Саадәт партийәси рәиси тәмәл қарамоллаоғлу: «хитайни тизгинләйдиған ишларни қилишимиз керәк»

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2020-11-09
Share
temel-qaramollaoghlu-Temel-Karamollaoglu.jpg Түркийә саадәт партийәси рәиси тәмәл қарамоллаоғлу әпәнди йиғинда сөзлимәктә. 2020-Йили 9-феврал, истанбул, түркийә.
AFP

Түркийәдики өктичи партийәләрдин саадәт партийәсиниң рәиси тәмәл қарамоллаоғлу әпәнди 7-ноябир күни өткүзүлгән саадәт партийәсиниң һәр қайси вилайәтлиридики мәсуллири иштирак қилған йиғинида түркийәниң күнтәртипидики мәсилиләр тоғрисида тохтилип, хитайни тизгинләйдиған сиясәт елип бериш керәкликини тәкитлигән.

Түркийәдики «миллий гезит» ниң 9-ноябир күнидики санида елан қилинған хәвәрдә көрситилишичә, тәмәл қарамоллаоғлу йиғинда сөзлигән нутқида хитайға ишәнгили болмайдиғанлиқини, түркийәниң хитайни тизгинләйдиған ишларни қилишқа мәҗбур икәнликини тәкитләп мундақ дегән: «хитайға ишинишкә болмайду. Хитай һазир иқтисадий җәһәттин күчлиниватиду, лекин кишилик һоқуқ җәһәттин бәкла начар. Хитайниң шәрқий түркистанда қиливатқанлирини қобул қилғили болмайду. Бәзиләр хитай һөкүмитиниң уйғурларни тәрбийәләш үчүн бир милйон кишилик мәктәп ачқанлиқини, бу мәктәпләрдә хитай мәдәнийитиниң өгитиливатқанлиқини, буниң хитайниң тәбиий һәққи икәнликини илгири сүрүватиду. Бундақ дегән кишиләргә алла әқил ата қилсун. Бу хитайниң қандақму һәқ вә һоқуқи болсун. Хитай пүтүн күчи билән мусулман уйғурларни динсизлаштүрүшқа тиришиватиду. Әпсуски түркийә һөкүмитиму хитай билән болған мунасивитимни күчәйтимән дәп бу мәсилидин узақ туруватиду. Биз хитайға қарши җәң елан қилайли демәймиз. Лекин хитайни тизгинләйдиған сиясәт елип беришқа мәҗбурмиз. Биз уйғур қериндашлиримизниң у йәрдә езилишигә, бесимға учришиға, динидин узақлаштурулишиға әлвәттә рази әмәсмиз».

Саадәт партийәси рәиси тәмәл қарамоллаоғлу әпәнди дегән хитайни тизгинләш үчүн немиләрни қилиш керәк? дегән соалимизға җаваб тепиш үчүн партийәниң алий рәһбәрлиридин мәһмәт атмаҗа әпәнди билән телефон сөһбити елип бардуқ. У, партийә йиғинлириниң көпидә уйғур мәсилисиниң оттуриға қоюлуватқанлиқини баян қилғандин кейин хитайни тизгинләш үчүн қилишқа тегишлик ишлар тоғрисида мәлумат берип мундақ деди: «партийә йиғининиң көпидә шәрқий түркистан мәсилиси оттуриға қоюлиду. Йиғинларда бу һәқтә чоқум бир иш қилиш керәклики оттуриға қоюлиду. Хитайға күчимиз йәтмәслики мумкин. Лекин биз қилалайдиған ишлар биринчиси, дуняда җамаәт пикри топлап хитайға бесим ишлитиш. Иккинчиси болса мусулман дөләтлирини хитайға қарши һәрикәткә өткүзүштин ибарәт».

Түрк хәлқи уйғурларға һесдашлиқ қилиду, лекин һөкүмәт болупму президент рәҗәп таййип әрдоған бу мәсилидә сүкүттә турувеливатиду. Буниң сәвәби немә? дегән соалимизға у, мундақ җаваб бәрди: «һөкүмәт бәзидә хитайға қарши инкас қайтуруватиду. Һөкүмәткә аваз бәргән хәлқ шәрқий түркистанлиқларға һесдашлиқ қилиду. Һөкүмәт болса хитай билән болған мунасивитимгә зиян келиду дәп таза әһмийәт бәрмәйватиду. Пәқәтла сайламда өзигә беләт ташлиған түрк хәлқини рази қилиш үчүнла дәп қоюватиду. Биз һөкүмәтниң бу мәсилигә бундин кейин алаһидә әһмийәт беридиғанлиқиға ишәнмәймиз. Чүнки һөкүмәт 2015-йилидин тартип хитай билән болған мунасивәтни тәрәққий қилдуруш сиясити йүргүзүватиду».

Саадәт партийәси дини әқидиләрни илгири сүридиған партийә болуп, шәрқий түркистан мәсилисидә хитайға қарши мусулман дөләтлирини һәрикәткә өткүзүш керәкликини илгири сүрмәктә. Ундақта бу мумкинму? әнқәрәдики истратегийәлик чүшәнчиләр институти мудири истратегийә мутәхәссиси доктор әркин әкрәм зияритимизни қобул қилип, буниң нәзәрийә җәһәттин тоғра икәнликини, лекин ислам дунясиниң шәрқий түркистан мәсилиси билән хитайға болған көз қарашлириниң охшимайдиғанлиқини, уларниң бу көз қарашлири өзгәргәндә хитайға қарши һәрикәткә өткүзгили болидиғанлиқини баян қилди.

Саадәт партийәси бурундин тартип уйғур мәсилисигә көңүл бөлүп келиватқан партийәләрдин бири. Мәзкур партийәниң қурғучиси түркийәниң сабиқ баш министири мәрһум нәҗмәттин әрбақан 1984-йилидин тартип түркийә парламентида изчил һалда уйғур мәсилисини оттуриға қоюп кәлгән иди. Мәзкур партийә «5-июл үрүмчи қирғинчилиқи» йүз бәргәндә хитайға наразилиқ билдүрүп 2009-йили 7-айда истанбулда 20 миң киши қатнашқан зор наразилиқ намайиши уюштурғаниди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт