“айдинлиқ” гезити уйғурлар һәққидики доклатни қарилиғанлиқи сәвәблик юртәр өзҗанға төләм төлиди

Ихтиярий мухбиримиз азиғ
2021.11.26
“айдинлиқ” гезити уйғурлар һәққидики доклатни қарилиғанлиқи сәвәблик юртәр өзҗанға төләм төлиди Түркийә җумһурийәт хәлқ партийисидин истанбул шәһәр башлиқи әкрәм имам оғли, юртәр өзҗан билән биллә. 2021-Йили ноябир, түркийә.
RFA/Azigh

Өткән йили 9-өктәбирдә түркийәниң әң чоң өктичи сиясий партийәси болған җумһурийәт хәлқ партийәсиниң америка вәкили юртәр өзҗан “шәрқий түркистан-уйғур түрклири: тарих, кимлик вә сиясәт” мавзулуқ бир доклат елан қилған иди.

Мәзкур доклат “түркийә-хитай мунасивитиниң уйғур түрклиригә көрситидиған тәсири, американиң позитсийиси, хәлқаралиқ амилларниң роли, тарихий арқа көрүнүш, йеқинқи уйғур сиясий тарихи, уйғур диаспораси вә дөләт һалқиған паалийәтләр” қатарлиқ темилар үстидә йезилған болуп, бу җумһурийәт хәлқ партийәсиниң уйғур қирғинчилиқи башланғандин буянқи тунҗи кәң даирилик доклати һесаблинидикән. Доклатта түркийәниң нөвәттики президенти әрдоғанниң хитайға тутқан позитсийәсиниң юмшап кәткәнлики тилға елинған болуп, доклатта түркийәниң йеқинқи йиллардики хитайға қаратқан сияситидә иқтисадниң муһим тәсир көрсәткәнлики әскәртилгән.

“айдинлиқ” гезитиниң юртәр өзқан һәққидики төһмәт хәвири.
“айдинлиқ” гезитиниң юртәр өзқан һәққидики төһмәт хәвири.

Мәзкур доклат елан қилинғандин кийин, хитай һөкүмитиниң түркийәдики авази һесаблинидиған “айдинлиқ” гезити мәхсус хәвәр ишләп, мәзкур доклатни тәйярлиған җумһурийәт хәлқ партийәсиниң америкадики вәкили юртәр өзҗанға һуҗум қилған. “айдинлиқ” гезити мәзкур хәвәрдә юртәр өзҗанға “америка истихбарат идарисиниң җасуслири билән бөлгүнчилик вәзиписи елип бармақта” дәп төһмәт қилған.

Доғу перинчәк вә “айдинлиқ” гезити хитайниң қирғинчилиқ сияситигә қарши паалийәт елип бериватқан пүтүн кишилик һоқуқ паалийәтчиллиригә һәр хил бөһтанларни чаплап кәлмәктә. “вәтән” партийисиниң рәиси доғу пиринчәк бу йил 27-январ күни “ийи” партийәсиниң парламентта өткүзүлгән йиғинида “җаза лагерлири” ни вә хитай һөкүмити тәрипидин қамаққа һөкүм қилинған ата-анисини аңлатқан нурсиман абдурешитни “терорлоқ тәшкилатиниң әзаси” дәп қарилиған иди.

Төһмәт сәвәблик юртәр өзҗан әпәнди “айдинлиқ” гезити үстидин сот мәһкимисигә әрз сунған болуп, 23-ноябир күни сот һөкүм чиқирип, “айдинлиқ” гезитини юртәр өзҗанға 5000 түрк лираси төләм төләшкә буйруған. юртәр өзҗан әпәнди иҗтимаий тартқу һесабида ипадә билдүрүп, мәзкур төләмни сивастики юртәр өзҗан оттура мәктипигә ианә қилидиғанлиқини ейтқан.

Юртәр өзҗан әпәнди тәрипидин тәйярланған доклат өткән йили елан қилинғандин кийин, уйғур җамаити тәрипидин қизғин қарши илинған болуп, җумһурийәт хәлқ партийәсиниң уйғурларниң нөвәттики вәзийити тоғрисида системилиқ бир доклат тәйярлиши, түркийәдики уйғур сиясий паалийәтчиләрни көп хурсән қилған.

Биз тихиму конкирет әһвалларни игиләш үчүн җумһурийәт хәлқ партийәсиниң америкидики вәкили юртәр өзҗан әпәндини зиярәт қилдуқ. юртәр өзҗан әпәнди зияритимизни қубул қилип мундақ деди:

“(айдинлиқ) гезитиниң сиясий еқими хитайниң чоңқур тәсиригә учриғандәк қилиду. Бу сәвәбтин пүтүн уйғурларни вә яки уларни қоллиғанларни сәлбийләштүрүшкә тиришиватиду. Доклат елан қилинғанда, дөләт бағчәли(милләтчи һәркәт партийисиниң рәиси) бизгә бивастә һуҗум қилди. Доғу перинчәк вә уларға йеқин ахбаратлар бизгә төһмәт қилди. Һәтта хитайниң әнқәрәдики әлчиханиси партийәмизгә рәсми бир мәктуп язди. Уларниң мәқсити мәсилиниң музакирә қилинишиға тосқунлуқ қилиш. Шәрқий түркистанда йиллардин буян давамлишиватқан аччиқ һәсрәт бар. Биз бу дәртләрниң ахирлишиши үчүн түркийә җумһурийитиниң дөләт вә милләт сүпитидә актип рол ойнишини вә хәлқара сәһниләрдә уларниң дәртлирини оттуриға қоюшини үмид қилимиз.”

У йәнә мундақ деди: “бу сиясий партийәләрдин һалқиған бир мәсилә. Давамлишиватқан аччиқ паҗиәләрни, йиғивелиш лагерлирини вә кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини көрмәскә селип өтүп кетәлмәймиз. Биз уйғур түрклириниң һәққини қоғдашни давамлаштуримиз.”

Түркийәдики хитай ишлири мутәхәссиси мәмәттохти атавулла әпәнди зияритимизни қубул қилип, түркийәдики хитайға қарашлиқ ахбарат органлириниң уйғур давасиға болған зийинини әң төвән чәккә чүшүрүш үчүн қандақ конкирет хизмәтләрни қилиш керәклики тоғрисида тохталди.

Уйғур қирғинчилиқиға аит тәпсилатлар хәлқара ахбарат вастилири тәрипидин кәң хәвәр қилиниватқан бүгүнкидәк күндә, хитай һөкүмити уйғур вәзийитини көзитип келиватқан кишилик һоқуқ паалийәтчилири вә сиясәтчиләргә һуҗум қилишни давамлаштурмақта вә өзиниң иқтисадий күчидин пайдилинип, сиясий тәшвиқатини көләмләштүрүшкә урунуп кәлмәктә.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.