Тәйвәндә «сепилсиз түрмә: уйғурларниң бүгүни» темисида бир айлиқ көргәзмә башланди

Мухбиримиз меһрибан
2019-10-17
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Тәйвән шәрқий түркистан җәмийити» орунлаштурған «сепилсиз түрмә: уйғурларниң бүгүни» намлиқ бир айлиқ көргәзминиң мухбирларға баянат бериш йиғини. 2019-Йили 16-өктәбир. Тәйбей, тәйвән.
«Тәйвән шәрқий түркистан җәмийити» орунлаштурған «сепилсиз түрмә: уйғурларниң бүгүни» намлиқ бир айлиқ көргәзминиң мухбирларға баянат бериш йиғини. 2019-Йили 16-өктәбир. Тәйбей, тәйвән.
Social Media

Йеқинқи йилларда дуня уйғур қурултийи қатарлиқ уйғур тәшкилатлириниң һәркитини йеқиндин қоллап келиватқан бир қисим тәйвәнлик паалийәтчиләр 2019-йили 1-сентәбир күни тәйбей шәһридә «тәйвән шәрқий түркистан җәмийити» қурулғанлиқини елан илған иди.

17-Өктәбир күни мәзкур тәшкилатниң рәиси адвокат хе чавдоң әпәнди радийомиз зияритини қобул қилип, «тәйвән шәрқий түркистан җәмийити» ниң 18-өктәбирдин башлап тәйбий шәһридә «сепилсиз түрмә: уйғурларниң бүгүни» намлиқ бир айлиқ көргәзмә өткүзидиғанлиқини билдүрди. У йәнә 16-өктәбир күни мухбирларға баянат бериш йиғини ачқанлиқини баян қилип өтти.

Хе чавдоң әпәндиниң билдүрүшичә, мәзкур көргәзминиң ечилиш мурасими 18-өктәбир күни тәйбей шәһридики «28-феврал хатирә сарийи» да өткүзүлидикән. Униң билдүришичә, мәзкур көргәзмә «тәйвән шәрқий түркистан җәмийити» бу йил 1-сентәбир күни қурулғандин буян өткүзгән бир қетимлиқ чоң паалийити икән.

Хе чавдоң әпәнди сөзидә нурғунлиған тәйвәнликләрниң «шәрқий түркистан» вә «уйғур» дегән намларниң қәйәрни вә кимни көрситидиғанлиқини техичә яхши билмәйдиғанлиқини, шуниң үчүн бу көргәзмидә «шәрқий түркистан» дегән аталғу ишлитилгәнликини билдүрүп, мундақ деди: «бизниң билишимизчә, шәрқий түркистан илгири мустәқил дөләт болған. Йәни 1933-йили вә 1944-йили икки қетим җумһурийәт қурулған. Әмма тәйвәндә адәттики кишиләр пәқәтла шинҗаң дегән исимни билиду. Шуңа биз уларға бу аталғуниң әслидә ‹шәрқий түркистан' дегән җайни көрситидиғанлиқини, бу җайниң әсли йәрлик аһалиси болған уйғурларниң езиливатқанлиқини билдүрүшни мәқсәт қилдуқ.»

У көргәзмигә «сепилсиз түрмә: уйғурларниң бүгүни» дегән намни ишлитиштики мәқсәтниң уйғурларниң бастурулуш вәзийитини билдүрүш икәнликини тәкитләп, мундақ деди: «шәрқий түркистанниң өзини һазир бир чоң түрмә дейишкә болиду. Бу җай хитайниң 6 дин бир қисмини тәшкил қилиду. Әмма бу җайни һазир сепилсиз түрминиң өзи дийишкә болиду. Һазир милйондин артуқ уйғур лагерларға қамалди. Лагерға қамалмиғанларға қарита хитай һөкүмити йәнә бир милйондин артуқ хитай кадирни ‹қошмақ туғқан' намида уйғурларниң өйигә орунлаштуруп, уйғурларни өз өйидиму назарәт астиға алди. ‹Мәсилиси бар' дәп инкас қилинғанларни двамлиқ лагерларға қамаватиду. Ата-анилири лагерларға қамалған балилар мәктәпләрдә хитай оқутқучилар вә хитай оқуғучиларниң назаритигә тапшурулди. Бу һәқтә хәвәрләр берилмәктә. Улар аталмиш ятақлиқ мәктәпләрдә мәҗбури хитайлаштуруливатиду.»

Хе чавдоң әпәнди йәнә тәшкилатниң мәзкур көргәзмә һәққидә ечилған баянат бериш йиғинида немә үчүн «тәйвәнниң төнүгүни шәрқий түркистанниң бүгүни, уйғурларниң бүгүнки вәзийити хоңкоң вә тәйвәнниң әтиси» дегән сөзләрни ишләткәнлики вә бир ай давамлишидиған көргәзминиң немә үчүн «тәйвән 28-феврал хатирә сарий» да өткүзүлүш бәлгиләнгәнлики қатарлиқлар мәсилиләр һәққидиму изаһат бәрди: «биз тәйвәнниң төнүгүни уйғурларниң бүгүни дийишимиздә тәйвәндә йүз бәргән ‹28-феврал қирғинчилиқи' ни вә шундин кейин ақ терорлуқ вәзийитиниң 38 йил давамлашқанлиқини әсләп өтүш үчүн бу паалийәтни бу йәрдә өткүзмәкчи болдуқ. Тәйвән 1945-йили аталмиш җуңхуа минго тәрипидин бесивелинғандин һазирға қәдәр 70 нәччә йиллиқ мусапини баштин кәчүрди. Йәни 1949-йилдин 1987-йил 7-айниң 15-күнигә қәдәр тәйвән дуня бойичә әң узун мәзгиллик һәрбий һаләтни баштин кәчүрди. Тәйвән хәлқи 38 йиллиқ мустәбит һакимийәт астида яшиди. 1947-Йили 2-айниң 28-күни, йәни бундин 72 йил илгири тәйвәндә йүз бәргән җуңхуа минго һөкүмитигә қарши наразилиқ намайиши қанлиқ бастурулди. Әйни чағдики өлгән адәмләр сани һазирғичә ениқ әмәс. Бу паҗиә әлвәттә 2009-йилдики ‹5-июл қирғинчилиқи' динму еғир. Биз әшу қирғинчилиқ хатириләнгән ‹28-феврал сарийида' көргәзмә ечишимиздики мәқсәт уйғурлар нөвәттә учраватқан бастурулуш вәзийитиниң тәйвән хәлқ илгири баштин кәчүргән паҗиәлик қисмәтниң тәкрари икәнликини тәйвән хәлқигә билдүрүш үчүндур. Уйғурларниң бешиға келиватқан бүгүнки паҗиәниң тәйвәндә вә хоңкоңда йүз бериши мүмкинликини агаһландуруш үчүндур. Тәйвәнликләргә хитай һөкүмитиниң аталмиш ‹бир дөләттә икки хил түзүм' вә ‹алий аптономийә' дегәнләрниң маһийити вә ақивитини билдүрүш үчүндур. Һазир хоңкоңда болуватқан әһвалму ‹бир дөләттә икки хил түзүм' дегәнниң қуруқ гәп билдүрди. Аталмиш ‹алий аптономийә' ниң ялғанчилиқ икәнликини испатлиди. Шуңа биз тәйвәнликләр үчүн ейтқанда, пәқәт өзиниң мустәқил дөлити болғандила андин давамлиқ бастурулуштин сақланғили болиду, дәп ойлаймиз.»

Тәшкилатниң иҗраийә һәйити болған җу мейли ханимму зияритимизни қобул қилди. Униң билдүрүшичә, улар бир ай давамлишидиған уйғурларға аит рәсим көргәзмиси мәзгилидә дуня уйғур қурултийи, америка уйғур бирләшмиси қатарлиқ тәшкилатлар вә бир қисим уйғур паалийәтчилири тәклип қилинип, мәхсус доклат бериш йиғини уюштуридикән шундақла тәйвәнликләргә уйғурлар йүзлиниватқан паҗиәниң һәқиқий әһвалини аңлитидикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт