Sabiq türkiye bash ministiri exmet dawut'oghlu hökümetni "Nomus qil!" dep tenqid qildi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2021-01-22
Share
Sabiq türkiye bash ministiri exmet dawut'oghlu hökümetni Türkiye "Kélechek" partiyesining re'isi exmet dawut'oghlu ependi yighin da sözlimekte. (Waqti we orni éniq emes)
RFA/Erkin Tarim

Türkiye "Kélechek" partiyesining re'isi, sabiq türkiye bash ministiri exmet dawut'oghlu "Kélechek" partiyesining enqerediki merkizide 20-yanwar küni ötküzülgen metbu'at yighinida, amérika dölet mejliside, birleshken döletler teshkilatida we yawropa parlaméntida sherqiy türkistan mesilisi kün tertipke kéliwatqan bügünki künde türkiye hökümitining türkiye parlaméntida bu mesilini otturigha qoymighanliqini qattiq tenqid qildi. Dawut'oghlu, rejep tayyip erdoghan hökümiti bilen uni qollawatqan milletchi heriket partiyesining Uyghur siyasitini qattiq tenqidlep, munularni dédi: "Türkiye parlaméntida Uyghur mesilisini küntertipke élip kelgili qoymaydu. Uyghur qérindashlirimiz uchrawatqan zulumni hökümetni qollawatqan dewlet baghchelimu kün tertipke élip kélelmeydu. Amérika hökümiti irqiy qirghinchiliq ikenlikini élan qildi, lékin bizning hökümet bu mesilini tilgha almaywatidu".

Gérmaniyelik türk potbolchi mes'ut öz'il yéqinda türkiyening eng chong putbol qulubigha keldi. Melum bolghinidek u, 2019-yili dékabirda özining tiwéttér, féysbuk, instigram qatarliq ijtima'iy taratqulirida Uyghurlargha zulum we bésim qiliwatqan xitay hökümitini we bu zulumgha süküt qilghan musulman dunyasini qattiq eyibligenidi. Mes'ut öz'il bu bayanati bilen xelq'arada zor ghulghula peyda qilghanidi. Eyni chaghdiki amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo mes'ut öz'ilning merdaniliqini tebrikligenidi. Arsénal kulubi derhal bayanat élan qilip, mes'ut özilning köz qarishining peqet özigila wekillik qilidighanliqini, arsénal putbol kulubining siyasetke arilashmaydighanliqini éytip özini chetke alghan bolsimu, u, izchil halda Uyghurlar duchar boluwatqan zulumni anglitip kelmekte idi. Exmet dawutoghlu 20-chésladiki bayanatida mes'ut öz'ilni prézidént rejep tayyip erdoghan'gha Uyghur mesilisini anglitishqa chaqirip mundaq dédi: "Mes'ut öz'il fenerbaghche putbol kulubigha keldi. Buningdin hemmimiz bek xursen bolduq. Mes'ut öz'il ependi prézidént erdoghan bilen uchrashqanda Uyghur mesilisini anglatsun, biz erdoghan'gha Uyghur mesilisini chüshendürelmiduq. Belki mes'ut öz'ilqa yüz kélelmey anglighandin kéyin Uyghur mesilisi toghrisidiki sükütini buzushi mumkin. Hökümet nomus qilsun, nomus!"

Türkiye hökümiti hazir ichki siyasette milletchilik idiyesini terghib qilmaqta. Exmet dawut'oghlu bayanatida hökümetni Uyghur mesiliside mes'ut öz'ilchilik bolalmidi dep eyiblep mundaq dédi: "En'gliye parlaménti, yawropa parlaménti we amérika parlaméntida Uyghur mesilisi otturigha qoyuluwatqan bügünki künde, siler bu yerde milletchilik we milliylikni tekitlep turup me’süt öz'ilchilik Uyghurlar toghrisida pikir bayan qilalmaywatisiler. Men mes'ut öz'ilge shuni démekchimenki, séning putboldiki utuqliring kishilik hoquqliri jehettimu dawam qilidu, Uyghur mesilisige izchil halda köngül bölüp, türkiye hökümitining sükütini buzghin".

Türkiye

Amérika tashqi ishlar ministirliqi 19-yanwar küni "Xitayning Uyghur rayonidiki basturush mesilisi heqqide amérika tashqi ishlar ministirliqining qarari" namliq bayanatini élan qilghan bolup, mezkur bayanatta xitay hökümitining Uyghur rayonidiki Uyghurlarni asas qilghan yerlik musulman türkiy xelqlerge qaratqan keng kölemlik basturushini resmiy "Irqiy qirghinchiliq" we "Insaniyetke qarshi jinayet" dep békitkenlikini jakarlighanidi. Bu türkiyening Uyghur siyasitige qandaq tesir körsiter? türkiye parlaméntimu bundaq bir qarar chiqirish éhtimalliqi barmu? bu heqtiki ziyaritimizni qobul qilghan "Iyi" yeni "Yaxshi" partiyesining türkiy xelqlerge mes'ul mu'awin re'isi yawuz aghirali'oghlu ependi hökümetning sükütte turiwéliwatqanliqini, lékin öktichi partiyelerning Uyghurlarni qollawatqanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Biz bundaq bir qarar chiqartish üchün tirishiwatimiz. Eslide bu heqte bir pikir birliki mewjut. Lékin hökümet sükütte turiwéliwatidu. Adalet we tereqqiyat partiyesi bayanatchisi ömer chelik ependi Uyghurlar toghrisida bir qanche qétim bayanat berdi. Bular bizni söyündürdi".

Yawuz aghirali'oghlu türkiyening xitaygha "Sen Uyghurlargha qarita irqiy qirghinchiliq qiliwatisen" déyelishi kéreklikini bayan qilip mundaq dédi: "Xitay dölitige 'Uyghurlargha zulum qiliwatisen, jaza lagérlirida qérindashlirimizgha élip bériwatqining irqiy qirghinchiliqtur' déyelishimiz kérek. Hökümetning bu mesilidiki sükütini buzush üchün qolimizdin kelgenni qilimiz".

Istanbuldiki ibni xaldun uniwérsitéti xelq'ara munasiwetler kespi doktoranti mewlan tengriqut ependi amérikining xitayning Uyghur siyasitini "Irqiy qirghinchiliq" we "Insaniyetke qarshi jinayet" dep békitkenlikining türkiyening Uyghur siyasitige bolghan tesiri toghrisida melumat berdi. U, aldi bilen tramp hökümitining mezkur qarari toghrisida toxtaldi.

Mewlan tengriqut ependi amérika hökümitining bu qararining türkiyening Uyghur siyasitige ijabiy tesir körsitidighanliqini ilgiri sürdi.

Türkiyediki siyasiy analizchilar amérika we gherb ellirining Uyghur mesilisige köngül bölüshining, musulman döletlerge, bolupmu türkiye hökümitige bésim peyda qilidighanliqini ilgiri sürüshmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet