Хитайниң “шинҗаң сақчи һөҗҗәтлири” ниң ашкарилиниши мунасивити билән истанбулда намайиш елип берилди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2022.05.27
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Хитайниң “шинҗаң сақчи һөҗҗәтлири” ниң ашкарилиниши мунасивити билән истанбулда намайиш елип берилди “хитай сақчи архиплири” ниң ашкарилиниши мунасивити билән истанбулда елип берилған хитайға қарши наразилиқ намайишидин көрүнүш. 2022-Йили 26-май, түркийә.
RFA/Arslan

26-Май пәйшәнбә күни мәркизи истанбулға җайлашқан хәлқара шәрқий түркистан тәшкилатлири бирликиниң уюштурушида хитайниң “шинҗаң сақчи һөҗҗәтлири” ниң ашкарилиниши мунасивити билән истанбулда хитайға қарши наразилиқ намайиши елип берилди вә дуня җамаитини хитайға қарши һәрикәткә өтүшкә чақириқ қилип ахбарат елан қилиш йиғини өткүзүлди.

Намайишқа истанбулдики шәрқий түркистан иҗтимаий тәшкилатлириниң рәһбәрлири, әзалири вә истанбулда яшаватқан уйғурлардин әр-аял болуп көп санда киши қатнашти.

Хитайниң “шинҗаң сақчи һөҗҗәтлири” ниң ашкарилиниши билән хитайниң уйғурларға қарши қийин-қистақ вә ассимилятсийә сиясити елип бериватқанлиқи дәлил-испатлар билән оттуриға чиққаниди.

Намайишчилар қоллирида мәзкур “сақчи һөҗҗәтлири” дин ашкара болған уйғурларниң рәсимлирини вә шәрқий түркистан байриқини көтүргән һалда хитайға қарши: “һәқ-һоқуқ адаләт, шәрқий түркистанға һөрийәт” дегәнгә охшаш шоарлар товлиди.

“хитай сақчи архиплири” ниң ашкарилиниши мунасивити билән истанбулда елип берилған хитайға қарши наразилиқ намайишидин көрүнүш. 2022-Йили 26-май, түркийә.

Намайишта йәнә “шинҗаң сақчи һөҗҗәтлири” дин ашкара болған вә хитайниң җаза лагерлири һәм түрмиләргә қамалған уйғурларниң рәсимлири чапланған 10 метир узунлуқтики лозунка көтүрүлди. Бу лозункиға йәнә “шәрқий түркистанда аяллар вә кичик балларниң һәқ-һоқуқлири дәпсәндә қилиниватиду”, “қирғинчилиқ йошурун қалмайду, милйонлиған инсанлар йиғивелиш лагерлирида” дегәндәк чоң хәтләр йезилғаниди.

Зияритимизни қобул қилған хәлқара шәрқий түркистан тәшкилатлири бирлики баянатчиси шундақла шәрқий түркистан кишилик һоқуқ көзитиш җәмийитиниң баш катипи нуриддин избасар, бу намайишниң мәқсити тоғрисида тохтилип мундақ деди: “бу қетим ашкара болған материялларниң, хитайниң шәрқий түркистанда қурған җаза лагерлири ичидики рәсимләрниң, учурларниң тунҗи қетим биваситә хәлқаралиқ мәтбуатларға вә күнтәртипкә келишидин ибарәт бу әһвални дуняға җакарлаш шуниңдәк шәрқий түркистандики вәһший ирқий қирғинчилиқни тохтитиш үчүн дуня җамаитигә чақириқ қилиш мәқситидә намайиш елип берилди”.

Намайишқа анадолу агентлиқи(AA), демирүрән хәвәр агентлиқи (DHA) вә японийәниң NHK қатарлиқ чоң ахбарат органлириниң мухбирлириму хәвәр тарқитиш үчүн кәлгән болуп, намайиш җәрянида ахбарат елан қилиш йиғини өткүзүлди. Ахбарат елан қилиш йиғинида, хәлқара шәрқий түркистан тәшкилатлири бирликигә вакалитән нуриддин избасар әпәнди баянатни оқуп өтти.

У баянатта алди билән бигунаһ уйғурларниң хитайниң җаза лагерлири вә түрмилиригә қамалғанлиқини, хитайниң ирқий қирғинчилиқ йүргүзүватқанлиқини билдүрүп: “хитай шәрқий түркистан хәлқини пүтүнләй йоқ қилишни мәқсәт қилиду”, деди.

Нуриддин избасар сөзидә йәнә, йиғивелиш лагерлириға 15 яштин 80 яшқичә болған һәр яштики инсанларниң сәвәбсиз соланғанлиқини билдүрүп мундақ деди: “хитай диктатор даирилири дәсләптә җәмийәттә көзгә көрүнгән уйғур рәһбәрләрни нишанға елиш билән биргә һәр саһә вә җәмийәтниң һәр кәсип хадимлирини тутқун қилип лагерларға қамап қойди. Җаза лагерлирида еғир җисманий вә психологийәлик қийнашлар елип берилмақта, қийнаш усуллири арқилиқ қорқуш кәйпияти яритип, кишиләрни дини, миллий кимлики, мәдәнийити вә өрп-адәтлиридин ваз кечишкә мәҗбурлимақта. Әң ечинарлиқи уларни қийин-қистаққа елиш йәтмигәндәк, һәр күни хитай коммунист партийәси каттивеши ши җинпиңға тәшәккүр ейтишқа мәҗбурлимақта”.

Нуриддин избасар сөзидә йәнә б д т кишилик һоқуқ алий комиссари мишел бачелетниң уйғур дияри зиярити тоғрисида тохталди вә уйғурларға алақидар бир түркүм тәләпләрни оттуриға қоюп мундақ деди: “һазир хитайда тәкшүрүш елип бериватқан б д т кишилик һоқуқ алий комиссари мишел бачелетни вә униң билән биллә барған вәкилләр өмикини өзлириниң тарихи мәҗбурийитини ада қилишқа, хитайниң садир қилған җинайи қилмишлирини нәқ мәйданда ениқлап, дуня җамаәтчилики билән ортақлишишқа чақириқ қилимиз, бу мунасивәт билән бирләшкән дөләтләр тәшкилатини хитайниң шәрқий түркистандики сиясәтлирини ирқий қирғинчилиқ дәп етирап қилишқа, пүтүн бирләшкән дөләтләр тәшкилати органлирини һәрикәткә өткүзүп хитайни шәрқий түркистандики ирқий қирғинчилиқ сияситидин ваз кечишкә қайил қилишқа, б т д ға әза пүтүн дөләтләрниң вәкиллиридин тәркиб тапқан бир көзитиш һәйити тәшкилләп шәрқий түркистанға әвәтишкә, хәлқара алий сот мәһкимисигә хитайниң ирқий қирғинчилиқ җинайити үстидин әрзнамә сунушқа чақириқ қилимиз”.

Нуриддин избасар әпәнди, хәлқара шәрқий түркистан тәшкилатлар бирлики намидин явропа иттипақи, ислам һәмкарлиқ тәшкилати вә дуня җамаәтчиликини хитайға қарши һәрикәткә өтүшкә чақириқ қилди. У мундақ деди: “явропа парламентини хитайниң шәрқий түркистандики сияситини ирқий қирғинчилиқ дәп етирап қилишқа, хитай шәрқий түркистандики қирғинчилиқни тохтатқучә вә шәрқий түркистанниң чеграсини хәлқараға ачқучә хитай билән болған пүтүн сода келишимлирини тоңлитишқа, хитай маллириниң явропаға киришини чәкләшкә, қуллуқ әмгики билән ишләп чиқирилған зәнҗирсиман сода маркилириниң явропаға киришини вә сетилишини чәкләшкә чақириқ қилимиз. Шундақла ислам һәмкарлиқ тәшкилатини, түрк дөләтләр бирлики тәшкилати вә түркийә җумһурийитини хитайниң шәрқий түркистандики мусулманларға қарита йүргүзүватқан ирқий қирғинчилиқ сияситини җиддий тәнқид қилишқа, хитай билән болған пүтүн мунасивәтлирини тоңлитишқа вә хитайниң хәлқара алий сот мәһкимисидә сотқа тартилиши үчүн түрткә болушқа чақириқ қилимиз”.

Намайиш җәрянда сөз қилған йәсәвий алпәрәнләр тәшкилатиниң рәиси куршат миҗан әпәнди, уйғурлар үстидин ирқий қирғинчилиқ йүргүзүлүватқанлиқини тәкитләп мундақ деди: “бүгүнки күндә шәрқий түркистанда ахирқи бир әсирниң әң чоң қәтлиами, ирқий қирғинчилиқ вә искәнҗиси йүргүзүлүватиду, дуняда кишилик һоқуқ дәпсәндичилики әң көп йүз бериватқан йәр-шәрқий түркситандур. Бу әһвал астида шәрқий түркистанда йүргүзүлүватқан бу зулумға сүкүт қилған һәр бир мусулман вә түрк у йәрдики зулумға шерик болған һесаблиниду вә буниң еғир сориқиға қалиду, биз у йәрдики қериндашлиримизға игә чиқишимиз керәк”.

Намайишта йәнә шәрқий түркистан өлималар бирлики рәис вәкили мәхмутҗан дамоллам әрәб тилида сөз қилип, әрәб-ислам дунясини уйғурларни қоллашқа, хитайниң ирқий қирғинчилиқиға қарши турушқа чақириқ қилди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.