Abdulhemid qaraxan: “Biz Uyghurlar duch kéliwatqan irqiy qirghinchiliq mesilisini türkiyening küntertipige qaytidin élip kélishke tirishiwatimiz”

Enqeredin ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim teyyarlidi
2024.03.07
abdulxemit-qaraxan-leksiye Uyghur akadémiyisining ijra'iye re'isi abdulhemid qaraxan ependi chanqiri wilayitidiki qaratékin uniwérsitétida doklat bermekte. 2024-Yili 5-mart, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Ötken yili türkiyening 11 wilayitide chong yer tewreshning yüz bérishi, arqidinla türkiyening prézidéntliq we parlamént ezaliri saylimi, shundaqla ukra'iniye we pelestin mesilisidin tüpeyli Uyghur mesilisi türkiyening küntertipidin chüshüp qalghanidi. Uyghur akadémiyesi Uyghur mesilisini qaytidin türkiyening küntertipige élip chiqish üchün bir yürüsh pa'aliyetlerni bashlighan bolup, 3-ayning 5-küni chanqiri wilayitidiki qaratékin uniwérsitéti bilen birlikte, xitayning irqiy qirghinchiliqidin doklat bérish yighini ötküzgen.

“Höjjet we ispatlar arqiliq xitayning sherqiy türkistanda élip bériwatqan irqiy qirghinchiliq siyasitini otturigha qoyush” témisidiki bu doklat bérish yighin'gha qaratékin uniwérsitétining mu'awin mudiri, diniy ilimler kespi proféssori yawuz demirel, darulhedis tetqiqat merkizining mudiri abdulselam arwas, türkiye yashlar fondi chanqiri tarmiqining mudiri batuxan dinlemez we her qaysi fakultét we tetqiqat merkezlirining mudirliri we oqughuchilardin bolup 130 etrapida kishi ishtirak qilghan.

Uyghur akadémiyisining ijra'iye re'isi abdulhemid qaraxan ependi türkiye darulhedis tetqiqat merkizining mudiri abdulselam arwas ependi bilen. 2024-Yili 5-mart, türkiye.
Uyghur akadémiyisining ijra'iye re'isi abdulhemid qaraxan ependi türkiye darulhedis tetqiqat merkizining mudiri abdulselam arwas ependi bilen. 2024-Yili 5-mart, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Doklat bérish yighini türkiye jumhuriyitining dölet marshi we sherqiy türkistanning istiqlal marshini oqush bilen bashlan'ghan.

Yighinda Uyghur akadémiyesining ijra'iye re'isi abdulhemid qaraxan doklat bérip, xitay xewerliride tarqitilghan höjjet we bezi ispatlargha tayinip turup, “Jaza lagérliri” we xitayning irqiy qirghinchiliq toghrisida toxtalghan.

U téléfon ziyaritimizni qobul qilip, bu heqte melumat bérip mundaq dédi: “Men bu yighinda xitayning taratquliridin ashkarilan'ghan höjjetlerni körsitip turup, xitayning sherqiy türkistandiki assimilyatsiye we qirghinchiliq siyasiti heqqide melumat berdim”.

Yighin axirida Uyghur qirghinchiliqini toxtitish üchün némilerni qilish toghrisida muzakire élip bérilghan. Abdulhemid ependi bu heqte toxtilip mundaq dédi: “Doklat bérish yighini jiddiy keypiyatta bir yérim sa'et dawamlashti. So'al-jawabliq söhbet we türkiyening dölet organliri, teshkilatlar we shexslerning Uyghurlar heqqide némilerni qilalaydighanliqi toghrisida muzakiriler boldi, nahayiti ünümlük bir yighin boldi, bu xil pa'aliyetlerni izchil köpeytishke tirishimiz.”

Mektep tereptin bu yighinni teshkilligen qaratékin uniwérsitéti türkologiye tetqiqat merkizi mudiri abduselam arwas ependi téléfon ziyaritimizni qobul qilip mundaq dédi: “Abdulhemid ependi höjjetler we ispatlar arqiliq xitayning Uyghurrlarni yoq qilish siyasitini, shundaqla biz bilmeydighan nurghun yéngi melumatlarni anglatti. Doklat bérish yighinigha qatnashqan oqutquchi we oqughuchilar uni diqqet bilen anglidi”.

Proféssor abduselam arwas ependi bu xil pa'aliyetlerning ünümlük bolidighanliqini bildürüp mundaq dédi: “Bu xil pa'aliyetlerni jama'et pikri toplash, ammiwi teshkilatlarni heriketlendürüsh üchün paydiliq dep qaraymen. Xelq bu irqiy qirghinchiliqtin etrapliq xewerdar bolsa, uninggha köngül bölüshke bashlaydu, hökümetnimu heriketke keltürüsh mumkin bolidu”.

Igilishimizche, ilgiri türkiyede Uyghur mesilisige uniwérsitétlarning til, tarix we edebiyat kesipliride oquydighan oqughuchilar köprek qiziqatti, hazir bolsa xelq'ara munasiwet, iqtisad, siyasetshunasliq, diniy ilimler we idare bashqurushqa oxshash kesiplerdiki oqughuchi we oqutquchilarmu qiziqmaqta we bu heqte doklat bérish yighinliri uyushturmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.