Хитай төт нәпәр түрк содигәрни тутқун қилди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2019-03-13
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Истанбул мәдән експорт қилғучилар бирликиниң башлиқи айдин динчәр әпәнди.
Истанбул мәдән експорт қилғучилар бирликиниң башлиқи айдин динчәр әпәнди.
RFA/Arslan

Өткән шәнбә, йәни 9-март күни хитайниң шямен шәһиридә ечилған «шямен тәбиий таш вә техника йәрмәнкиси» дә төт нәпәр түрк содигәрниң хитай сақчилири тәрипидин тутқун қилинғанлиқи илгири сүрүлмәктә.

150 Қа йеқин түрк мәрмәр таш ишләпчиқириш ширкәтлири қатнашқан бу йәрмәнкидә төт нәпәр түрк содигәрниң туюқсиз тутқун қилиниши йәрмәнкигә қатнашқан түрк содигәрләрдә қаттиқ әндишә пәйда қилған.

Хитай тутқун қилған мәзкур 4 нәпәр түрк содигәр тоғрисида охшаш болмиған хәвәрләр тарқалған болуп, бәзи хәвәрләрдә 3 ширкәттин җәмий 4 нәпәр түрк содигәрниң тутулғанлиқи илгири сүрүлсә, бәзи мәнбәләрдә бир ширкәттин 4 түркниң тутулғанлиқи илгири сүрүлмәктә.

«Йеңи акит» гезитиниң бу һәқтики хәвиридә билдүрүшичә, әгә мәдән ташқи есикпортчилар бирликиниң рәиси мәвлут қая әпәнди шямен тәбиий таш вә пән-техника йәрмәнкисиниң ахирқи күнидә төт нәпәр түрк содигәрниң тутқун қилинғанлиқини билдүргән вә буниң түркийә-хитай мунасивәтлиригә тәсир йәткүзмәсликини үмид қилидиғанлиқини билдүргән.

Мәвлут қая әпәнди әпәнди сөзидә йәнә түркийәниң хитайдики баш әлчиси абдулқадир үнәнниң баштин тартип уларниң йенида болғанлиқини, түркийәниң гуаңҗудики баш консули мәлиһ бора кәримоғли әпәндиниң шяменға әвәтилгәнликини билдүргән.

Хәвәрләрдә 4 нәпәр түрк содигәрниң өтмүштә баҗ төләштин қачқанлиқи сәвәбидин тутқун қилинғанлиқи илгири сүрүлди. Әң йеңи хәвәрләргә қариғанда, хитайдики таш йәрмәнкисигә қатнашқан 150 түрк ширкитиниң вәкиллириниң түркийәгә қайтқанлиқи мәлум.

«Йеңи шәфәқ» гезитиниң хитай таратқулиридин нәқил елип 13-март хәвәр қилишичә, төт нәпәр түрк содигәр илгири баҗ төлимәй хитайға қанунсиз һалда 240 миң тонна мәрмәр таш киргүзгән икән. Бу һәқтики хәвәрләрдә 3 түрк ширкитиниң 4 мәсулиниң тутулғанлиқи илгири сүрүлди. Хәвәрләрдә йәнә түрк ширкәтлири хитайға қанунсиз йол билән мәрмәр таш киргүзүп сатқанлиқи вә 30 милйон йүән қиммитидики баҗ төләштин қачқанлиқини баян қилинған.

Хәвәрдә билдүрүшичә, түрк содигәрләр хитайда тутқун қилинғандин кейин түркийәниң хитайда турушлуқ баш әлчиси вә түркийә һөкүмәт тәрәп хитай әмәлдарлири билән бу мәсилә үстидә көрүшүшкә башлиған.

Мәрмәр таш саһәсидики ширкәт башлиқлири түрк содигәрләрниң 240 миң тонна мәрмәр ташни хитайға қанунсиз йоллар билән киргүзүшниң мумкинсизликини билдүрди.

Истанбул мәдән екиспорт қилғучилар бирликиниң башлиқи айдин динчәр әпәнди бу һәқтә пикир баян қилип, 6-марттин 9-мартқичә давам қилған йәрмәнкигә 150 түрк ширкити қатнашқанлиқини, үч ширкәтниң 4 нәпәр башлиқиниң бу хил шәкилдә тутқун қилинишини тоғра тапмайдиғанлиқини билдүрди.

У хитай мәтбуатлириниң бу һәқтә тоғра болмиған хәвәрләрни тарқатқанлиқини әйибләп мундақ деди: «хитай мәтбуатлири бу вәқә йүз бәргәндин кейин ‹тутқун қилинғанлар қанунсиз йоллар билән хитайға мәрмәр таш киргүзүп баҗ оғрилиди' дәп асассиз хәвәр тарқатти. Бу һәқтә рәсмий дөләт органлири һеч бир чүшәнчә бәрмиди. 240 Миң тонна мәрмәр таш дегән он миң данә контейнер сандуқ дегән гәп. Бир дөләткә он миң данә контейнер сандақни қанунсиз киргүзүш мумкин әмәс. Пүтүн ширкәтләргә төһмәт қилишни тоғра дәп қаримаймиз, әмма хитай биз үчүн муһим бир базар, бизниң уларға еһтияҗимиз болғанға охшаш хитайниң бизгә еһтияҗи бар, шуниң үчүн тиҗарәт давам қилиду вә давам қилиши үчүн қолимиздин келишичә тиришчанлиқ көрситимиз.»

Хитайниң төт түрк содигәрни тутқун қилишиниң түркийә ташқи ишлар министирлиқиниң уйғурларни қоллап елан қилған баянатлири билән мунасивитиниң бар йоқлуқи һәққидики соалимизға әнқәрәдики истратегийәлик чүшәнчиләр институтиниң мутәхәссиси доктор әркин әкрәм мунасивити бар дәп қарайдиғанлиқини билдүрди.

Биз бу һәқтә йәнә «гәрчәк һаят» («һәқиқий һаят») журнилиниң баш тәһрири сулайман сойлу әпәнди билән сөһбәт елип бардуқ.

Сулайман шаһин әпәнди бу һәқтә тохтилип мундақ деди: «түркийә ташқи ишлар министирлиқиниң уйғурларға алақидар баянатлири вә түркийә хәлқиниң шәрқий түркистан мәсилисигә болған күчлүк инкаслири хитайни биарам қилди. Хитайниң бу қетим түрк ширкәт башлиқлирини хитайда тутқун қилиши уларниң түркийәгә қарита өч елиш характерлик инкас қайтурғанлиқиниң бир ипадисидур. Бу вәқәгә тиҗарәт җәһәттин қарайдиған болсақ, түрк содигәрләрниң 240 миң тонна мәрмәр ташни хитайға қанунсиз йол билән киргүзүп сетиши имкансиз бир рәқәмдур. Әгәр һәқиқәтән шундақ ишлар йүз бәргән тәқдирдә хитайниң таможна мәмурлириму җавабкарлиққа тартилиши керәк. Һалбуки, бунчивала зор миқдардики мәрмәр ташни қанунсиз йол билән хитайға киргүзүш әсла мумкин әмәс. Бу әқил вә мәнтиқигиму уйғун әмәс. Бу вәқә бизгә хитайниң бир гөрүгә елиш оюни ойнаватқанлиқини көрситип бериду.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт