«Шәрқий түркистан мәсилиси» түркийәдики әң чоң телевизийә қанилида муназирә қилинди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2020-01-02
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Шәрқий түркистан мәсилиси» түркийәдики «хабәр түрк» телевизийә қанилида муназирә қилинди (солдин оңға: коммунист доғу перинчәк, риясәтчи дидәм арслан йилмаз,  ийи партийәси баянатчиси үстүз ағиралиоғлу). 2019-Йили 31-декабир. Түркийә.
«Шәрқий түркистан мәсилиси» түркийәдики «хабәр түрк» телевизийә қанилида муназирә қилинди (солдин оңға: коммунист доғу перинчәк, риясәтчи дидәм арслан йилмаз, ийи партийәси баянатчиси үстүз ағиралиоғлу). 2019-Йили 31-декабир. Түркийә.
Photo: RFA

Уйғурларниң һазирқи вәзийити түркийәниң әң чоң телевизийә қаналлиридин бири болған «хабәр түрк» телевизийәсидә муназирә темиси болди.

Һәптә ахири тарқитилидиған дидәм арслан йилмаз риясәтчиликидики «түркийәнин нәбзи», йәни «түркийәниң ана томури» мавзулуқ программиниң 31-декабир күнидики қисмида хитайниң уйғурларға қарита елип бериватқан йоқири бесимлиқ сиясити тоғрисида муназирә елип бәрилди. Мәзкур программиға һакимийәт бешидики ақ партийәсиниң сабиқ парламент әзаси рәсул тосун әпәнди, «ийи», йәни «яхши» партийәсиниң баянатчиси явуз ағиралиоғлу, бурунқи ишчилар партийәси, йәни һазирқи «вәтән» партийәсиниң рәиси доғу перинчәк әпәнди вә тонулған журналист исмаил саймаз әпәндиләр тәклип қилинди. 

Алди билән «ийи» партийәсиниң парламент әзаси явуз алиағироғлу әпәнди шәрқий түркистан мәсилисидин сөз ечип мундақ деди: «түрк болушниң бәзи мәсулийәтлири бар. Шәрқий түркистанға қарита мәсулийәт һес қилишимиз, ливийәгиму мәсулийәт һес қилишимиз керәк, пәләстин вә роһинга қатарлиқ җайларғиму көңүл бөлүшимиз шәрт. Униң үтигә шәрқий түркистан түркләрниң туприқидур.»

Арқидин «вәтән» партийәсиниң рәиси доғу пәринчәк явуз ағиралиоғлуниң сөзигә җаваб берип мундақ деди: «шәрқий түркистан хитай хәлқ җумһурийәтиниң земинидур. Сиз хитай билән русийәгә қарши турсиңиз, түркийәни қолдин чиқирип қойисиз. 5-Айда үрүмчидә идим, у йәрдә мәсчитләр һелиһәм мәвҗут. У йәрдә мәдәнийләшкән, тәрәққий қилған уйғурлар яшимақта. Биз һазир PKK терорчилири билән FETÖ терорчилирини түрмиләргә қамаватқан болсақ, хитайму шәрқий түркистан ислам һәрикити терорчилирини түрмигә ташлаватиду. Сиз шәрқий түркистан түрк земинидур десиңиз, түркийәдә һичким сизни рәт қилмайду. Дунядики түркий милләтләрниң мәнпәәтини қоғдаш үчүн хитай, русийә вә иран билән иттипақдашлиқ орнитишимиз керәк. Шәрқий түркистандики қалаймиқанчилиқни америка қошма шитатлири күшкүртүп оттуриға чиқириватиду.»

Программа риясәтчиси дидәм арслан ханим 1974-йилидин тартип хитай компартийәсини яқлап келиватқан доғу перинчәк әпәндидин «һазир бир милйондин көпрәк уйғур җаза лагерлирида, буниңға қандақ қарайсиз?» дәп соргинида у мундақ җаваб бәрди: «булар ялған, пүтүнләй ялған. Лагердики уйғурлар хитай тили билән кәспий техника өгиниватиду. ‹Шәфәқ' гезити, ‹миллийәт' гезити вә ‹айдинлиқ' гезитлириниң мухбирлириму берип зиярәт қилип кәлди.» 

Программа риясәтчиси дидәм арслан ханимниң «сиз бу лагерларниң ‹тәрбийәләш мәркизи' икәнликини илгири сүриватисиз? ундақта, лагерларда сақчи, әскәр вә хәвпсизлик хадимлириниң немә иши бар?» дегән соалиға доғу пәринчәк әпәнди «уларму ялған» дәп җаваб бәрди. Қисқиси «вәтән» партийәсиниң рәиси доғу перинчәк әпәнди хитай һөкүмитиниң дегәнлири билән охшаш сөзләрни қилди. 

Явуз ағиралиоғлу доғу пәринчәкниң сөзлиригә рәддийә берип мундақ деди: «шәрқий түркистан қәдимий түрк юртидур. У йәрдики хәлқләр түрк қәвмидур. Шәрқий түркистанниң йәр асти вә йәр үсти байлиқлириниң һәммиси түркләрниңдур. У йәр хитай бесивалған земиндур. Хитай у йәрдики түркий милләтләрни йоқ қилишқа тиришиватиду. Лагерларға қамап ассимилатсийә қилишқа тиришиватиду. Сиз америка күшкүртуп шундақ қиливатиду дәватисиз, бу һәқтә елан қилинған доклатларға асасланғанда, хитай һөкүмитиниң өзи уйғурларни тутуп лагерға қамаватиду, тутқунлар у йәрдин халиғанчә чиқалмайду. Нурғун кичик балиларму солақлиқ.» 

Явуз ағиралиоғлу түркийәдики нурғун уйғурниң ата-аниси, қериндашлири, уруқ-туғқанлириниң хитайдики лагерларда икәнликини, доғу перинчәкниң маркис, ленин, сталин вә мавни махташниң орниға шәрқий түркистандики қериндашлиримизни хитай зулумидин қутулдурушқа күч чиқириши керәкликини тәкитлиди.

Явуз ағиралиоғлу түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоғанниң уйғур мәсилисидә сүкүттә туривелишини тәнқит қилип мундақ деди: «әрдоған бирләшкән дөләтләр тәшкилатида қуддусни тилға алди. У зулум астида яшаватқан һәммә милләтләрни тилға елиш керәк. Бу түркийә җумһурийәти президентигә яришиду. Әмма униң бирләшкән дөләтләр тәшкилатидики нутуқида езилгән милләтләрниң һәммисини тилға елип, шәрқий түркистанлиқларни унтуп қалғанлиқини пәқәт чүшинәлмидим.» 

Өктичи партийәдин болған парламент әзасиниң «һөкүмәт сүкүттә туривалди' дегән әйиплишигә қарита һазир һакимийәт бешида туриватқан ақ партийәниң парламент әзаси рәсул тосун әпәнди мундақ деди: «доғу перинчәк әпәнди үрүмчигә берипту. Үрүмчидики уйғурлар бираз раһәт, қалған йәрләрниң һәммисидә уйғурлар бесим астида яшимақта, яшлар ассимилатсийә қилинмақта. Әслидә түркийә ташқий ишлар министирлиқи буларға қарши баянат елан қиливатиду. Һөкүмәт хитай билән болған мунасивәтни яхшилап, уйғурларға ярдәм қилсақ дегән үмидтә. Шуңа дипломатийәлик мунасивәтни нәзәрдә тутуп шундақ қиливатиду. Түркийә һөкүмитиниң, президентимиз рәҗәп таййип әрдоғанниң хитайниң у йәрдики мусулман түркий милләтләргә елип бериватқан зулумларни көрмәскә селиши яки уми қоллиши мумкинму? мумкун әмәс. Биз хитай билән болған мунасивәтни яхшилап туруп, у йәрдики мусулман түркий милләтләрниң мәнпәәтини қоғдисақ дәймиз.» 
Хитай компартийәсини яқлайдиған «вәтән партийә» рәиси доғу перинчәкниң хитайниң уйғурлар тоғрисидики сәпсәтилирини түркийәдә аңлитишиниң қандақ тәсири болар? доктор әркин әкрәм әпәнди буниң тәсири болмайдиғанлиқини, чүнки хитайниң уйғурларға елип бериватқан сияситиниң хәлқараға алиқачан ашкарилинип болғанлиқини баян қилди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт