Amérika déngiz armiyesining quruqluqta jeng qilish etriti teywen armiyesini meshiq qildurushqa bashlighan

Muxbirimiz jewlan
2020-11-13
Share
amerika-taiwen-herbiy-armiye-meshiq.jpg Eskerler teywende ötküzülgen "Jengge teyyarliq qilish heptiliki" manéwirida AH-64E Apache hujumchi tik uchar ayropilanigha meshiq rakétalirini yüklimekte. 2020-Yili 29-öktebir.
REUTERS

"Teywen xewerliri" torining 9-noyabir xewer qilishiche, amérika déngiz armiyesining quruqluqta jeng qilish etriti teywen herbiy terepning teklipi bilen teywen armiyesini 4 heptilik meshiq qildurushqa bashlighan. Bu amérika armiyesining 40 yildin buyan teywen armiyisini tunji qétim terbiyelishi hésablinidiken.

Amérika déngiz armiyesining quruqluqta jeng qilidighan, "Tuyuqsiz zerbe bergüchiler" dep atilidighan bu alahide qismi düshenbe künidin bashlap teywenning gawshyung déngiz armiye bazisida teywen déngiz armiyesi quruqluqta jeng qilish qismini jasusluq kémiliri we hujumchi kémilerge zerbe bérish mahariti boyiche meshiq qildurushqa bashlighan. Bu korona wirusi tarqalghan 7-8 aydin béri amérika armiyesi bilen teywen armiyesining tunji uchrishishi iken.

Amérikadiki xitay ishliri tetqiqatchisi gordon chang bu heqte ziyaritimizni qobul qilip, bu tebiyeleshning amérika bilen teywenning herbiy jehette xitaygha qarshi téximu küchlük hemkarlishiwatqanliqining ipadisi ikenlikini bildürüp mundaq dédi: "Bu meshiq, amérika bilen teywenning nahayiti zich hemkarlishiwatqanliqini bildüridu. Amérika déngiz armiyesining quruqluqta jeng qilish qismi 1979-yildin béri teywen armiyisi bilen birlikte meshiq élip barmighanidi. Buning bir muhim bashlinish ikenliki nahayiti éniq, bu yene öz nöwitide xitaygha bérilgen signal bolup, ˃teywen'ge hujum qilsang amérikigha hujum qilghan bolisen˂ dégenni bildüridu".

Ikki terep déngiz armiye bash shitabi 9-noyabir bayanat élan qilip "Bu rayonning bixeterliki we tinchliqi üchün, amérika bilen teywenning herbiy sahediki tejribe almashturushi we hemkarliqi normal dawam qiliwatidu" dégen hemde bu qétimliq terbiyeleshning amérika armiyesining tejrbisini béyitish, shundaqla teywen armiyesining jeng maharitini ashurush jehette muhim rol oynaydighanliqini bildürgen؛ emma bu tejribe almashturushning tepsilatini ashkarilimighan.

Diqqet qilishqa tégishlik nuqta shuki, amérika déngiz armiyesi quruqluqta jeng qilish etriti hazir teywen'ge toluq yétip barghan bolup, bu 1979-yil amérika bilen teywen diplomatik alaqisini üzgendin bashlap, amérika déngiz armiye quruqluq qismining teywen herbiy terep bilen tunji qétim resmiy alaqe ornitishi hésablinidiken.

Türkiye hajettepe uniwérsitéti oqutquchisi, istratégiye mutexesisi erkin ekrem ependi bu heqte toxtilip, amérika gerche 40 yil burun xitay bilen diplomatiye alaqisini üzgen bolsimu, teywen bilen melum derijide herbiy munasiwitini saqlap kelgenlikini éytti.

Xewerde körsitilishche, amérika her yili teywen'ge amérika quruqluq armiyesi we bashqa qisimlardin teshkil tapqan kichik tiptiki ser xil etretlerni ewetip birleshme meshiq élip barghan bolsimu, teywen hökümiti ularni asasen étirap qilmay kelgen. Teywen hawa armiye we quruqluq armiye alahide qismi bilen amérika quruqluq armiye alahide qismi her yili ötküzüp kéliwatqan birleshme maniwér, xitay teripidin "Küchler tengpungluqini buzidighan heriket" dep qarilip kelgen.

Erkin ekrem ependi xitayning 1995-yilliri teywen'ge biwasite tehdit salghanda amérikaning teywen boghuzigha awi'amatka ewetip qoghdighanliqini, amérikigha teng kélelmeydighanliqini bilgen xitayning shuningdin kéyin herbiy küchini ashurup, teywen'ge hujum qilishqa teyyarliq qilip kelgenlikini bildürdi.

Xewerde éytilishiche, teywen 28 milyon 800 ming dollar ajritip, déngiz armiyisi quruqluqta jeng qilish alahide etritining jeng qilish we térrorluqqa qarshi turush iqtidarini kücheytken bolup, bügün'ge qeder 18 dane hujumchi kéme we seplime üskünilerni sétiwalghan. Amérika déngiz armiyesi quruqluqta jeng qilish qismining her bir batalyoni 4 rotadin teshkil tapqan bolup, her bir rotada 100 din köp alahide iqtidarliq jengchiler bar iken. Bu qoshun nechche yillardin buyan raziwétka qilish, her xil hujumchi kémilerdin paydilinip su we quruqluqta teng jeng qilish wezipilirini ötep kelgen.

Erkin ekrem ependi amérika déngiz armiyesining bu qétim teywen'ge bérip teywen armiyisini meshiq qildurushini amérika bilen xitay munasiwitining yamanlashqanliqidin dep qaraydighanliqini bildürüp mundaq dédi: "Amérika xitayni tizginlesh üchün nurghun wasitilerni qollinishi kérek. Buning ichide Uyghur mesilisi, tibet mesilisi, xong kong we jenubiy déngiz mesilisi bar. Amérika teywen mesilisini xitaygha qarshi qoyush üchün bu heriketke ötti dep qaraymen".

"Teywen xewerliri" torining 10-noyabir xewer qilishiche, xitayning "Yer shari waqit géziti" bu heqte maqale élan qilip, amérikaning bu ser xil etritining teywende élip baridighan meshiqlirini ehmiyetsiz dep bildürüshke tirishqan. Xitayning yene bir géziti bolsa "Bu, teywenning tunji qétim amérika déngiz armiyesining teywendiki mewjutluqini étirap qilishidur" dégen we tehlilchilerning sözini neqil keltürüp: "Bu meshiq tramp hökümitining teywen siyasitining dawamidur. Kéler qétim kim prézidét bolushidin qet'iynezer, teywen mesilisidiki teshebbuskarliq hoquqi yenila xitayda" dégen.

Gordon chang ependi xitayning bu inkasi heqqide toxtilip mundaq dédi: "Xitay hökümiti bu meshiqni muhim emes deptu, emeliyette bu muhim heriket, bu xitaygha bérilgen bir signal. Xitayning hazir tallishi cheklik. Eger xitay teywen'ge hujum qilsa amérikidin bashqa héchqandaq dölet teywenni qutquzalmaydu. Halbuki hazir köpligen döletler teywenni himaye qiliwatidu, shunga xitayning bashqa tallishi yoq. Amérika bilen teywenning hemkarlishishi urush xewpini azaytidu. Xitay hökümiti shuni tonup yétishi kérekki, amérika we bashqa köpligen döletler teywenni saqlap qalidu. Shunga bu meshiq bu rayonning tinchliqini qoghdashtiki muhim tereqqiyat hésablinidu".

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet