Türkiye sheherliride “72 Yilliq asaretke qarshi” naraziliqlar bildürüldi

1-Öktebir küni türkiyening sherqiy jenubiy rayonigha jaylashqan qahramanmarashta ötküzülgen xitay ishghaliyitige qarshi namayish. 2021-Yili 1-öktebir. Qahramanmarash, türkiye.

D u q burun, 1949-yili xitay xelq jumhuriyiti qurulghan 10-ayning 1-künini Uyghurlar üchün “Matem küni” dep élan qilghan bolup, dunyaning her qaysi yerliridiki Uyghurlar her yili bu küni xitaygha qarshi namayish we bashqa naraziliq pa'aliyetlirini ötküzüp kelmekte idi. Bügün sherqiy türkistan teshkilatlar birlikining chaqiriqi bilen türkiyening paytexti enqere bilen türkiyening Uyghurlar eng köp olturaqlashqan konya, kastamonu we qahramanmarash sheherliride ötküzülgen bu namayishlargha türkiyediki siyasiy partiyelerning wekilliri, ammiwi teshkilatlar, Uyghur oqughuchilar we sherqiy türkistan ammiwi teshkilatliri qatnashti.

1-Öktebir küni etigen sa'et 10 da türkiye paytexti enqerening merkizige jaylashqan ulus meydanida ötküzülgen namayishqa sabiq parlamént ezasi “Kélechek” partiyesi mu'awin re'isi selchuq özdagh bashchiliqidiki partiye rehberliri ishtirak qildi.

Birqanche téléwiziye we gézit-radiyolarning muxbirlirimu ishtirak qilghan naraziliq namayishida qollirida ay yultuzluq kök bayraq bilen türk bayriqi kötürüwalghan namayishchilar otturisida turghan sherqiy türkistan teshkilatlar birlikining enqerediki wekili abdulxemit pamir ependi muxbirlargha bayanat bérip, xitayning qélipidin chiqqan bésim siyasiti toghrisida tepsiliy melumat bergendin kéyin dunyadiki her qaysi döletlerni Uyghurlargha ige chiqishqa chaqirip mundaq dédi: “Biz sherqiy türkistan xelqi namidin adaletni, kishilik hoquqni qoghdaydighanliqini ilgiri sürüwatqan pütün dunya döletlirige shuni démekchimizki, pütün türk dunyasini, musulman döletlirini sherqiy türkistan xelqige ige chiqishqa chaqirimiz. Shundaqla islam hemkarliq teshkilati we türk kéngishige oxshash xelq'araliq teshkilatlarni Uyghurlargha ige chiqishqa chaqirimiz. Térrorizmgha qarshi küresh bilen ashqunluqqa qarshi küreshni bahane qilip turup Uyghurlarni yoqitishqa tirishiwatqan xitayning bu wehshiy siyasitini toxtitishqa chaqirishini telep qilimiz. Pütün dunyani 72 yildin buyan dawam qiliwatqan bu asaretke xatime bérishke chaqirimiz”.

Namayishta ay-yultuzluq kök bayraqlarni, xitay türmilirige bend qilin'ghan Uyghurlarning resimliri bésilghan taxtaylarni, her türlük sho'arlar yézilghan lozunkilarni kötürüshken Uyghurlar özlirining xitay kommunist hakimiyitige bolghan ghezep-nepretlirini ipade qilishti.

Arqidin sabiq parlamént ezasi, “Kélechek” partiyesi mu'awin re'isi selchuq özdagh ependi söz qilip, türkiye hökümitini “Tijaret menpe'etini dep Uyghurlargha ige chiqmidi” dep eyiblidi. U, mundaq dédi: “Hörmetlik sherqiy türkistanliqlar we qimmetlik yurtdashlar, 1949-yili 10-ayning 1-küni türklerning ata yurti bolghan sherqiy türkistan xitay teripidin bésiwélin'ghanidi. 1920-Yillarda kommunist ruslar gherbiy türkistanni bésiwalghanidi. 70 Yil ötkendin kéyin parchilandi. U, yerdiki türkiy jumhuriyetler musteqilliqigha érishti. Xitay bésiwalghili 72 yil boptu. Xitay döliti sherqiy türkistandiki Uyghur qatarliq türkiy xelqlerning heq we hoquqigha hörmet qilsun. Irqiy qirghinchiliqni toxtatsun, xitaymu axirida parchilinidu”.

U, türkiye hökümitini eyiblep mundaq dédi:

“Türkiyege kelgen Uyghurlar bizning qérindashlirimiz. Türkiye chong dölet. Iqtisadiy menpe'etni dep 20 milyon Uyghurni nezerdin saqit qilmasliqi kérek. Dunyaning herqaysi jayliridiki Uyghurlar her xil yollar bilen awazini anglitishqa tirishiwatidu. Türkiye hökümitini Uyghur mesiliside aktip bolushqa, xitaygha bésim ishlitishke chaqirimen”.

1-Öktebir küni kéyinki yillarda olturaqlashqan Uyghurlarning sani eng köp bolghan türkiyening konya shehiridimu xitay ishghalining 72-yilliqi munasiwiti bilen namayish ötküzülgen. Qollirida kök bayraq bilen “1-Öktebir küni asaret bashlan'ghan kün, 72 yil burunqi matem künini unutmaymiz we untuldurmaymiz, sherqiy türkistan'gha azadliq, Uyghurlargha erkinlik” dégen sho'arlar yézilghan lozunkilarni kötürüwalghan 200 etrapida Uyghur bilen türk ammisi xitaygha qarshi naraziliq namayishi ötküzgen. Pa'aliyetni uyushturghan sultan satuq bughraxan wexpisining konya shöbisi re'isi ablet udun ependi bu pa'aliyet heqqide melumat berdi.

Türkiyening sherqiy jenubiy rayonigha jaylashqan qahramanmarashtiki sütchü imam uniwérsitétida magistirliq oquwatqan zikrullah ependi 72 yilliq asaret munasiwiti bilen élip bérilghan namayish toghrisida melumat berdi.

Bügün, yeni 1-öktebir küni xitay kommunistik hökümitining Uyghurlar élini ishghal qilghanliqining 72-yilliqi mesilisi türkiyediki axbarat wasitiliri we ijtima'iy taratqularningmu muhim témisigha aylandi.