Xitayning “Shinjang saqchi höjjetliri” ning ashkarilinishi munasiwiti bilen istanbulda namayish élip bérildi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2022.05.27
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Xitayning “Shinjang saqchi höjjetliri” ning ashkarilinishi munasiwiti bilen istanbulda namayish élip bérildi “Xitay saqchi arxipliri” ning ashkarilinishi munasiwiti bilen istanbulda élip bérilghan xitaygha qarshi naraziliq namayishidin körünüsh. 2022-Yili 26-may, türkiye.
RFA/Arslan

26-May peyshenbe küni merkizi istanbulgha jaylashqan xelq'ara sherqiy türkistan teshkilatliri birlikining uyushturushida xitayning “Shinjang saqchi höjjetliri” ning ashkarilinishi munasiwiti bilen istanbulda xitaygha qarshi naraziliq namayishi élip bérildi we dunya jama'itini xitaygha qarshi heriketke ötüshke chaqiriq qilip axbarat élan qilish yighini ötküzüldi.

Namayishqa istanbuldiki sherqiy türkistan ijtima'iy teshkilatlirining rehberliri, ezaliri we istanbulda yashawatqan Uyghurlardin er-ayal bolup köp sanda kishi qatnashti.

Xitayning “Shinjang saqchi höjjetliri” ning ashkarilinishi bilen xitayning Uyghurlargha qarshi qiyin-qistaq we assimilyatsiye siyasiti élip bériwatqanliqi delil-ispatlar bilen otturigha chiqqanidi.

Namayishchilar qollirida mezkur “Saqchi höjjetliri” din ashkara bolghan Uyghurlarning resimlirini we sherqiy türkistan bayriqini kötürgen halda xitaygha qarshi: “Heq-hoquq adalet, sherqiy türkistan'gha höriyet” dégen'ge oxshash sho'arlar towlidi.

“Xitay saqchi arxipliri” ning ashkarilinishi munasiwiti bilen istanbulda élip bérilghan xitaygha qarshi naraziliq namayishidin körünüsh. 2022-Yili 26-may, türkiye.

Namayishta yene “Shinjang saqchi höjjetliri” din ashkara bolghan we xitayning jaza lagérliri hem türmilerge qamalghan Uyghurlarning resimliri chaplan'ghan 10 métir uzunluqtiki lozunka kötürüldi. Bu lozunkigha yene “Sherqiy türkistanda ayallar we kichik ballarning heq-hoquqliri depsende qiliniwatidu”, “Qirghinchiliq yoshurun qalmaydu, milyonlighan insanlar yighiwélish lagérlirida” dégendek chong xetler yézilghanidi.

Ziyaritimizni qobul qilghan xelq'ara sherqiy türkistan teshkilatliri birliki bayanatchisi shundaqla sherqiy türkistan kishilik hoquq közitish jem'iyitining bash katipi nuriddin izbasar, bu namayishning meqsiti toghrisida toxtilip mundaq dédi: “Bu qétim ashkara bolghan matériyallarning, xitayning sherqiy türkistanda qurghan jaza lagérliri ichidiki resimlerning, uchurlarning tunji qétim biwasite xelq'araliq metbu'atlargha we küntertipke kélishidin ibaret bu ehwalni dunyagha jakarlash shuningdek sherqiy türkistandiki wehshiy irqiy qirghinchiliqni toxtitish üchün dunya jama'itige chaqiriq qilish meqsitide namayish élip bérildi”.

Namayishqa anadolu agéntliqi(AA), démirüren xewer agéntliqi (DHA) we yaponiyening NHK qatarliq chong axbarat organlirining muxbirlirimu xewer tarqitish üchün kelgen bolup, namayish jeryanida axbarat élan qilish yighini ötküzüldi. Axbarat élan qilish yighinida, xelq'ara sherqiy türkistan teshkilatliri birlikige wakaliten nuriddin izbasar ependi bayanatni oqup ötti.

U bayanatta aldi bilen bigunah Uyghurlarning xitayning jaza lagérliri we türmilirige qamalghanliqini, xitayning irqiy qirghinchiliq yürgüzüwatqanliqini bildürüp: “Xitay sherqiy türkistan xelqini pütünley yoq qilishni meqset qilidu”, dédi.

Nuriddin izbasar sözide yene, yighiwélish lagérlirigha 15 yashtin 80 yashqiche bolghan her yashtiki insanlarning sewebsiz solan'ghanliqini bildürüp mundaq dédi: “Xitay diktator da'iriliri deslepte jem'iyette közge körün'gen Uyghur rehberlerni nishan'gha élish bilen birge her sahe we jem'iyetning her kesip xadimlirini tutqun qilip lagérlargha qamap qoydi. Jaza lagérlirida éghir jismaniy we psixologiyelik qiynashlar élip bérilmaqta, qiynash usulliri arqiliq qorqush keypiyati yaritip, kishilerni dini, milliy kimliki, medeniyiti we örp-adetliridin waz kéchishke mejburlimaqta. Eng échinarliqi ularni qiyin-qistaqqa élish yetmigendek, her küni xitay kommunist partiyesi kattiwéshi shi jinpinggha teshekkür éytishqa mejburlimaqta”.

Nuriddin izbasar sözide yene b d t kishilik hoquq aliy komissari mishél bachélétning Uyghur diyari ziyariti toghrisida toxtaldi we Uyghurlargha alaqidar bir türküm teleplerni otturigha qoyup mundaq dédi: “Hazir xitayda tekshürüsh élip bériwatqan b d t kishilik hoquq aliy komissari mishél bachélétni we uning bilen bille barghan wekiller ömikini özlirining tarixi mejburiyitini ada qilishqa, xitayning sadir qilghan jinayi qilmishlirini neq meydanda éniqlap, dunya jama'etchiliki bilen ortaqlishishqa chaqiriq qilimiz, bu munasiwet bilen birleshken döletler teshkilatini xitayning sherqiy türkistandiki siyasetlirini irqiy qirghinchiliq dep étirap qilishqa, pütün birleshken döletler teshkilati organlirini heriketke ötküzüp xitayni sherqiy türkistandiki irqiy qirghinchiliq siyasitidin waz kéchishke qayil qilishqa, b t d gha eza pütün döletlerning wekilliridin terkib tapqan bir közitish hey'iti teshkillep sherqiy türkistan'gha ewetishke, xelq'ara aliy sot mehkimisige xitayning irqiy qirghinchiliq jinayiti üstidin erzname sunushqa chaqiriq qilimiz”.

Nuriddin izbasar ependi, xelq'ara sherqiy türkistan teshkilatlar birliki namidin yawropa ittipaqi, islam hemkarliq teshkilati we dunya jama'etchilikini xitaygha qarshi heriketke ötüshke chaqiriq qildi. U mundaq dédi: “Yawropa parlaméntini xitayning sherqiy türkistandiki siyasitini irqiy qirghinchiliq dep étirap qilishqa, xitay sherqiy türkistandiki qirghinchiliqni toxtatquche we sherqiy türkistanning chégrasini xelq'aragha achquche xitay bilen bolghan pütün soda kélishimlirini tonglitishqa, xitay mallirining yawropagha kirishini chekleshke, qulluq emgiki bilen ishlep chiqirilghan zenjirsiman soda markilirining yawropagha kirishini we sétilishini chekleshke chaqiriq qilimiz. Shundaqla islam hemkarliq teshkilatini, türk döletler birliki teshkilati we türkiye jumhuriyitini xitayning sherqiy türkistandiki musulmanlargha qarita yürgüzüwatqan irqiy qirghinchiliq siyasitini jiddiy tenqid qilishqa, xitay bilen bolghan pütün munasiwetlirini tonglitishqa we xitayning xelq'ara aliy sot mehkimiside sotqa tartilishi üchün türtke bolushqa chaqiriq qilimiz”.

Namayish jeryanda söz qilghan yesewiy alperenler teshkilatining re'isi kurshat mijan ependi, Uyghurlar üstidin irqiy qirghinchiliq yürgüzülüwatqanliqini tekitlep mundaq dédi: “Bügünki künde sherqiy türkistanda axirqi bir esirning eng chong qetli'ami, irqiy qirghinchiliq we iskenjisi yürgüzülüwatidu, dunyada kishilik hoquq depsendichiliki eng köp yüz bériwatqan yer-sherqiy türksitandur. Bu ehwal astida sherqiy türkistanda yürgüzülüwatqan bu zulumgha süküt qilghan her bir musulman we türk u yerdiki zulumgha shérik bolghan hésablinidu we buning éghir soriqigha qalidu, biz u yerdiki qérindashlirimizgha ige chiqishimiz kérek”.

Namayishta yene sherqiy türkistan ölimalar birliki re'is wekili mexmutjan damollam ereb tilida söz qilip, ereb-islam dunyasini Uyghurlarni qollashqa, xitayning irqiy qirghinchiliqigha qarshi turushqa chaqiriq qildi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.