Xitay elchixanisi türkiyening nurghun sheherliride xitaylargha yardem qilish xadimlirini belgiligen

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2019-11-28
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitay elchixanisini Uyghur we xitaylar.
Xitay elchixanisini Uyghur we xitaylar.
fmprc.gov.cn

23-Noyabir küni xitayning enqerede turushluq elchixanisi bilen xitayning istanbulda turushluq konsulxanisi birliship, enqerede 2019-yilliq xizmet yighini achqan.

Yighin'gha xitayning enqerediki bash elchisi déng li, istanbulda turushluq konsulxanisining konsuli süy wéy we türkiyening her qaysi sheherliridin kelgen 40 dek kishi qatnashqan. Yighinda 2019-yili xitaylarning bixeterlikini qoghdashta xizmet körsetkenlerge mukapat bergen yéngi qobul qilin'ghan xadimlargha xizmet toghrisida melumat bergen.

2017-Yili xitay hökümiti türkiyediki xitay elchixanisi bilen hemkarliship türkiyediki xitaylarning we türkiyege sayahetke kelgen xitaylarning bixeterlikini qoghdash üchün yardem qilghuchi xadim belgiligen. Hazirche türkiyening enqere, istanbul, antalya we qapadokya qatarliq sheherliride xitay elchixanisigha masliship xitaylargha bixeterlik jehettin yardem qilidighan 48 kishi qobul qilin'ghan.

Xitayning enqerede turushluq elchixanisining tor bétidiki xewerge asaslan'ghanda, bu kishiler xitaylar türkiyede qatnash weqesige uchrisa, sayahet jeryanida türkler bilen ixtilap körülse yaki béshigha kün chüshse derhal bérip, terjimanliq qilip türkiyege kelgen xitaylarning heq-hoquqini qoghdaydiken.

Biz igiligen melumatlargha asaslan'ghanda, bu 48 kishi ichide on ikkisi Uyghur iken. Ismini ashkarilashni xalimaydighan bir Uyghur bu wezipini élishtiki sewebliri heqqide melumat berdi. U wezipe alghan Uyghurlarning köpinchisining wetende lagérgha élip kétilgen ata-anisi we uruq-tughqanlirini qoyup béremdikin dep wezipe alghanliqini ilgiri sürdi. Biz bu Uyghur oqughuchilargha köp qétim téléfon qilghan bolsaqmu, emma awazini élan qilishimizni ret qildi.

Xitayning türkiyede bundaq bir sistéma qurushidiki seweb néme? néme üchün bu ish 2017-yili bashlan'ghan? uning jaza lagérliri bilen munasiwiti barmu? bu heqte köz qarishini igilesh üchün biz bir neper türkiye parlamént ezasi, türkiyede pa'aliyet élip bériwatqan sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining re'isi hidayetulla oghuzxan ependi we bezi mutexessisler bilen söhbet élip barduq.

Türkiyening munasiwetlik qanunigha asasen türkiyege kelgen yaki türkiyede yashawatqan chet'elliklerning bixeterliki türkiyening qoghdishi astida bolidiken. Bundaq turuqluq xitay elchixanisining türkiyege kelgen xitaylarning bixeterlikini qoghdash üchün xitaylar köplep kélidighan sheherlerge xitay tili bilidighan kishilerni teyin qilishigha türk siyasetchiler qandaq qaraydu? bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan "Iyi", yeni "Yaxshi" partiyesidin bolghan parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi xitayning bundaq qilishini türkiye hökümitining qobul qilmasliqi kéreklikini, özining bu heqte téximu tepsiliy melumat igilep türkiye parlaméntining kün tertipige élip kélidighanliqini bayan qilip, mundaq dédi: "Bu toghra emes, türkiye buni qobul qilmasliqi kérek, chünki türkiyediki chet'ellikler we öz puqrasi bolup hemmeylenning bixeterlikini türkiye döliti qoghdaydu. Türkiye qanunidimu shundaq körsitilgen. Shunga bu yerge kelgen xitaylarning bixeterliki üchün ayrim kishilerning xitay elchixanisi teripidin teyin qilinishi toghra emes. Bu türkiye dölitining abruyighimu selbiy tesir körsitidu. Biz buni parlaméntta otturigha qoyup, tosushqa tirishimiz."

Enqerediki Uyghur tetqiqat institutining mudiri doktor erkin ekrem ependi xitay yürgüzüwatqan bu tüzümni türkiyedin bashqa döletlerdimu yürgüzüwatqanliqini, xitayning buni qurup chiqishining 4 alahidilikke ige ikenlikini, bularning ichidiki eng muhimliridin birining xitay puqralirini sherqiy türkistan ammiwi teshkilatlirining xewpidin qoghdap qélish dégili bolidighanliqini bayan qildi.

Hidayetulla oghuzxan ependi 2017-yili xitayning türkiyede bundaq bir sistémini qurup chiqishining xitay qurghan jaza lagérliri bilen melum munasiwiti barliqini bayan qildi.

Qahramanmarash shehiridiki sütchü imam uniwérsitéti diniy ilimler kespining oqutquchisi doktor alimjan boghda ependi 2017-yilida bu sistémining bashlinishining jaza lagérliri bilen munasiwiti barliqini, Uyghur oqughuchilarning buninggha qatnishishining epsuslinarliq ish ikenlikini bayan qildi.

Bu xizmetke türkiyening herqaysi sheherliride oquwatqan 12 etrapida Uyghurlarning qatnishishini qandaq chüshinishimiz kérek? awazini élan qilmasliq sherti bilen bizge melumat bergen bir oqughuchi ata-anisining jaza lagérida ikenlikini, ularni baldurraq qoyup béremdikin dep qatnashqanliqini ilgiri sürdi. Istanbuldiki ibin xaldun uniwérsitéti qanun fakultétining oqughuchisi enwer semet xitay elchixanisi bilen yaxshi munasiwiti bar Uyghur oqughuchilarning ata-aniliriningmu lagérgha élip kétilgenlikini, xitaygha ishen'gili bolmaydighanliqini bayan qildi.

Toluq bet