Рәҗәп таййип әрдоған ши җинпиң билән көрүшкәндә уйғурлар тоғрисида дегәнлири немидин бешарәт бериду?

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2019-07-03
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоған хитай рәиси ши җинпиң дипломатик сөһбәттин кейин қол елишип көрүшти. 2019-Йили 2-июл, бейҗиң.
Түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоған хитай рәиси ши җинпиң дипломатик сөһбәттин кейин қол елишип көрүшти. 2019-Йили 2-июл, бейҗиң.
AP

Түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоған японийәдә чақирилған «20 дөләт гуруһи рәһбәрлири йиғини» ахирлашқандин кейин 2-июл күни хитайға бир күнлүк рәсмий зиярәт елип барди.

Әрдоған хитай дөләт рәиси ши җинпиң билән елип барған сөһбити җәрянида һәрқандақ шәхсниң түркийә-хитай мунасивитигә зиян селишиға йол қоюлмайдиғанлиқини, түркийәниң қәтий нийәт билән әсәбийликкә қарши туруп, хитай билән болған сиясий җәһәттики ишәнчни ашурушқа күч чиқиридиғанлиқини билдүргән. Шундақла у йәнә «шинҗаңдики хәлқләрниң бәхтлик турмуш кәчүрүватқанлиқи һәммигә мәлум пакиттур» дегән.

Бу һәқтики хәвәр түркийәдә чиқидиған «йеңи чағ», «йеңи ақит» вә «айдинлиқ» гезитлириниң 3-июлдики сәһипилиридин орун алди.

Түркийә дөләт телевизийәси т р т дә 2-июл күни берилгән хәвәрдә рәҗәп таййип әрдоғанниң хитай дөләт рәиси ши җинпиң билән учрашқандин кейинки баянатиға орун берилди. Әрдоған, ши җинпиң билән түркийә-хитай мунасивитини тәрәққий қилдуруш үчүн пикир бирликигә кәлгәнликини баян қилип мундақ дегән: «түркийә билән хитай оттурисидики мунасивәтни һәр саһәдә узун муддәтни нәзәр тутқан һалда, истратегийәлик чүшәнчә билән тәрәққий қилдуруш җәһәттә пикир бирликигә кәлдуқ».

Түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоған түркийә билән хитайниң өзара һәмкарлиқ мунасивитини күчәйтишниң йошурун күчиниң зор икәнликини тәкитләп мундақ дегән: «йипәк йоли арқилиқ өзара туташқан қәдимки мәдәнийәтләрниң үстигә қурулған түркийә билән хитай оттурисидики һәмкарлиқни күчәйтишниң йошурун күчиниң зор икәнликигә ишинимән».

Мәлум болушичә, түркийә һазирға қәдәр уйғурлар дуч келиватқан сиясий бесимлар һәққидә хитайни тәнқидлигән аз сандики дөләтләрниң бири иди. Түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоған вә униң һөкүмитиму көп қетим хитайниң уйғур сияситини әйибләп баянат елан қилғаниди. Әрдоғанниң бу қетимқи хитай зияритидә бундақ юмшап кетишидики сәвәб немә? бу һәқтики зияритимизни қобул қилған әнқәрәдики истратегийәлик чүшәнчиләр институти мутәхәссиси доктор әркин әкрәм мунуларни баян қилди.

Доктор әркин әкрәм әпәнди рәҗәп таййип әрдоған һакимийәт бешиға кәлгәндин буян хитай билән болған мунасивәтни күчәйтиш сиясити елип бериватқанлиқини, бу қетимқи зиярәт һөкүмәтниң уйғур сияситиниң өзгәргәнликидин бешарәт беридиғанлиқини баян қилди.

Һазир һакимийәт бешида туруватқан адаләт вә тәрәққият партийәсиниң шоари «қәйәрдә езилгән мусулман болса биз уларға игә чиқимиз» иди. Дуня уйғур қурултийи рәиси долқун әйса әпәнди әрдоғанниң хитай зияритидә бундақ хитайни қоллаш мәйданини билдүрүшиниң мәзкур партийәниң шоариға хилап икәнлики, униң дуняда уйғурларниң еғир вәзийити күн тәртипкә келип, хитайниң милйонлиған уйғур, қазақ қатарлиқ мусулман хәлқлирини лагерларға қамиши, исламий диний етиқад әркинликигә дәхли-тәриз қилиши америка һөкүмити қатарлиқ бир қисим ғәрб әллири һөкүмәтлири вә кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң тәнқидигә учраватқанда хитайға берип, «шинҗаңдики хәлқләрниң бәхтлик турмуш кәчүрүватқанлиқи һәммигә мәлум пакиттур» дегәнликини қаттиқ әйибләйдиғанлиқини билдүрди.

Истанбулдики айдин университети профессори қутай қараҗа әпәнди түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоғанниң хитай зияритидики баянатлириниң һөкүмәтниң уйғур сияситиниң өзгириватқанлиқидин бешарәт беридиғанлиқини баян қилди.

2016-Йили 9-айниң 2-күни вә 2017-йили 5-айниң 13-күни рәҗәп таййип әрдоған хитайни зиярәт қилип, хитай дөләт рәиси ши җинпиң билән көрүшкәниди. Дипломатийәлик қаидә бойичә бу нөвәт хитай дөләт рәиси ши җинпиң түркийәгә зиярәт елип бериши керәк иди. Лекин, буниң әксичә 7-айниң 2-күни рәҗәп таййип әрдоғанниң хитайға зиярәт елип бериши кишиләрниң диққитини тартмақта.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт