Түркийә парламент рәиси мустафа шәнтоп: “түркийәниң уйғурларға болған қариши ениқ, сәмимий вә әхлақий нормидидур”

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2022.08.25
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Түркийә парламент рәиси мустафа шәнтоп: “түркийәниң уйғурларға болған қариши ениқ, сәмимий вә әхлақий нормидидур” Мустафа шәнтоп әпәнди(оттурида) хитай мәмликәтлик хәлқ қурултийи даимий комитетиниң башлиқи ли җәншу билән өткүзгән тор йиғинида. 2022-Йили 24-авғуст, түркийә.
Anadolu Xewer agentliqi

Түркийә парламентиниң рәиси мустафа шәнтоп әпәнди түркийәниң уйғур мәсилисидики мәйданиниң ениқ вә сәмимий икәнликини тәкитлигән.

Мустафа шәнтоп әпәнди 24-авғуст күни хитай мәмликәтлик хәлқ қурултийи даимий комитетиниң башлиқи ли җәншу билән өткүзгән тор йиғинида, уйғурлар билән түркийәликләрниң ентик, диний-етйиқад вә мәдәнийәт җәһәтләрдә зич бағлинишиниң барлиқини, шуңа түркийәниң уйғур мәсилисидики мәйданиниң ениқ, сәмимий вә әхлақий нормида икәнликини тәкитлигән.

Хитайниң тәклипигә бинаән чақирилған бу тор йиғинда түркийә парламентиниң рәиси мустафа шәнтоп әпәнди, түркийәниң хитай билән болған тиҗаритини тәңпуңлаштуруш керәкликини, хитайниң түркийәгә техиму көп мәбләғ селишини үмид қилидиғанлиқини тәкитлигән.

Мустафа шәнтоп йиғинда уйғурлар тоғрисида тохтилип, мундақ дегән: “уйғур түрклири билән түркийәликләрниң ентик, диний-етиқад вә мәдәнийәт җәһәтләрдә зич бағлиниши бар, шуңа түркийәниң уйғур мәсилисидики мәйдани ениқ, сәмимий вә әхлақий нормидидур. Бизниң башқа дөләтләрдә яшаватқан қериндаш милләтләрни у дөләтләрниң ичкий ишлириға арилишиш үчүн васитә қилип ишлитиш ойимиз йоқ. Биз уларниң шу дөләтләр билән болған мунасивәтни тәрәққий қилдурушимизда көврүк болушини арзу қилимиз. Қериндашлиримиз туруватқан дөләтлиридә тинчлиқ, параванлиқ ичидә кишилик һәқ вә һоқуқлириға игә һаләттә яшишини үмид қилимиз.”

“анадолу” хәвәр агентлиқиниң бу һәқтики хәвиригә асасланғанда, 24-авғуст күни хитай тәрәпниң тәлипи бойичә өткүзүлгән бу тор йиғинида икки дөләт оттурисидики һәмкарлишиш вә тиҗарий мунасивәтләр тоғрисида музакирә елип берилған.

2017-Йили уйғур дияридики җаза лагерлири мәсилиси оттуриға чиққандин тартип, түркийә парламентидики өктичи партийәләр көп қетим бу мәсилини оттуриға қойған, һәтта бу һәқтә қанун лайиһәси сунған болсиму, әмма түркийә парламентиниң рәиси мустафа шәнтоп әпәнди сүкүттә туруп кәлгән иди. Бүгүнки күндә мустафа шәнтопниң хитай билән өткүзүлгән тор йиғинида бу мәсилини оттуриға қоюшидики сәвәб зади немә? түркийәдики уйғурлар буниңға қандақ қарайду?

Түркийәниң күтаһя шәһиридики думлупинар университети хәлқара мунасивәтләр кәспиниң оқутқучиси доктор бариш адибәлли әпәнди бу һәқтә тохтилип мундақ деди: “түркийә парламент рәиси мустафа шәнтопниң уйғурлар тоғрисида дегән сөзидә йеңилиқ йоқ, бу сөзләрни бурунқи һөкүмәтләрму дегән. У сөзидә лагер мәсилисини тилға алмапту. Мәнчә, бундақ дипломатийәлик сөзләрниң пайдиси йоқ. Түркийәдики һөкүмәтләр узун йиллардин буян бу хил сөзләрни қиливатиду, намайишлар боливатиду. Лекин шәрқий түркистан мәсилисини һәл қилиш йоллири тоғрисида һәқиқий баш қатуриватқанлар йоқ. Мениңчә, түркийә һөкүмити бу мәсилини һәл қилиш йоллири тоғрисида баш қатуруши керәк. Чүнки хитайниң уйғурларға елип бериватқан зулуми азайғини йоқ. Шуңа түркийә һөкүмити чирайлиқ дипломатик сөз оюнлириниң орниға буни һәл қилишниң йоллирини издиши, бу һәқтә пикир йүргүзүши керәк, дәп ойлаймән.”

Истанбулдики ибни халдун университети хәлқара мунасивәтләр кәспиниң докторанти мәвлан тәңриқут әпәнди, түркийә парламент рәиси мустафа шәнтоп әпәндиниң бундақ дейишидә түркийәгә болған ташқий вә ичкий бесимниң, шундақла келәр йили түркийәдә елип берилидиған сайламниң түрткә болғанлиқини оттуриға қойди.

Мәвлан тәңриқут әпәнди, түркийәниң бурунму бундақ баянатларни көп қетим бәргәнликини, бу хил сөзләрниң хитайға тәсир көрсәтмәйдиғанлиқини илгири сүрди.

Түркийәдә паалийәт елип бериватқан шәрқий түркистан аммивий тәшкилатлири түркийә парламентиниң рәисигә көп қетим җаза лагерлири тоғрисида доклат сунған иди. Хәлқара шәрқий түркистан тәшкилатлар бирликиниң рәиси һидайәттуллаһ оғузхан әпәнди мустафа шәнтопниң бу сөзлири уйғурларни сөйүндүргән болсиму, әмма буниң йетәрлик әмәсликини, хитайниң уйғурларға елип бериватқан ирқий қирғинчилиқини тохтитиш үчүн конкирет хизмәтләрни қилишини үмид қилидиғанлиқини билдүрди.

Түркийә парламенти рәиси мустафа шәнтоп 24-авғустта хитай мәмликәтлик хәлқ қурултийи даимий комитетиниң башлиқи ли җәншу билән өткүзгән тор йиғини тоғрисида хитайниң әнқәрәдә турушлуқ әлчиханисиниң тор бетидә хәвәр берилгән. Әмма бу хәвәрдә мустафа шәнтопниң бу қетимлиқ тор йиғинида уйғур мәсилисини тилға алғанлиқи тоғрилиқ һечқандақ учур берилмигән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.