түркийиниң сабиқ парламент әзаси профессор доктур нәвзат ялчинташ сөз қилип мундақ деди: "бу йәрдә биз шәрқий түркистан һәққидә сөз қиливатимиз. Һәқиқәт хитайлар шәрқий түркистанда өлүмгә һөкүм қилиш билән бигунаһ инсанларни қорқутушни мәқсәт қиливатиду. Бизниң қериндашлиримиз пәқәт аддий бир намайиш қилди. Намайиш җәрянида хитайларму уйғурларни өлтүрди. Әмди қарайдиған болсақ давамлиқ шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримиз өлүмгә һөкүм қилиниватиду. Кишилик һоқуқлиридин мәһрум вә қийин әһвалда яшаватиду. Гезит - журналларда оқуватқинимизға охшаш, хитайларниң шәрқий түркистанлиқларға қанчилик зулум қиливатқанлиқи һәммәйләнгә мәлум. Хитайларниң шәрқий түркистандин ваз кәчмәсликниң башқа бир сәвәби нопус мәсилиси, чүнки хитайларниң нопуси көпийип кәтти. Шәрқий түркистанниң земини кәңри. Шәрқий түркистанлиқларниң нопусиниң көпийип кетишидин әндишә қилип, нопусниң көпийишигә чәклимә қойди вә ичкири өлкиләрдин хитайларни йөткәп шәрқий түркистанниң нопусни көпәйтишкә башлиди. Шәрқий түркистанда бирдин артуқ пәрзәнтлик болуш чәкләнди. Вақит мунасивити билән сөзүмни бу йәрдә ахирлаштуримән."

Йиғинда йәнә түркийә дөләт министири фаруқ челик қатарлиқ ондин артуқ министир вә парламент әзалириниң тәбрик телеграммилирини шәрқий түркистан вәхпиниң баш катипи һамут көктүрк оқуп өтти.
 
Йиғин үч бөлүмгә айрилған болуп, биринчи бөлүмигә ататүрк университети тарих бөлүминиң оқутқучиси профессор алипарслан җәйлан риясәтчилик қилди.

Йиғинда қәйсәри әрҗес университети, тил әдәбият факултетиниң оқутқучиси профессор доктур абдулқадир ювали "қутадғубиликтә дөләт ‏вә хәлқ, башқуридиған вә башқурулған кишиләр" дегән темида, сулайман демирал университети тарих бөлүминиң оқутқучиси профессор доктур кәмал гөдә "қутадғубиликтә уйғур түрк султани алавиддин әрәтнаниң инсанпәрвәрлики вә дөләт әрбаблиқи" дегән темида, малтәпә университетиниң оқутқучиси доктур конуралп әрҗиласун, "21 ‏‏‏- әсирдә йүсүп хас һаҗипниң әвладлири" дегән темида, измир университети хәлқара мунасивәтләр бөлүминиң оқутқучиси доктур мәрйәм һаким, "бүгүнки шәрқий түркистан" дегән темида сөз қилди.

Чүшлүк тамақтин кейин 2,‏- қетимлиқ йиғин башланди. Йиғинға мемар синан гүзәл ‏- сәнәт университетиниң профессори әхмәт ташағил риясәтчилик қилди. Истанбул университети тарих бөлүминиң оқутқучиси профессор доктур абдулқадир донук әпәнди, "йүсүп хас һаҗипта әфлатонниң тәсир барму йоқму?" дегән темида, әгә университети, түрк дуняси тәтқиқат институтиниң оқутқучиси профессор доктур "қутадғубилик вә асаси мәдәнийәт мираслиримиз" дегән темида, аднан мәндәрис университети иқтисад вә игилик башқуруш бөлүминиң оқутқучиси доктур сәлчуқ чолақоғлу "йеқинқи мәзгилдики түркийә ‏- хитай мунасивәтлиридә шәрқий түркистан мәсилиси" дегән темида сөз қилди.

Йиғинниң үчинчи бөлүмигә бәйкән университети түрк тил вә әдәбият бөлүминиң мудири профессор мәтин қараөрс әпәнди риясәтчилик қилди. Йиғинда һаҗәттәпә университети тарих бөлүминиң оқутқучиси доктур әркин әкрәм"үрүмчи вәқәсидин кейинки түркийә ‏- хитай мунасивәтлири", әнқәрә университети чағдаш түрк шивәлири вә әдәбиятлири бөлүминиң оқутқучиси доктур әркин әмәт "хитай һакимийитиниң шәрқий түркистанда йүргүзүватқан тил сиясити" дегән темида, бәйкәнт университетиниң тәтқиқат хадими мәғпирәт кәмал йүнүсоғли "йүсүп хас һаҗип вә қәшқәр" дегән темида сөз қилди.

Йиғинда йәнә истанбул 27 ‏- нотәрлик идарисиниң хадими һәмди дамерлар әпәндиниң үрүмчи, турпан, қәшқәр шәһәрлирини зиярәт қилиш җәрянида өзи тартип кәлгән рәсимләрни чоң екран арқилиқ көрсәтти.

Ахирида, йиғинда сөз қилғучиларға шәрқий түркистан вәхпә тәрипидин шәрқий түркистан шәрәп тәқдирнамиси тәқдим қилинди.

Биз йиғин ахирида, әгә университети түрк дуняси тәтқиқат институтиниң оқутқучиси профессор доктур алимҗан инайәт билән сөһбәт елип бардуқ.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.
 
Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.