Xitay töt neper türk sodigerni tutqun qildi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2019-03-13
Élxet
Pikir
Share
Print
Istanbul meden éksport qilghuchilar birlikining bashliqi aydin dincher ependi.
Istanbul meden éksport qilghuchilar birlikining bashliqi aydin dincher ependi.
RFA/Arslan

Ötken shenbe, yeni 9-mart küni xitayning shyamén shehiride échilghan "Shyamén tebi'iy tash we téxnika yermenkisi" de töt neper türk sodigerning xitay saqchiliri teripidin tutqun qilin'ghanliqi ilgiri sürülmekte.

150 Qa yéqin türk mermer tash ishlepchiqirish shirketliri qatnashqan bu yermenkide töt neper türk sodigerning tuyuqsiz tutqun qilinishi yermenkige qatnashqan türk sodigerlerde qattiq endishe peyda qilghan.

Xitay tutqun qilghan mezkur 4 neper türk sodiger toghrisida oxshash bolmighan xewerler tarqalghan bolup, bezi xewerlerde 3 shirkettin jem'iy 4 neper türk sodigerning tutulghanliqi ilgiri sürülse, bezi menbelerde bir shirkettin 4 türkning tutulghanliqi ilgiri sürülmekte.

"Yéngi akit" gézitining bu heqtiki xewiride bildürüshiche, ege meden tashqi ésikportchilar birlikining re'isi mewlut qaya ependi shyamén tebi'iy tash we pen-téxnika yermenkisining axirqi künide töt neper türk sodigerning tutqun qilin'ghanliqini bildürgen we buning türkiye-xitay munasiwetlirige tesir yetküzmeslikini ümid qilidighanliqini bildürgen.

Mewlut qaya ependi ependi sözide yene türkiyening xitaydiki bash elchisi abdulqadir ünenning bashtin tartip ularning yénida bolghanliqini, türkiyening gu'angjudiki bash konsuli melih bora kerim'oghli ependining shyamén'gha ewetilgenlikini bildürgen.

Xewerlerde 4 neper türk sodigerning ötmüshte baj töleshtin qachqanliqi sewebidin tutqun qilin'ghanliqi ilgiri sürüldi. Eng yéngi xewerlerge qarighanda, xitaydiki tash yermenkisige qatnashqan 150 türk shirkitining wekillirining türkiyege qaytqanliqi melum.

"Yéngi shefeq" gézitining xitay taratquliridin neqil élip 13-mart xewer qilishiche, töt neper türk sodiger ilgiri baj tölimey xitaygha qanunsiz halda 240 ming tonna mermer tash kirgüzgen iken. Bu heqtiki xewerlerde 3 türk shirkitining 4 mes'ulining tutulghanliqi ilgiri sürüldi. Xewerlerde yene türk shirketliri xitaygha qanunsiz yol bilen mermer tash kirgüzüp satqanliqi we 30 milyon yüen qimmitidiki baj töleshtin qachqanliqini bayan qilin'ghan.

Xewerde bildürüshiche, türk sodigerler xitayda tutqun qilin'ghandin kéyin türkiyening xitayda turushluq bash elchisi we türkiye hökümet terep xitay emeldarliri bilen bu mesile üstide körüshüshke bashlighan.

Mermer tash sahesidiki shirket bashliqliri türk sodigerlerning 240 ming tonna mermer tashni xitaygha qanunsiz yollar bilen kirgüzüshning mumkinsizlikini bildürdi.

Istanbul meden ékisport qilghuchilar birlikining bashliqi aydin dincher ependi bu heqte pikir bayan qilip, 6-marttin 9-martqiche dawam qilghan yermenkige 150 türk shirkiti qatnashqanliqini, üch shirketning 4 neper bashliqining bu xil shekilde tutqun qilinishini toghra tapmaydighanliqini bildürdi.

U xitay metbu'atlirining bu heqte toghra bolmighan xewerlerni tarqatqanliqini eyiblep mundaq dédi: "Xitay metbu'atliri bu weqe yüz bergendin kéyin 'tutqun qilin'ghanlar qanunsiz yollar bilen xitaygha mermer tash kirgüzüp baj oghrilidi' dep asassiz xewer tarqatti. Bu heqte resmiy dölet organliri héch bir chüshenche bermidi. 240 Ming tonna mermer tash dégen on ming dane kontéynér sanduq dégen gep. Bir döletke on ming dane kontéynér sandaqni qanunsiz kirgüzüsh mumkin emes. Pütün shirketlerge töhmet qilishni toghra dep qarimaymiz, emma xitay biz üchün muhim bir bazar, bizning ulargha éhtiyajimiz bolghan'gha oxshash xitayning bizge éhtiyaji bar, shuning üchün tijaret dawam qilidu we dawam qilishi üchün qolimizdin kélishiche tirishchanliq körsitimiz."

Xitayning töt türk sodigerni tutqun qilishining türkiye tashqi ishlar ministirliqining Uyghurlarni qollap élan qilghan bayanatliri bilen munasiwitining bar yoqluqi heqqidiki so'alimizgha enqerediki istratégiyelik chüshenchiler institutining mutexessisi doktor erkin ekrem munasiwiti bar dep qaraydighanliqini bildürdi.

Biz bu heqte yene "Gerchek hayat" ("Heqiqiy hayat") zhurnilining bash tehriri sulayman soylu ependi bilen söhbet élip barduq.

Sulayman shahin ependi bu heqte toxtilip mundaq dédi: "Türkiye tashqi ishlar ministirliqining Uyghurlargha alaqidar bayanatliri we türkiye xelqining sherqiy türkistan mesilisige bolghan küchlük inkasliri xitayni bi'aram qildi. Xitayning bu qétim türk shirket bashliqlirini xitayda tutqun qilishi ularning türkiyege qarita öch élish xaraktérlik inkas qayturghanliqining bir ipadisidur. Bu weqege tijaret jehettin qaraydighan bolsaq, türk sodigerlerning 240 ming tonna mermer tashni xitaygha qanunsiz yol bilen kirgüzüp sétishi imkansiz bir reqemdur. Eger heqiqeten shundaq ishlar yüz bergen teqdirde xitayning tamozhna memurlirimu jawabkarliqqa tartilishi kérek. Halbuki, bunchiwala zor miqdardiki mermer tashni qanunsiz yol bilen xitaygha kirgüzüsh esla mumkin emes. Bu eqil we mentiqigimu uyghun emes. Bu weqe bizge xitayning bir görüge élish oyuni oynawatqanliqini körsitip béridu."

Toluq bet