Türkiyede “Sherqiy türkistan dijital matériyal ambiri merkizi” namliq tor ambiri quruldi

Istanbuldin ixtiyariy muxbirimiz arslan teyyarlidi
2024.05.24
Chengiz-Hanoghli

“Sherqiy türkistan dijital matériyal ambiri merkizi” ning mu'awin mudiri chingiz hanoghli ependi. 2024-Yili 22-may, istanbul. RFA/Arslan

Dogu Turkistan Dijital Hafize merkezi tor sehipisi kurunushi1

“Sherqiy türkistan dijital matériyal ambiri merkizi” namda échilghan tor ambirining sehipisi. RFA/Arslan

Dogu Turkistan Dijital Hafize merkezi tor sehipisi kurunushi2

“Sherqiy türkistan dijital matériyal ambiri merkizi” namda échilghan tor ambirining sehipisi. RFA/Arslan

Dogu Turkistan Dijital Hafize merkezi tor sehipisi kurunushi3

“Sherqiy türkistan dijital matériyal ambiri merkizi” namda échilghan tor ambirining sehipisi. RFA/Arslan

Dogu Turkistan Dijital Hafize merkezi tor sehipisi kurunushi4

“Sherqiy türkistan dijital matériyal ambiri merkizi” namda échilghan tor ambirining sehipisi. RFA/Arslan

Dogu Turkistan Dijital Hafize merkezi tor sehipisi kurunushi5

“Sherqiy türkistan dijital matériyal ambiri merkizi” namda échilghan tor ambirining sehipisi. RFA/Arslan

Dogu Turkistan Dijital Hafize merkezi tor sehipisi kurunushi6

“Sherqiy türkistan dijital matériyal ambiri merkizi” namda échilghan tor ambirining sehipisi. RFA/Arslan

Dogu Turkistan Dijital Hafize merkezi tor sehipisi kurunushi7

“Sherqiy türkistan dijital matériyal ambiri merkizi” namda échilghan tor ambirining sehipisi. RFA/Arslan

Uyghurlar we Uyghurlarning tarixi, medeniyiti, örp-adetliri, ijtima'iy-siyasiy mesililiri, siyasiy rehberliri, yazghuchilar we shuningdek meshhur shexsliri toghrisidiki ün-sin, kitab, gézit-zhurnal, maqale we muhim xewerlerni öz ichige alghan “Sherqiy türkistan dijital matériyal ambiri merkizi” (Doğu Türkistan Dijital Hafıza Merkezi) Namliq tor arxip ambiri qurulghan bolup, 22-maydin bashlap oqurmenlerge échiwétilgen.

Biz bu heqte toluq melumatqa érishish üchün, mezkur merkezning mudiri esad emekli ependige téléfon qilduq. U bizni mezkur merkezning mudir yardemchisi jén'giz xan'oghlugha yüzlendürdi.

U aldi bilen “Sherqiy türkistan dijital matériyal ambiri merkizi” toghrisida melumat bérip, bu merkezni royapqa chiqirish üchün 2022-yili istanbulda besh kishilik bir guruppa yashlarning bash qoshqanliqi, ikki yil tirishchanliq bilen ishlesh netijiside bu tor ambirining yéqinda pütkenliki, 22-maydin bashlap bu tor ambirini keng oqurmenlerning huzurigha échiwetkenlikini bildürdi.

Jén'giz xan'oghlu “Sherqiy türkistan dijital matériyal ambiri merkizi” ning meqsiti toghrisida toxtilip, mundaq dédi: “Bu merkez, xitay kommunist partiyesi teripidin yoqitilishqa nishanlan'ghan, emma chongqur yiltiz tartqan bir qedimiy medeniyetning iznasi we meniwiy bayliqlirini dijital shekilde saqlash, qoghdash, shundaqla uni pütün dunyadiki wijdanliq insanlar bilen hembehirlinishni meqset qilidu”.

Jén'giz xan'oghlu “Sherqiy türkistan dijital matériyal ambiri merkizi” ning Uyghurlargha nisbeten ehmiyiti toghrisida toxtilip, mundaq dédi: “Bu ish aldi bilen sherqiy türkistan'gha munasiwetlik tek we tunji qétimliq bir ish bolush süpiti bilen özige xas alahidilikke igidur. Intérnét dunyasida nurghun melumatlar mewjut, biraq bular tüzitilishke we tehrirleshke éhtiyaji bolghan melumatlardur. Bu melumatlar ölchemlik bir shekilde teyyarlinip sunulmighan teqdirde ehmiyiti we qimmitini yoqitip qoyidu. Shuning üchün biz ‛sherqiy türkistan dijital matériyal ambiri merkizi‚ matériyallarni layaqetlik, ölchemlik we ixcham usulda hazirqi dijital dewrning teleplirige layiq shekilde teyyarlap, xelq ammisining tor arqiliq paydilinishigha sunduq. Biz bu matériyallarni bir tereptin saqlash we qoghdash üchün tor sehipimizde saqlaymiz, hem uchur eng tiz tarqilidighan ijtima'iy taratqular arqiliq tarqitishqa tirishiwatimiz. Bu jehette ‛sherqiy türkistan dijital matériyal ambiri merkizi‚ni muhim ehmiyetke ige déyishke bolidu”.

“Sherqiy türkistan dijital matériyal ambiri merkizi” namda échilghan tor ambirining sehipisi.

Jén'giz xan'oghlu bizning “‛sherqiy türkistan dijital matériyal ambiri merkizi‚ qandaq türdiki matériyallarni öz ichige alidu?” dégen so'alimizgha jawab bérip mundaq dédi: “Bu yoqitilishqa uruniliwatqan bir qedimiy medeniyetning iznasini arxiplashturush, saqlash we dijital muhitta intérnét arqiliq wijdanliq kishilerge tiz hem qolay yetküzüsh üchün élip bérilghan bir ish pilandur. Bu tor ambiri sherqiy türkistanning til-edebiyati, meshhur shexsliri, kitablar, maqaliler, medeniyet, örp-adetliri, milliy ta'amliri, chalghu sazliri, qisqiche qilip éytqanda, sherqiy türkistan'gha munasiwetlik barliq muhim matériyallarni öz ichige alidu”.

Jén'giz xan'oghlu Uyghurlar we sherqiy türkistan toghrisidiki köz qarashlirini ipadilep, mundaq dédi: “Sherqiy türkistan pütün türk tarixining, türk medeniyitining eng muhim terkibiy qismidur. Xususen biz türkiye türkliri bolush süpitimiz bilen shuni étirap qilishimiz kérekki, bashlan'ghuch mekteptin bashlap bizge ders qilip ögitilgen muhim yazghuchilar, edebiyatshunaslar, dölet erbabliri, siyasiyonlar sherqiy türkistan jughrapiyeside yétishken we yashap ötkendur. Bu jehette sherqiy türkistan türk medeniyiti üchün intayin muhim ehmiyetke ige. Islam tarixi we medeniyiti üchünmu alahide töhpe qoshqan nurghunlighan diniy alimlarmu u jughrapiyede yétiship chiqqan. Uyghurlar tarixta tunji bolup sheherlishish medeniyitige qedem basqan türk qowmi bolup, ötmüshimizni bilishte bizge kimlikimizni, medeniyitimizni yorutup bergen xelqtur. Ular bügünki künde bir yérim milyard nopusqa ige xitay medeniyitining assimilyatsiyesige qarshi 35 milyonluq bir nopus bilen tirkishiwatidu. Ular jiddiy halda kishilik hoquq depsendichiliklerge we bésimlargha uchrawatqan bolsimu, emma öz medeniyitining mewjutluqini qoghdap kéliwatidu. Bu u yerdiki insanlarning qanchilik medeniyetlik ikenlikini, u yerdiki medeniyetning qanchilik chongqur yiltizgha ige bir medeniyet ikenlikini, dunyaning eng chong bir medeniyetliridin biri bolghan xitay medeniyiti bilen riqabetlisheleydighan bir medeniyet ikenlikini bizge körsetmekte. Shuning üchün bu medeniyet we qimmet qarashni qoghdash we uninggha ige chiqish bizning mejburiyitimizdur”.

Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan mirkamil qeshqerli ependi, “Sherqiy türkistan dijital matériyal ambiri merkizi” ning Uyghurlargha alaqidar her sahe muhim matériyallarni öz ichige alghanliqini we buning sel chaghlashqa bolmaydighan muhim bir xizmet ikenlikini bildürdi. U yene bu ambarning téximu tereqqiy qilishi üchün Uyghurlarning keng türde qollap hesse qoshushi kéreklikini, bu arqiliq sherqiy türkistan dewasigha téximu emeliy hesse qoshqili bolidighanliqini tekitlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.