Türkiyediki 3 aliy mektep oqughuchiliri oxshash künde Uyghurlarni qollap namayish ötküzdi

Enqeredin ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim teyyarlidi
2024.05.16
sheyx-edebali-uniwersiteti.jpg Türkiyening bilejik shehridiki sheyx edebali uniwérsitétining mektep rehberliri, oqutquchi-oqughuchiliri we köp sandiki xelq ammisi mezkur uniwérsitétta namayish ötküzdi. 2024-Yili 14-may.
RFA/Erkin Tarim

Türkiyening bilejik shehridiki sheyx edebali uniwérsitétining mektep rehberliri, oqutquchi-oqughuchiliri we köp sandiki xelq ammisi mezkur uniwérsitétta namayish ötküzüp, xitayning Uyghurlarni asas qilghan türkiy xelqlerge élip bériwatqan zulum we qirghinchiliq siyasitige naraziliq bildürdi. 14-May küni ötküzülgen namayishqa mezkur uniwérsitétning mudiri, piroféssor doktor shükrü beydemir, uniwérsitétning her derijilik rehberlirimu ishtirak qilip, oqughuchilar uyushturghan namayishni qollaydighanliqini bildürüshken.

Namayishchilar qollirida sherqiy türkistanning ay-yultuzluq kök bayriqini kötürgen halda, “Zalimlar choqum hésab béridu!”, “Musulmanlar uxlima, qérindishinggha ige chiq!”, “Heq-hoquq, adalet, Uyghurlargha hörriyet!”, “Sherqiy türkistan'gha musteqilliq!”, “Xitay, irqiy qirghinchiliqni toxtat!” dégendek sho'arlarni towlighan.

Namayish axirida oqughuchilargha wakaliten iqtisad kespining oqughuchisi ziyattin ünal metbu'at bayanatini oqup ötken, uningda munular déyilgen: “Siyasiy, iqtisadiy we herbiy küchige tayinip her qaysi döletlerni we xelq'ara teshkilatlarni sükütte turushqa qistawatqan xitay, bügünki künde sherqiy türkistanda insan qélipidin chiqqan wehshiy siyasetlerni yürgüzmekte. Yüriki sherqiy türkistan üchün séliwatqan wijdanliq türk xelqi her xil pa'aliyetler bilen sherqiy türkistan xelqining awazi bolushqa tirishmaqta. Bizmu wijdanliq türk xelqige oxshashmiz, biz sheyx edebali uniwérsitétining oqughuchiliri bolush süpitimiz bilen sherqiy türkistandiki we ghezzediki qirghinchiliqqa naraziliq bildürüsh üchün minglighan oqughuchi qatnashqan bu namayishqa qatnashtuq. Biz her da'im sherqiy türkistan xelqining awazi bolidighanliqimizgha, her da'im sherqiy türkistan xelqining yénida bolidighanliqimizgha wede bérimiz. Dunya jama'itini baldurraq bu irqiy qirghinchiliqni toxtitish üchün heriketke ötüshke chaqirimiz.”

Axirida minglighan namayishchi Uyghurlarni qollap, xitaygha lenet oquydighan sho'arlarni towlap namayish meydanidin ayrilishqan.

Oxshash künde, yeni 14-may küni türkiyening isparta shehiridiki sulayman démirel uniwérsitéti bilen bilim uniwérsitétining oqughuchilirimu birlikte namayish ötküzüp, türkiye hökümitini Uyghurlargha ige chiqishqa, xitayni Uyghurlargha élip bériwatqan irqiy qirghinchiliqni toxtitishqa chaqirghan. “Ixlas” xewer agéntliqining xewiride éytilishiche, namayishqa her qaysi fakultétlarning mes'ulliri we bezi oqutquchilarmu ishtirak qilghan. Qollirida türk bayriqi bilen ay-yultuzluq kök bayraq kötürgen namayishchilar “Sherqiy türkistan'gha erkinlik”, “Sherqiy türkistanliqlar bilen pelestinlikler yalghuz emes” dégendek sho'arlarni towlighan. Axirida pelestinni qollash guruppisining mes'uli doktor muhemmet rashit sanjar ependi söz qilip, dunya döletlirini xitayning Uyghurlargha qarita élip bériwatqan irqiy qirghinchiliqni toxtitishqa chaqirghan.

Türkiyening isparta shehiridiki sulayman démirel uniwérsitéti bilen bilim uniwérsitétining oqughuchiliri birlikte namayish ötküzdi. 2024-Yili 14-may.
Türkiyening isparta shehiridiki sulayman démirel uniwérsitéti bilen bilim uniwérsitétining oqughuchiliri birlikte namayish ötküzdi. 2024-Yili 14-may.
RFA/Erkin Tarim

Istanbuldiki ibni xaldun uniwérsitéti xelq'ara munasiwetler kespining doktoranti mewlan tengriqut ependi, türkiyede oxshash birla waqitta 3 uniwérsitétta Uyghurlarni qollap namayish ötküzüshning, jama'et pikrini Uyghurlar duch kéliwatqan éghir weziyetke qaritishta muhim ehmiyetke ige ikenlikini tekitlidi: “Yéqinqi bir yildin buyan pelestin toghrisida élip bérilghan pa'aliyetlerge qaraydighan bolsaq, ereb döletliride bu toghriliq namayish élip bérilghan waqitta Uyghurlar köp tilgha élinmaydu. Lékin türkiyede pelestin toghrisida élip bérilghan herqandaq namayish we pa'aliyetlerde Uyghurlarmu bille tilgha élinip méngiwatidu. Buning sewebige kelsek, türkiyede milletchi partiye we teshkilatlar bolsun, islamiy partiye we teshkilatlar bolsun, her ikkilisi intayin küchlük orunda turidu. Uyghurlar bu ikki köz qarashtiki teshkilat we partiyeler bilen köp munasiwet qilip kelgen, shundaqla köz qarashliridimu melum oxshashliqlar bar. Uning üstige Uyghur mesilisi burundin tartip türkiyede köp tilgha éliniwatqan, her qaysi partiyeler türkiye parlaméntida otturigha qoyuwatqan we hökümetni tenqid qiliwatqan bir mesile bolghachqa, pelestin mesilisining tilgha élinip Uyghur mesilisining tilgha élinmasliqi eyiblinip kéliwatqan mesile idi. Hazir emdi buningdin éship, Uyghurlarmu pelestin bilen teng tilgha éliniwatidu. Buning yene bir sewebi türkiyediki Uyghur teshkilatlirining tirishchanliqi, yene biri gherb döletliri hem teshkilatlar Uyghurlar heqqide köp izdinishlerni élip bériwatidu. Bu jehettin xitaygha bezi bésimlarni ishlitiwatidu.”

Mewlan tengriqut ependi türkiyediki uniwérsitétlar, ammiwiy teshkilatlar we siyasiy partiyeler Uyghur irqiy qirghinchiliqini izchil halda otturigha qoyup naraziliq bildürse, Uyghur mesilisining dunyada bilinish derijisining téximu yuqiri bolidighanliqini ilgiri sürdi. U, mundaq dédi: “Buning paydisi néme dégen waqtimizda, pelestin mesilisi türkiyede eng köp tilgha élinidighan mesile. Uyghurlarningmu bu mesile bilen bille tilgha élinishi, Uyghurlarning béshigha kelgen palaketning türkiyede bilinishi üchün paydiliq. Yene birsi, bu Uyghur mesilisining xelq'ara sewiyede bilinishini kücheytidu.”

Sherqiy türkistan wexpisining sabiq re'isi, péshqedem pa'aliyetchi hamutxan göktürk ependi sherqiy türkistan dewasining eslide türk we islam dunyasining mesilisi ikenlikini, türkiyediki uniwérsitét oqughuchilirining bu mesile boyiche otturigha chiqishining yaxshi bir yüzlinish ikenlikini ilgiri sürdi.

Igilinishiche, bundin kéyin türkiyediki her qaysi aliy mekteplerde “Irqiy qirghinchiliqlarni toxtat” namida namayish pa'aliyetliri ötküzülidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.