Türkiyening konya shehiride xitay iskenjisi ekis ettürülgen tiyatir sehnige élip chiqildi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-03-13
Élxet
Pikir
Share
Print
"Doppa tiyatir guruppisi" ning ezaliri. 2020-Yili mart. Konya, türkiye.
"Doppa tiyatir guruppisi" ning ezaliri. 2020-Yili mart. Konya, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Sen'et bir milletni tonutushtiki eng muhim wastilerdin biri. Yéqindin buyan türkiyede Uyghurlarning tarixi, medeniyiti, örp-aditini we bügünki weziyitini tonushturush mezmunidiki herxil sen'et pa'aliyetliri köpeymekte. Lékin tunji qétim Uyghur yash-ösmürliri teripidin xitay iskenjisi ekis ettürülgen tiyatir sehnige élip chiqildi.

Türkiyening eng chong sheherliridin biri bolghan konya shehiridiki "Doppa tiyatir guruppisi" türk yazghuchi yüsüp qoch ependi yazghan "Sherqiy türkistanda xitay iskenjisi" namliq esirini sehnileshtürgen. Bu sehne esiride xitayning bésim siyasitidin qéchip chiqqan bir Uyghur yashning béshidin ötken bésim we iskenjiler ekis ettürülgen. "Doppa tiyatir guruppisi" eserni alte ay meshiq qilish netijiside ötken hepte konyadiki seljuq uniwérsitéti bilen nejmettin erbaqan uniwérsitétining yighin zalida ikki nöwet qoyghan we qattiq alqishqa érishken. 

Mezkur dramini uniwérsitétning oqutquchi, oqughuchiliri we bezi ammiwiy tekilat mesulliridin bolup nurghun tamashibin körgen. "Doppa tiyatir guruppisi" namida Uyghurlar qurghan tiyatir guruppisi teripidin sehnileshtürülgen drama tunji qétimidila oylimighan muweppeqiyetlerge érishken.

Tiyatir esirini yazghan yüsüf qoch ependi téléfon ziyaritimizni qobul qilip, tiyatirni, yeni kichik drammini yézish jeryani toghrisida melumat bérip mundaq dédi: "Men konyada turiwatqan seypidin izdash isimlik bir Uyghurning terjimhalini tiyatir qilip yazdim. Nejmettin erbaqan uniwérsitéti bilen seljuq uniwérsitétida ikki qétim qoyduq. Tiyatirda adil isimlik bir imamning abdullah isimlik bir oghlining xitay armiyesige qarshi élip barghan kürishi bayan qilin'ghan. Adil imam oghlini bek yaxshi körgechke uninggha ziyan kélishini xalimaydiken. Lékin künlerning biride abdulla bilen uning inisi abduméjit türmige qamilip qalidu. Her ikkisi ölüm jazasi bilen sotlinidu. Adil imam öyini sétip kommunist xitay rehberlerge pul bérip ikki oghlini qutuldurup, türkiyege yolgha sélip qoyidu". 

Mezkur sehne esirige téma bolghan seypidin isimlik yashmu mezkur dramida rol alghan. U, mezkur dramining mezmuni toghrisida melumat berdi. 

Biz bu drama toghrisida köz qarishini igilesh üchün enqerediki Uyghur institutining bash katipi adiljan eruyghur ependige mikroponimizni uzattuq. U, xitay iskenjisining tunji qétim türkiyede tiyatir esirining témisi bolghanliqini bayan qildi. 

Dramida rol alghan toluq ottura mektep oqughuchisi abdulla dölet türkiyediki chonglarning 1950-yillardin bashlap doklat bérish yighinliri ötküzüsh, namayish qilish we körgezme échish arqiliq Uyghur dewasini anglitip kéliwatqanliqini, hazirqi yashlarning bolsa tiyatir, naxsha-usul qatarliq sen'et wasitiliri arqiliqmu anglitiwatqanliqini, özlirining bu dramisining tamashibinlarni bekla tesirlendürgenlikini otturigha qoydi. 
"Doppa tiyatir guruppisi" 2019-yili 11-ayda konyada qurulghan bolup, bu 6 Uyghur yashtin terkip tapqan. Mezkur tiyatir guruppisi türkiyening her qaysi wilayetliride xitay iskenjisige a'it mezkur dramini dawamliq körsitishni qarar qilghan. Türkiyede ilgiri Uyghurlarning naxsha-usul guruppiliri qurulup, her qaysi jaylarda Uyghur naxsha-muzikilirini orundash arqiliq Uyghurlarni tonushturup kelgenidi. Türkiye xelq sen'etke nahayiti ehmiyet béridighan bolup, ataqliq Uyghur naxshichisi we sen'etkari abduréhim héytning türkiyediki tesiri nahayiti yuqiridur.

Toluq bet