Türkiyening qirshehirde minglighan kishi xitayning Uyghurlargha qarita élip bériwatqan irqiy qirghinchiliqigha lenet oqudi

Uyghur mesilisining xelq'arada dawamliq küntertipke kélishige egiship, türkiyedimu herqaysiy partiye we ammiwiy teshkilatlarning Uyghurlargha ige chiqish, xitaygha naraziliq bildürüsh pa'aliyetliri ötküzülmekte. “Iyi” partiyesi türkiyening ottura qismigha jaylashqan qirshehir wilayitining sheher merkizidiki jajabéy meydanida xitayning Uyghurlargha yürgüzüwatqan irqiy qirghinchiliq siyasitige lenet oqush, türkiye hökümitini Uyghurlargha ige chiqishqa chaqirish yighilishi ötküzdi. 14-May küni kech sa'et 7 yérimda terme yolida yighilip, qirshehir merkizige qarap yolgha chiqqan mashinilirigha sherqiy türkistan bilen türkiyening bayriqini ésiwalghan namayishchilar sheher merkezidiki jajabéy meydanida yighilishti. Meydanda yighilghan namayish ehlige “Iyi” partiyesining qirshehir sheher merkizidiki mes'uli zafer satilmish ependi échilish nutuqi sözlep mundaq dédi: “Bügün bu yerge sherqiy türkistandiki qérindashlirimizning peryadi yüksiliwatqan peytte, sherqiy türkistanliq qérindashlirimizning awazi bolush, ulargha élip bériliwatqan zulumgha qarshi turush üchün jem bolduq. Sherqiy türkistanda milyonlighan qérindishimiz zulum astida, iskenjige uchrimaqta. Epsuski, hökümitimiz téxighiche sükütte turmaqta. Buni az dep türkiye sehiye ministiri partiyemizning re'isi meral aqshener xanimni ‛Uyghurlargha ige chiqip xitay bilen bolghan munasiwitimizni buzdung‚ dep eyiblidi. Buni qobul qilghili bolmaydu.”

U sözining axirida qirshehir xelqini Uyghurlargha ige chiqishqa, ularning awazi bolushqa chaqirip mundaq dédi: “Sherqiy türkistanda shéhit bolghan, zulumgha uchrawatqan qérindashlirimizgha allah yardem qilsun. Dunyaning her qaysi jaylirida zulumgha uchrawatqan qérindashlirimizning awazi bolayli. Bügün sherqiy türkistanda, qirimda, bosniyede we pelestinde zulumgha uchrawatqan qérindashlirimizgha ige chiqayli. Bularning peryadini hökümitimizge we türk xelqighe anglitayli.”

Arqidin qirshéhir sheher bashliqi selahiddin ekichi'oghlu ependi söz qildi. U mundaq dédi: “Biz türk milliti bolush süpitimiz bilen héch qachan zalimlarni qollimiduq, her da'im ézilgen milletlerning yénida turduq. Bundin kéyinmu mezlum milletlerni qollishimiz kérek. Qeyerde zulum qilghuchi bolsa, uninggha qarshi chiqishimiz kérek. Sherqiy türkistan mesilisidimu hem shundaq qilishimiz kérek.”

14-May küni kichqurun qirshéhir merkizidiki chong meydanda ötküzülgen pa'aliyetke qirshehir sheherlik hökümetning bashliqi we her derijilik kadirliridin sirt, türkiyediki öktichi partiyelerdin sa'adet partiyesi, kélechek partiyesi we jumhuriyet xelq partiyesining qirshehir wilayitidiki mes'ulliri we ezalirimu ishtirak qildi. Pa'aliyetni uyushturghan “Iyi” partiyesining rehberliridin müfit göchen ependi aldi bilen pa'aliyetke ishtirak qilghanlargha rehmet éyitqandin kéyin metbu'at bayanatini oqup ötti. Bayanatta mundaq yézilghan: “Hörmetlik qirsheherlikler, qimmetlik sa'adet partiyesi we kélechek partiyelirining mes'ulliri we sheher bashliqi, hemminglar xush kélipsiler. Sherqiy türkistanda Uyghurlargha qarita élip bériliwatqan insanliq qélipidin chiqqan siyasetke lenet oqush üchün bu yerge jem bolduq. Hemmimizge melum bolghinidek, partiyemizning re'isi meral aqshener xanimning yolyoruqi bilen partiyemiz bu yil 3-ayda xitay xelq jumhuriyetining Uyghurlargha qarita élip bériwatqan siyasitini ‛irqiy qirghinchiliq‚ dep qobul qildurush üchün parlaméntke bir qarar layihesi sundi. Mezkur layihe hökümet teripidin ret qilindi. Shuni bilishimiz kérekki, bügünki künde sherqiy türkistandiki türkiy xelqler éghir zulum astida, u yer Uyghurlarning zéminidur, menggü ularning zémini bolidu. Xitay hökümiti bügünki künde sherqiy türkistanda irqiy qirghinchiliq élip barmaqta, biz bügün xitay hökümitining bu rezil siyasitige lenet oqush bilen birlikte türkiye hökümitini Uyghurlargha ige chiqishqa chaqirimiz.”

Qirshehir Uyghurlar eng köp olturaqlashqan qeyserige qoshna wilayet bolup, mezkur wilayette burundin tartip Uyghur mesilisige köngül bölidighanlar bar iken. Sherqiy türkistan wexpining sabiq re'isi hamutxan göktürk ependi hazir Uyghurlarni qollash pa'aliyitining türkiyening her qaysi sheher we wilayetlirige tézla kéngiyiwatqanliqini bayan qildi.

Pa'aliyetni uyushturghan “Iyi” partiyesining qirshehirdiki mes'uli zafer satilmish ependi téléfon ziyaritimizni qobul qilip mundaq dédi: “Pa'aliyetke jem'iy 250 mashina karwan bolup qatnashti. Jajabéy meydanida 750 etrapida kishi bar idi. Pa'aliyitimizge wilayitimizdiki axbarat wasitiliri we türkiyediki eng chong axbarat wasitiliri orun berdi. Hakimiyet béshidiki partiye bilen hökümetni qollawatqan partiyeni yaqlawatqan kishiler qatnashmidi, yaxshi pa'aliyet boldi.”

2018-Yili “Iyi” partiyesining parlamént ezasi lütfü turqan ependi bilen fahrettin yoqush ependi Uyghurlarning hazirqi éghir weziyitini tekshürüsh toghrisida teklip layihesi sun'ghan bolsimu ret qilin'ghanidi. Mezkur partiyening parlaménttiki mes'uli lütfü türkqan ependi yéqinda sun'ghan Uyghurlarning hazirqi éghir weziyiti toghrisida türkiye parlaméntida tekshürüsh élip bérip, buning netijisini dunya jama'etchilikige jakarlash toghrisida sunulghan teklip 2021-yili 10-mart küni türkiye parlaménti omumiy yighinda muzakirige qoyulghan bolup, ret qilin'ghanidi.