"Aydinliq" géziti Uyghurlar heqqidiki doklatni qarilighanliqi seweblik yurter özjan'gha tölem tölidi

Ixtiyariy muxbirimiz azigh
2021-11-26
Share
Türkiye jumhuriyet xelq partiyisidin istanbul sheher bashliqi ekrem imam oghli, yurter özjan bilen bille. 2021-Yili noyabir, türkiye.
RFA/Azigh

Ötken yili 9-öktebirde türkiyening eng chong öktichi siyasiy partiyesi bolghan jumhuriyet xelq partiyesining amérika wekili yurter özjan "Sherqiy türkistan-Uyghur türkliri: tarix, kimlik we siyaset" mawzuluq bir doklat élan qilghan idi.

Mezkur doklat "Türkiye-xitay munasiwitining Uyghur türklirige körsitidighan tesiri, amérikaning pozitsiyisi, xelq'araliq amillarning roli, tarixiy arqa körünüsh, yéqinqi Uyghur siyasiy tarixi, Uyghur di'asporasi we dölet halqighan pa'aliyetler" qatarliq témilar üstide yézilghan bolup, bu jumhuriyet xelq partiyesining Uyghur qirghinchiliqi bashlan'ghandin buyanqi tunji keng da'irilik doklati hésablinidiken. Doklatta türkiyening nöwettiki prézidénti erdoghanning xitaygha tutqan pozitsiyesining yumshap ketkenliki tilgha élin'ghan bolup, doklatta türkiyening yéqinqi yillardiki xitaygha qaratqan siyasitide iqtisadning muhim tesir körsetkenliki eskertilgen.

"Aydinliq" gézitining yurter özqan heqqidiki töhmet xewiri.

Mezkur doklat élan qilin'ghandin kiyin, xitay hökümitining türkiyediki awazi hésablinidighan "Aydinliq" géziti mexsus xewer ishlep, mezkur doklatni teyyarlighan jumhuriyet xelq partiyesining amérikadiki wekili yurter özjan'gha hujum qilghan. "Aydinliq" géziti mezkur xewerde yurter özjan'gha "Amérika istixbarat idarisining jasusliri bilen bölgünchilik wezipisi élip barmaqta" dep töhmet qilghan.

Doghu périnchek we "Aydinliq" géziti xitayning qirghinchiliq siyasitige qarshi pa'aliyet élip bériwatqan pütün kishilik hoquq pa'aliyetchillirige her xil böhtanlarni chaplap kelmekte. "Weten" partiyisining re'isi doghu pirinchek bu yil 27-yanwar küni "Iyi" partiyesining parlaméntta ötküzülgen yighinida "Jaza lagérliri" ni we xitay hökümiti teripidin qamaqqa höküm qilin'ghan ata-anisini anglatqan nursiman abduréshitni "Térorloq teshkilatining ezasi" dep qarilighan idi.

Töhmet seweblik yurter özjan ependi "Aydinliq" géziti üstidin sot mehkimisige erz sun'ghan bolup, 23-noyabir küni sot höküm chiqirip, "Aydinliq" gézitini yurter özjan'gha 5000 türk lirasi tölem töleshke buyrughan. Yurter özjan ependi ijtima'iy tartqu hésabida ipade bildürüp, mezkur tölemni siwastiki yurter özjan ottura mektipige i'ane qilidighanliqini éytqan.

Yurter özjan ependi teripidin teyyarlan'ghan doklat ötken yili élan qilin'ghandin kiyin, Uyghur jama'iti teripidin qizghin qarshi ilin'ghan bolup, jumhuriyet xelq partiyesining Uyghurlarning nöwettiki weziyiti toghrisida sistémiliq bir doklat teyyarlishi, türkiyediki Uyghur siyasiy pa'aliyetchilerni köp xursen qilghan.

Biz tiximu konkirét ehwallarni igilesh üchün jumhuriyet xelq partiyesining amérikidiki wekili yurter özjan ependini ziyaret qilduq. Yurter özjan ependi ziyaritimizni qubul qilip mundaq dédi:

"(Aydinliq) gézitining siyasiy éqimi xitayning chongqur tesirige uchrighandek qilidu. Bu sewebtin pütün Uyghurlarni we yaki ularni qollighanlarni selbiyleshtürüshke tirishiwatidu. Doklat élan qilin'ghanda, dölet baghcheli(milletchi herket partiyisining re'isi) bizge biwaste hujum qildi. Doghu périnchek we ulargha yéqin axbaratlar bizge töhmet qildi. Hetta xitayning enqerediki elchixanisi partiyemizge resmi bir mektup yazdi. Ularning meqsiti mesilining muzakire qilinishigha tosqunluq qilish. Sherqiy türkistanda yillardin buyan dawamlishiwatqan achchiq hesret bar. Biz bu dertlerning axirlishishi üchün türkiye jumhuriyitining dölet we millet süpitide aktip rol oynishini we xelq'ara sehnilerde ularning dertlirini otturigha qoyushini ümid qilimiz."

U yene mundaq dédi: "Bu siyasiy partiyelerdin halqighan bir mesile. Dawamlishiwatqan achchiq paji'elerni, yighiwélish lagérlirini we kishilik hoquq depsendichilikini körmeske sélip ötüp kételmeymiz. Biz Uyghur türklirining heqqini qoghdashni dawamlashturimiz."

Türkiyediki xitay ishliri mutexessisi memettoxti atawulla ependi ziyaritimizni qubul qilip, türkiyediki xitaygha qarashliq axbarat organlirining Uyghur dawasigha bolghan ziyinini eng töwen chekke chüshürüsh üchün qandaq konkirét xizmetlerni qilish kérekliki toghrisida toxtaldi.

Uyghur qirghinchiliqigha a'it tepsilatlar xelq'ara axbarat wastiliri teripidin keng xewer qiliniwatqan bügünkidek künde, xitay hökümiti Uyghur weziyitini közitip kéliwatqan kishilik hoquq pa'aliyetchiliri we siyasetchilerge hujum qilishni dawamlashturmaqta we özining iqtisadiy küchidin paydilinip, siyasiy teshwiqatini kölemleshtürüshke urunup kelmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet