Türkiyening istanbul, izmir we adana qatarliq sheherliride Uyghur diyaridiki jaza lagérliri anglitildi

Istanbuldiki sherqiy türkistan wexpining bash katipi, istanbul uniwérsitétining tarix oqutquchisi doktor ömer qul ependi Uyghurlarning weziyitini anglatqan yighin zalidin körünüsh. 2019-Yili 12-mart, türkiye.

Uyghurlarning hazirqi qiyin weziyiti, bolupmu türkiyediki minglighan Uyghurlarning yurtliridiki ata-ana, uruq-tughqanliridin xewer alalmasliqi, köp sandiki Uyghur, qazaq we bashqa yerlik türkiy milletlerning jaza lagérlirigha türkümlep qamalghanliqi toghrisidiki xewerler türkiyediki Uyghurlarni heriketke keltürdi. Türkiyediki eng uzun tarixqa ige ammiwi teshkilatlardin biri bolghan sherqiy türkistan wexpi bilen eysa yüsüp aliptékin weqpi türkiyening herqaysi sheherliridiki uniwérsitét, ammiwi teshkilatlar we bezi tetqiqat merkezliride doklat bérish, körgezme échish we namayish qilish qatarliq pa'aliyetlerge aktip qatniship, Uyghurlarning éghir weziyitini anglatmaqta.

Istanbuldiki sherqiy türkistan wexpining bash katipi, istanbul uniwérsitétining tarix oqutquchisi doktor ömer qul ependi bilen mezkur wexpining bashqurush hey'iti ezasi abdulla oghuz ependi 10-mart küni türkiyening sherqiy-jenubigha jaylashqan adana shehiride “Türkistan künliri” mawzuluq pa'aliyette Uyghurlarning hazirqi éghir weziyiti, bolupmu jaza lagérliri mesilisini anglatqan.

3-Ayning 12-küni türkiyening erzurum shehiride “Sherqiy türkistanning kélechiki” témisida doklat bérilgen. Erzurum atatürk uniwérsitétining oqutquchiliri uyushturghan pa'aliyetke mezkur uniwérsitétning oqutquchi we oqughuchiliridin bolup köp sanda kishi ishtirak qilghan. Hazirghiche türkiyening nurghun jaylirida bu xil pa'aliyetlerge qatniship Uyghur mesilisini, bolupmu jaza lagérliri mesilisini tonushturghan eysa yüsüp aliptékin wexpining re'isi, sherqiy türkistan wexpining bash katipi doktor ömer qul ependi ziyaritimizni qobul qilip, mezkur pa'aliyetler toghrisida melumat berdi:

“Sherqiy türkistanda jaza lagérliri qurulup éghir weziyet peyda bolghandin kéyin dunyaning her qaysiy jaylirida yashawatqan sherqiy türkistanliqlar we bu mesilini dunyaning kün tertipige élip kéliwatqan ammiwi teshkilatlargha oxshash biz sherqiy türkistan wexpi, eysa yüsüp aliptékin wexpi we sherqiy türkistan yashlar teshkilati birlikte bir hey'et teshkillep türkiyediki uniwérsitétlar, ammiwi teshkilatlarda doklat bérish yighinigha qatnashtuq. Téléwiziye, radiyo we gézitler arqiliq jaza lagérliri mesilisini kün tertipte tutup turush üchün nurghun pa'aliyetlerge qatnashtuq.”

Doktor ömer qul ependi bu pa'aliyetler netijiside qolgha keltürgen muweppeqiyetliri toghrisida toxtilip, mundaq dédi: “Biz burun sherqiy türkistanda bir weqe yüz bergende bir-ikki pa'aliyet ötküzüp qoyattuq, izchilliq yoq idi. Mesilini izchil halda jama'etning kün tertipide tutup turalmayttuq. Sherqiy türkistanda jaza lagérliri quruldi, xitayning bésimi kücheygenséri biz bu mesilige jama'etning diqqitini tartish, siyasetchilerge tesir körsitish we siyasetchilerning diqqitini tartish üchün dawamliq halda pa'aliyetlerge ishtirak qilduq. Bundin kéyinmu bu pa'aliyitimizni dawamlashturmaqchimiz.”

Eysa yüsüp aliptékin wexpining re'isi doktor ömer qul ependi Uyghur mesilisini téximu yaxshi anglitish üchün sherqiy türkistan wexpining re'isi muhittin janUyghur, bashqurush hey'et ezasi abdulla oghuz ependidin terkib tapqan bir hey'et qurup, türkiyening her qaysiy sheherliride doklat bérish yighinlirigha ishtirak qilghanliqini bayan qilip mundaq dédi: “Biz sherqiy türkistan mesilisini téximu yaxshi anglitish üchün abdulla oghuz, perhat qurban tengritaghli, shewket qanat, muhittin janUyghur we sema Uyghur budaqtin terkib tapqan bir hey'et qurduq. Birimiz sherqiy türkistanning tarixini anglatsaq, yene birimiz sherqiy türkistanning bügünki weziyitini anglattuq. Türkiyediki bu xil pa'aliyetlerning tesiri bilen türkiye tashqi ishlar ministirliqi, adalet we tereqqiyat partiyesining bayanatchisi xitayni eyiblidi.”

Qimmetlik radiyo anglighuchilar, Uyghurlarning hazirqi éghir weziyitini tonushturush pa'aliyitide xitayning dölet ehwalimu tonushturulmaqta. Abdulla oghuz ependi xitay dölitining hazirqi ehwalini tonushturushning Uyghur mesilisini téximu yaxshi tonushturushta paydiliq ikenlikini bayan qildi.

Abdulla oghuz ependi bir yildin buyan istanbul, adana, kastanmonu, erzurum we konya qatarliq sheherlerde köp qétim doklat bérish yighinigha qatnashqanliqini bayan qildi.

Türkiyediki sherqiy türkistan ammiwi teshkilatliri we Uyghur ziyaliyliri türkiyening her qaysiy wilayet we sheherliride bergen doklatlirigha türk jama'iti qizghinliq bilen qatnashqan. Türk axbaratliridimu bu heqte xewerler bérilmekte.