Eli qaradaghi: "Uyghurlarning insaniy heq-hoquqlirining qayturulup bérilishini telep qilimiz"

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2020-01-14
Élxet
Pikir
Share
Print
Dunya musulman alimlar birliki yighinda abdusalam alim ependi sözde. 2020-Yili 10-yanwar, istanbul.
Dunya musulman alimlar birliki yighinda abdusalam alim ependi sözde. 2020-Yili 10-yanwar, istanbul.
RFA/Arslan

1-Ayning 10-küni kechte istanbulda dunya musulman alimlar birliki, sherqi türkistan ölimalar birliki, pelestin sirtidiki diniy alimlar hey'iti we sünniy alimlar jem'iyiti qatarliq teshkilatlarning birlikte uyushturushi bilen "Sherqiy türkistandiki Uyghurlar üchün hemkarliq" dégen namda yighin ötküzüldi.

Yighinda dunya musulman alimlar birlikining bash katipi doktor eli qaradaghi Uyghurlarning insaniy, diniy we siyasiy heq-hoquqlirining qayturulup bérilishini telep qilidighanliqini bildürdi.

Yighinda aldi bilen xitayning jaza lagérida bir yérim yil yétip chiqqan gülbahar jélilowa xanim söz qildi. U özining xitayning yighiwélish lagérida béshidin ötküzgen zulum we qiyin-qistaqlarni anglatti hemde xitayning Uyghurlarni basturush we yoq qilish siyasetliri toghrisida guwahliq berdi.

Gülbahar jélilowa xanim yene özi bilen bille türmide yatqan nurghun ayallarning her xil qiyin-qistaqlargha uchrighanliqini, türmidin chiqishtin ilgiri ula gülbahar xanimgha 'siz xitay puqrasi bolmighachqa sizni choqum qoyup béridu, siz chiqip ketkende bizning mushundaq éghir zulumgha uchrawatqanliqimizni pütkül dunyagha, islam dunyasidiki musulmanlargha angliting, bu gépimiz sizge amanet, ' dégenlikini yetküzdi. U yene dunya musulman alimlar birlikining bash katipi doktor eli qaradaghigha xitap qilip, "Men bügün silerge wetinimiz sherqiy türksitanda zulumgha uchrawatqan shu ayallarning amanet sözini yetküzdim," dédi.

Kéyin awstiraliyedin kelgen diniy alim abdusalam alim söz qilip, xitayning jaza lagéri we xitayning zulumlirini anglatti. U xitay re'isi shi jinpingni mehkum xelqlerge zulum qilishta tarixta ötken misir pir'ewinige oxshatti. U yene "Qur'an kerim" diki pir'ewinning zalimliqi toghrisida toxtalghan ayetlerdiki "Beni isra'il" dégen sözning ornigha "Sherqiy türkistan xelqi" dep tesewwur qilinip oqulsa, andin hazirqi Uyghurlarning qandaq éghir zulumgha uchrawatqanliqini chüshen'gili bolidighanliqini bildürdi.

Yighinda yene sherqiy türkistan ölimalar birlikining re'is wekili mexmutjan damollam söz qilip, ereb-islam döletlirini Uyghurlar mesilisige süküt qilish bilen eyiblep tenqid qildi we islam dunyasini Uyghur musulmanlargha ige chiqishqa chaqiriq qildi.

Abdusalam alim yene özining üch singlisini öz ichige alghan pütkül uruq tughqanliri heqqide 2017-yildin buyan héchqandaq xewer alalmighanliqini bildürdi. U izchil sükütte turuwatqan islam dunyasini Uyghurlargha ige chiqishqa chaqiriq qildi.

Dunya musulmanlar alimlar birlikining bash katipi doktor eli elqardaghi mundaq dédi: "Sherqiy türkistandiki Uyghur qérindashlirimizning mesilisi hem insanperwerlik jehettin, hem diniy jehettin, hem qérindashliq jehettin bizning mesilimizdur. Uyghur qérindashlirimizning insaniy, diniy we siyasiy heq-hoquqlirining qayturulup bérilishini telep qilish eng bizning insaniy mes'uliyitimizdur. Bu toghrida biz silerni qollaymiz. Eger siler mushu nuqtilarni asas qilip turup heriket qilsanglar, silerning terepdarliringlardin bolghan türkiye, malaysiya, qatar qatarliq xitay bilen yaxshi munasiwet ornitiwatqan bashqa döletlermu siler toghriliq awaz chiqirishi mumkin."

U yene pütkül musulmanlarning mesililiri bizning mesilimiz bolghan'gha oxshash, Uyghur musulmanlirining mesilisimu bizning mesilimizdur dédi. U yene mundaq dédi: "Biz silerdin, siler bizdin hésablinisiler, biz 2000-yildin 2010-yilliri arisida dunya musulman alimlar birliki teripidin b d t gha hey'et ewettuq. Uyghurlar mesilisi toghrisida doklat sunduq. 2014-Yili yene bu mesile toghrisida doklat teyyarliduq. 2018-Yilidin buyan yene xitayning qilmishliri we sherqiy türkistanning ehwali toghrisida doklat teyyarliduq. Biz yene birleshken döletler teshkilatining bash katipigha we islam hemkarliq teshkilati qatarliq xelq'araliq dölet we teshkilatlargha mektup ewettuq. Biraq bu intayin chong bir mesile. Bizge nisbeten sherqiy türkistan mesilisige we xitayning zulumigha sel qarashqa, uni untushqa seweb bolidighan bir amil yoq. Shuning üchün xatirjem bolunglar, bizge bolghan ishenchinglarni yoqatmanglar, biz buningdin kéyinmu köplep uchrishimiz, yighinlarni orunlashturimiz, munazire we muzakireler élip barimiz, biz pütkül islam dunyasi we musulmanlar silerning yéninglar bolimiz."

Bu yighin toghrisida ziyaritimizni qobul qilghan sherqiy türkistan ölimalar birlikining re'is wekili mexmutjan damollam bu yighinni uyushturushtiki meqsetler heqqide toxtilip ötti. U xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan diniy we medeniyet jehetlerdiki basturushini pütkül musulmanlar dunyasigha anglitish we ularni Uyghurlarni qollashqa heriketlendürüsh üchün bu yighinni teshkilligenlikini.

Toluq bet