Әли қарадағи: «уйғурларниң инсаний һәқ-һоқуқлириниң қайтурулуп берилишини тәләп қилимиз»

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2020-01-14
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Дуня мусулман алимлар бирлики йиғинда абдусалам алим әпәнди сөздә. 2020-Йили 10-январ, истанбул.
Дуня мусулман алимлар бирлики йиғинда абдусалам алим әпәнди сөздә. 2020-Йили 10-январ, истанбул.
RFA/Arslan

1-Айниң 10-күни кәчтә истанбулда дуня мусулман алимлар бирлики, шәрқи түркистан өлималар бирлики, пәләстин сиртидики диний алимлар һәйити вә сүнний алимлар җәмийити қатарлиқ тәшкилатларниң бирликтә уюштуруши билән «шәрқий түркистандики уйғурлар үчүн һәмкарлиқ» дегән намда йиғин өткүзүлди.

Йиғинда дуня мусулман алимлар бирликиниң баш катипи доктор әли қарадағи уйғурларниң инсаний, диний вә сиясий һәқ-һоқуқлириниң қайтурулуп берилишини тәләп қилидиғанлиқини билдүрди.

Йиғинда алди билән хитайниң җаза лагерида бир йерим йил йетип чиққан гүлбаһар җелилова ханим сөз қилди. У өзиниң хитайниң йиғивелиш лагерида бешидин өткүзгән зулум вә қийин-қистақларни аңлатти һәмдә хитайниң уйғурларни бастуруш вә йоқ қилиш сиясәтлири тоғрисида гуваһлиқ бәрди.

Гүлбаһар җелилова ханим йәнә өзи билән биллә түрмидә ятқан нурғун аялларниң һәр хил қийин-қистақларға учриғанлиқини, түрмидин чиқиштин илгири ула гүлбаһар ханимға ‹сиз хитай пуқраси болмиғачқа сизни чоқум қоюп бериду, сиз чиқип кәткәндә бизниң мушундақ еғир зулумға учраватқанлиқимизни пүткүл дуняға, ислам дунясидики мусулманларға аңлитиң, бу гепимиз сизгә аманәт, ' дегәнликини йәткүзди. У йәнә дуня мусулман алимлар бирликиниң баш катипи доктор әли қарадағиға хитап қилип, «мән бүгүн силәргә вәтинимиз шәрқий түркситанда зулумға учраватқан шу аялларниң аманәт сөзини йәткүздим,» деди.

Кейин австиралийәдин кәлгән диний алим абдусалам алим сөз қилип, хитайниң җаза лагери вә хитайниң зулумлирини аңлатти. У хитай рәиси ши җинпиңни мәһкум хәлқләргә зулум қилишта тарихта өткән мисир пирәвинигә охшатти. У йәнә «қуран кәрим» дики пирәвинниң залимлиқи тоғрисида тохталған айәтләрдики «бәни исраил» дегән сөзниң орниға «шәрқий түркистан хәлқи» дәп тәсәввур қилинип оқулса, андин һазирқи уйғурларниң қандақ еғир зулумға учраватқанлиқини чүшәнгили болидиғанлиқини билдүрди.

Йиғинда йәнә шәрқий түркистан өлималар бирликиниң рәис вәкили мәхмутҗан дамоллам сөз қилип, әрәб-ислам дөләтлирини уйғурлар мәсилисигә сүкүт қилиш билән әйибләп тәнқид қилди вә ислам дунясини уйғур мусулманларға игә чиқишқа чақириқ қилди.

Абдусалам алим йәнә өзиниң үч сиңлисини өз ичигә алған пүткүл уруқ туғқанлири һәққидә 2017-йилдин буян һечқандақ хәвәр алалмиғанлиқини билдүрди. У изчил сүкүттә туруватқан ислам дунясини уйғурларға игә чиқишқа чақириқ қилди.

Дуня мусулманлар алимлар бирликиниң баш катипи доктор әли әлқардағи мундақ деди: «шәрқий түркистандики уйғур қериндашлиримизниң мәсилиси һәм инсанпәрвәрлик җәһәттин, һәм диний җәһәттин, һәм қериндашлиқ җәһәттин бизниң мәсилимиздур. Уйғур қериндашлиримизниң инсаний, диний вә сиясий һәқ-һоқуқлириниң қайтурулуп берилишини тәләп қилиш әң бизниң инсаний мәсулийитимиздур. Бу тоғрида биз силәрни қоллаймиз. Әгәр силәр мушу нуқтиларни асас қилип туруп һәрикәт қилсаңлар, силәрниң тәрәпдарлириңлардин болған түркийә, малайсия, қатар қатарлиқ хитай билән яхши мунасивәт орнитиватқан башқа дөләтләрму силәр тоғрилиқ аваз чиқириши мумкин.»

У йәнә пүткүл мусулманларниң мәсилилири бизниң мәсилимиз болғанға охшаш, уйғур мусулманлириниң мәсилисиму бизниң мәсилимиздур деди. У йәнә мундақ деди: «биз силәрдин, силәр биздин һесаблинисиләр, биз 2000-йилдин 2010-йиллири арисида дуня мусулман алимлар бирлики тәрипидин б д т ға һәйәт әвәттуқ. Уйғурлар мәсилиси тоғрисида доклат сундуқ. 2014-Йили йәнә бу мәсилә тоғрисида доклат тәйярлидуқ. 2018-Йилидин буян йәнә хитайниң қилмишлири вә шәрқий түркистанниң әһвали тоғрисида доклат тәйярлидуқ. Биз йәнә бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң баш катипиға вә ислам һәмкарлиқ тәшкилати қатарлиқ хәлқаралиқ дөләт вә тәшкилатларға мәктуп әвәттуқ. Бирақ бу интайин чоң бир мәсилә. Бизгә нисбәтән шәрқий түркистан мәсилисигә вә хитайниң зулумиға сәл қарашқа, уни унтушқа сәвәб болидиған бир амил йоқ. Шуниң үчүн хатирҗәм болуңлар, бизгә болған ишәнчиңларни йоқатмаңлар, биз буниңдин кейинму көпләп учришимиз, йиғинларни орунлаштуримиз, муназирә вә музакирәләр елип баримиз, биз пүткүл ислам дуняси вә мусулманлар силәрниң йениңлар болимиз.»

Бу йиғин тоғрисида зияритимизни қобул қилған шәрқий түркистан өлималар бирликиниң рәис вәкили мәхмутҗан дамоллам бу йиғинни уюштуруштики мәқсәтләр һәққидә тохтилип өтти. У хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан диний вә мәдәнийәт җәһәтләрдики бастурушини пүткүл мусулманлар дунясиға аңлитиш вә уларни уйғурларни қоллашқа һәрикәтләндүрүш үчүн бу йиғинни тәшкиллигәнликини.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт