Абдулһәмид қарахан: “биз уйғурлар дуч келиватқан ирқий қирғинчилиқ мәсилисини түркийәниң күнтәртипигә қайтидин елип келишкә тиришиватимиз”

Әнқәрәдин ихтиярий мухбиримиз әркин тарим тәйярлиди
2024.03.07
abdulxemit-qaraxan-leksiye Уйғур академийисиниң иҗраийә рәиси абдулһәмид қарахан әпәнди чанқири вилайитидики қаратекин университетида доклат бәрмәктә. 2024-Йили 5-март, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Өткән йили түркийәниң 11 вилайитидә чоң йәр тәврәшниң йүз бериши, арқидинла түркийәниң президентлиқ вә парламент әзалири сайлими, шундақла украинийә вә пәләстин мәсилисидин түпәйли уйғур мәсилиси түркийәниң күнтәртипидин чүшүп қалғаниди. Уйғур академийәси уйғур мәсилисини қайтидин түркийәниң күнтәртипигә елип чиқиш үчүн бир йүрүш паалийәтләрни башлиған болуп, 3-айниң 5-күни чанқири вилайитидики қаратекин университети билән бирликтә, хитайниң ирқий қирғинчилиқидин доклат бериш йиғини өткүзгән.

“һөҗҗәт вә испатлар арқилиқ хитайниң шәрқий түркистанда елип бериватқан ирқий қирғинчилиқ сияситини оттуриға қоюш” темисидики бу доклат бериш йиғинға қаратекин университетиниң муавин мудири, диний илимләр кәспи профессори явуз дәмирәл, дарулһәдис тәтқиқат мәркизиниң мудири абдулсәлам арвас, түркийә яшлар фонди чанқири тармиқиниң мудири батухан динләмәз вә һәр қайси факултет вә тәтқиқат мәркәзлириниң мудирлири вә оқуғучилардин болуп 130 әтрапида киши иштирак қилған.

Уйғур академийисиниң иҗраийә рәиси абдулһәмид қарахан әпәнди түркийә дарулһәдис тәтқиқат мәркизиниң мудири абдулсәлам арвас әпәнди билән. 2024-Йили 5-март, түркийә.
Уйғур академийисиниң иҗраийә рәиси абдулһәмид қарахан әпәнди түркийә дарулһәдис тәтқиқат мәркизиниң мудири абдулсәлам арвас әпәнди билән. 2024-Йили 5-март, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Доклат бериш йиғини түркийә җумһурийитиниң дөләт марши вә шәрқий түркистанниң истиқлал маршини оқуш билән башланған.

Йиғинда уйғур академийәсиниң иҗраийә рәиси абдулһәмид қарахан доклат берип, хитай хәвәрлиридә тарқитилған һөҗҗәт вә бәзи испатларға тайинип туруп, “җаза лагерлири” вә хитайниң ирқий қирғинчилиқ тоғрисида тохталған.

У телефон зияритимизни қобул қилип, бу һәқтә мәлумат берип мундақ деди: “мән бу йиғинда хитайниң таратқулиридин ашкариланған һөҗҗәтләрни көрситип туруп, хитайниң шәрқий түркистандики ассимилятсийә вә қирғинчилиқ сиясити һәққидә мәлумат бәрдим”.

Йиғин ахирида уйғур қирғинчилиқини тохтитиш үчүн немиләрни қилиш тоғрисида музакирә елип берилған. Абдулһәмид әпәнди бу һәқтә тохтилип мундақ деди: “доклат бериш йиғини җиддий кәйпиятта бир йерим саәт давамлашти. Соал-җаваблиқ сөһбәт вә түркийәниң дөләт органлири, тәшкилатлар вә шәхсләрниң уйғурлар һәққидә немиләрни қилалайдиғанлиқи тоғрисида музакириләр болди, наһайити үнүмлүк бир йиғин болди, бу хил паалийәтләрни изчил көпәйтишкә тиришимиз.”

Мәктәп тәрәптин бу йиғинни тәшкиллигән қаратекин университети түркологийә тәтқиқат мәркизи мудири абдусәлам арвас әпәнди телефон зияритимизни қобул қилип мундақ деди: “абдулһәмид әпәнди һөҗҗәтләр вә испатлар арқилиқ хитайниң уйғуррларни йоқ қилиш сияситини, шундақла биз билмәйдиған нурғун йеңи мәлуматларни аңлатти. Доклат бериш йиғиниға қатнашқан оқутқучи вә оқуғучилар уни диққәт билән аңлиди”.

Профессор абдусәлам арвас әпәнди бу хил паалийәтләрниң үнүмлүк болидиғанлиқини билдүрүп мундақ деди: “бу хил паалийәтләрни җамаәт пикри топлаш, аммиви тәшкилатларни һәрикәтләндүрүш үчүн пайдилиқ дәп қараймән. Хәлқ бу ирқий қирғинчилиқтин әтраплиқ хәвәрдар болса, униңға көңүл бөлүшкә башлайду, һөкүмәтниму һәрикәткә кәлтүрүш мумкин болиду”.

Игилишимизчә, илгири түркийәдә уйғур мәсилисигә университетларниң тил, тарих вә әдәбият кәсиплиридә оқуйдиған оқуғучилар көпрәк қизиқатти, һазир болса хәлқара мунасивәт, иқтисад, сиясәтшунаслиқ, диний илимләр вә идарә башқурушқа охшаш кәсипләрдики оқуғучи вә оқутқучиларму қизиқмақта вә бу һәқтә доклат бериш йиғинлири уюштурмақта.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.