Teywende ötküzülgen “Xelq'ara diniy erkinlik muhakime yighini” da Uyghur mesilisi alahide otturigha qoyulghan

• Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
  2019-03-12

Teywenning paytexti teybéyda ötküzülgen “Xelq'ara diniy erkinlik muhakime yighini” ning axirqi küni, yeni 12-mart küni Uyghur mesilisi toghrisida mexsus muzakire élip bérilghan bolup, amérikada turushluq Uyghur adwokat nuri türkel ependi bilen Uyghur insan heqliri tetqiqatchisi tim gros ependi Uyghurlar toghrisida doklat bérip, Uyghur diyarining qisqiche tarixi, xitayning Uyghur we musulman türkiy milletlerge élip bériwatqan siyasiti, atalmish terbiyelesh merkizining arqa körünüshi qatarliq mesililer heqqide tepsiliy melumat bergen.


Yighin axirida xitayning bu bésim siyasitige qarshi némilerni qilish toghrisida muzakire élip bérilghan. Bu heqte téléfon ziyaritimizni qobul qilghan adwokat nuri türkel ependi bügünki yighinning birinchi bölümining Uyghurlargha merkezleshkenlikini, yighinda Uyghur insan heqliri tetqiqatchisi tim gros xristi'an muritlirining rehbiri bafu we özining söz qilghanliqini, öz nutqida Uyghur mesilisini bir qanche nuqtigha bölüp, otturigha qoyghanliqini bayan qildi.

Adwokat nuri türkel ependi 21-esirde Uyghurlarning bunchiwala éghir bir weziyetke duchar boluwatqanliqini, Uyghurlar bundaq bir irqiy ayrimichiliqqa duchar boluwatqan bügünki künde xitaygha qandaq ré'aksiye körsitish toghrisida toxtalghan.

Xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan bésim siyasiti kücheygenséri chet'elge qéchip chiqiwatqan Uyghurlarning sanimu köpeygen idi. Bu Uyghurlar türkiye we bashqa bezi döletlerde qiyinchiliqlargha duchar bolmaqta. Adwokat nuri türkel ependi teywende chaqirilghan “Xelq'ara diniy erkinlik yighini” da qilghan sözide démokratiye bilen bashquruluwatqan gherb ellirini bu Uyghurlargha ige chiqishqa chaqirghan. Yighinning axirida nuri türkel ependi “Jaza lagérliri” mesilisi heqqidimu köz qarashlirini bayan qilghandin kéyin yighin'gha ishtirak qilghanlar bilen bundin kéyin némilerni qilish toghrisidimu muzakire élip barghanliqini tekitlidi.

Yighin'gha amérikaning sabiq kéngesh palata ezasi, hazirqi trump hökümitining aliy diniy erkinlik elchisi sam browinbak ependi qatniship muhim söz qilghan. Nuri türkel ependi teywenning paytexti teywende chaqirilghan ikki kün dawamlashqan yighinning Uyghurlar üchün zor ehmiyetke ige ikenlikini tekitlidi.

3-Ayning 11-kündin 12-künigiche dawamlashqan “Xelq'ara diniy erkinlik yighini” ning, échilish murasimida teywen prézidénti sey yingwén sözligen sözide jaza lagérliri mesilisinimu tilgha élip, xitayning atalmish terbiyelesh merkizini échish arqiliq özining siyasiy meqsitige yétish uyaqta tursun meghlubiyet teripige qarap qedem basidighanliqini tekitlep ötken idi.