Awstraliye yéshillar partiyesi: "Hökümet xitaydiki Uyghur awstraliye puqralirining qoyup bérilishini telep qilishi kérek"

Muxbirimiz erkin
2019-07-16
Élxet
Pikir
Share
Print
Awstraliye parlaméntining yéshillar partiyesidin bolghan kéngesh palata ezasi méhrén feruqi muxbirlarni kütüwélish yighini ötküzüdi. 2019-Yili 16-iyul.
Awstraliye parlaméntining yéshillar partiyesidin bolghan kéngesh palata ezasi méhrén feruqi muxbirlarni kütüwélish yighini ötküzüdi. 2019-Yili 16-iyul.
pscp.tv

16‏-Iyul küni awstraliye parlaméntining yéshillar partiyesidin bolghan kéngesh palata ezasi méhrén feruqi ikki neper Uyghur awstraliye girazhdani we ularning adwokati bilen muxbirlarni kütüwélish yighini ötküzüp, awstraliye hökümitini awstraliye Uyghur girazhdanlirining Uyghur aptonom rayonida tutup qélin'ghan a'ile ezalirining qoyup bérilishi, ularning a'ilisi bilen birge bolushi üchün heriketke ötüshke chaqirdi.

Méhrén feruqi awstraliye tashqi ishlar ministirliqi binasining aldida ötküzülgen muxbirlarni kütüwélish yighinida, xitay hökümitining Uyghurlargha medeniyet qirghinchiliqi élip bériwatqanliqi, awstraliye hökümitining buninggha küchlük inkas qayturushi kéreklikini, hökümetning pütün charilerni ishlitip, Uyghur girazhdanlirining perzent we a'ile tawabi'atlirini qayturup kélishi kéreklikini tekitligen. Mezkur axbarat yighini 15‏-iyul küni awstraliye ABC téléwiziye qanilining Uyghurlar heqqide ishligen höjjetlik filimi qoyulup arqidinla ötküzülgen.

Méhrén feruqi yighinida mundaq deydu: "Men sadam we bashqa awstraliyelik Uyghurlarning xitayning shinjangdiki Uyghur xelqige tutqan qebih mu'amilisi we kishilik hoquq depsendichilikini pash qilip, uning yalghanchiliqini échip tashlashtek jasaritini namayan qilghanliqigha rehmet éytimen. A'ililer xani-weyran qilindi. A'ililer, perzentler, jüpler, hede-singillar, aka-inilar shinjangdiki keng kölemlik yighiwélish lagérlirigha qamaldi. Bu ehwal qet'iy qobul qilinmaydu we madara qilishqa bolmaydu. Tünügün biz ABC ning töt doqmush namliq programmisida ademni heqiqeten chöchütküdek, qorqunchluq weqelerni körduq. Buni heqiqeten pütün Uyghur jem'iyitige qaritilghan medeniyet qirghinchiliqi déyishke bolidu."

Bu qétimqi axbarat yighini nuqtiliq Uyghur awstraliye girazhdani sadam abdusalamning ayali bilen uning 2 yashliq oghli, lutfuyarning Uyghur rayonida tutup qélinishi, shuningdek awstraliye girazhdani almas nizamidinning 7 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghan ayali büzeynep abduréshitning mesilisini téma qilghan. Yighinda sadam abdusalam muxbirlargha oghlining awstraliye pasporti bilen uning awstraliye girazhdanliq guwahnamisini körsitip turup, awstraliye tashqi ishlar ministiri melis péyinning perzenti we ayali bilen jem bolushigha yardem qilishini telep qilghan. Sadam abdusalam 16‏-iyul küni radiyomizning ziyaritini qobul qilghanda, özlirige awstraliye hökümitining tesellisi emes, emili herikiti kéreklikini bildürdi.

Sadam abdusalam: "Bizge quruq söz, kechürüm sorash, sen üchün könglüm yérim boldi, dégen gepler kérek emes. Bizge heqiqiy bir heriket kérek. B d t diki 22 döletning xitayning bizge qiliwatqan ishlirigha qarshi imzalighan qeghizi emes, bizge heqiqiy bir heriket lazim melis péyinning dégen gépini anglisingiz, 'biz shinjanggha baralmaywatimiz'dewatidu. Lékin xewerni körsingiz katon'on, yeni )awstraliyediki kiyim-kéchek shirkiti( ötken yili tekshürüp bizning weten'ge bardi. Normal bir shirket tekshürüp baralighan yerde némishqa tashqi ishlar orgini baralmaydu. Bizning qoyghan so'alimiz shu."

Sadam abdusalamning bildürüshiche, u awstraliye tashqi ishlar ministirliqining aldida axbarat élan qilghan del seyshenbe küni ürümchide da'iriler uning ayalini apirip soraq qilghan. Soraqta da'iriler uni agahlandurup, eger sadam aghzini yummisa, uning bixeterliki üchün yaxshi emeslikini bildürgen. Sadam abdusalam radiyomizgha bergen uchurida ayalining 3 sa'ettek soraq qilinip qoyup bérilgenlikini bildürdi.

16‏-Iyul ötküzülgen axbarat yighinida ayali 7 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghan almas nizamidin Uyghur rayonining weziyiti intayin qorqunchluq ikenlikini, ayallarning tutqun qilinip, lagérlargha qamalghanliqi, her xil xorlashlargha uchrawatqanliqini, awstraliye hökümitining öz girazhdanlirining a'ile-tawabi'ati bilen jem bolushigha yardem qilishi kéreklikini tekitligen. U 16‏-iyul ziyaritimizni qobul qilghanda awstraliye hökümitining yéterlik tirishchanliq körsetmigenlikini bildürdi. U mundaq deydu: "Elwette, awstraliye hökümitining girazhdanlirining a'ilisini qoghdash mejburiyiti bar. Shunga, biz hökümetning a'ilimizni qoghdishini, a'ilimiz bilen yéqinda jem bolushni telep qilduq. Bularmu özining qolidin kélidighanni qiliwatidu. Lékin yenila yéterlik emes. Biz yéterlik tirishchanliq körsitishini ümid qilip jawab kütüwatimiz."

Almas nizamidin ayali büzeynep bilen 2015‏-yili toy qilghan. Kéyinki yili, Uyghur rayonigha ata-anisini yoqlashqa barghan büzeynepning pasporti tartiwélinip, 2017‏-yili 3‏-ayda tutqun qilin'ghanidi. Almas nizamidinning bildürüshiche, da'iriler uninggha 7 yilliq qamaq jazasi hökümi qilghan. Xelq'ara kechürüm teshkilati ilgiri bayanat élan qilip, xitay da'irilirining büzeynepni qoyup bérishni telep qilghanidi.

Awstraliye hökümiti ilgiri Uyghur rayonidiki kishilik hoquq depsendichilikige, xususen xitayning awstraliyediki Uyghur grazhdanlirigha kashila qilishi, ularning Uyghur rayonidiki a'ile ezalirini görüge tutup, ulargha parakendichilik sélishigha jiddiy inkas bildürmeslik bilen eyiblinip kelgen. Lékin awstraliye hökümiti bu heqtiki tenqidlerni izchil ret qilip keldi. Tashqi ishlar ministiri melis péyinning 15‏-iyul awstraliye döletlik radi'osida tekitlishiche, awstraliye özining qosh dölet tewelikidiki puqralirigha we ularning a'ile ezalirigha konsul yardimi bérishni telep qilghan bolsimu, lékin bu telep xitayning ret qilishigha uchrighan. Melis péyin döletlik radi'osida yene xitayning Uyghurlargha tutqan mu'amilisini, bolupmu uning tutqunlarni mejburiy emgekke séliwatqanliqini tenqidligenidi.

Lékin awstraliye parlaménti kéngesh palatasining ezasi méhrén feruqining ilgiri sürüshiche, awstraliye tashqi ishlar ministirliqi barliq amallarni ishqa sélip, sadamning 2 yashliq oghli we ayalini qayturup kélishi, awstraliyede turushluq guwahnamisi bar tutqunlarning qoyup bérilishi we awstraliyege qaytip kélishini telep qilishi kérek iken. U mundaq deydu: "Awstraliye hökümiti we tashqi ishlar ministiri melis péyin barliq charilerni ishqa sélip, sadamning 2 yashliq oghlini awstraliyege qayturup kélishi we uning ayalining awstraliye wizisi élip, pütün a'ilining awstraliyede jem bolushigha kapaletlik qilishi shert. Mana bu sadam telep qiliwatqan négizlik kishilik hoquq. Tashqi ishlar ministiri melis péyin yene lagérdiki barliq awstraliyeliklerning shundaqla awstraliyede turushluq guwahnamisi barlarning derhal qoyup bérilip, awstraliyege qaytip kélishini telep qilishi kérek."

Awstraliye ABC téléwiziye qanilining 15‏-iyul tartqan Uyghurlar heqqidiki höjjetlik filimi zor tesir qozghighan. Höjjetlik filimda awstraliyediki Uyghurlarning yighiwélish lagérliridiki uruq-tughqanlirining we lagérdiki bashqa tutqunlarning xitay karxanilirida mejburiy emgekke séliniwatqanliqi pakitlar bilen otturigha qoyulup, bu karxanilar ishlepchiqarghan mehsulatlarni awstraliyediki katon'on, targét, jéniswest, dén'gérfild, ayki'a qatarliq shirketlerning awstraliye bazarlirida sétiwatqanliqi bildürülgen.

Toluq bet