Tonulghan péshqedem zhurnalist taha aqyol: "Türkiye Uyghurlargha ige chiqishi kérek"

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2019-07-16
Élxet
Pikir
Share
Print
Tonulghan péshqedem zhurnalist taha aqyol ependi.
Tonulghan péshqedem zhurnalist taha aqyol ependi.
Social Media

7-Iyul küni türkiyediki tonulghan obzorchi taha aqyol ependi yazghan "Uyghur türkliri we enqere" mawzuluq obzori élan qilindi.

Péshqedem obzorchi taha aqyol ependi obzorida türkiye hökümitini Uyghurlargha ige chiqishqa chaqirghan.

U, obzorida birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq komitéti mes'uli mishélé bachélétnimu öz ichige alghan tekshürüsh hey'itining sherqiy türkistanning xalighan jayigha bérip, tekshürüsh élip bérish teklipining intayin muhim ikenlikini yazghan.

U, obzorida türkiye prézidénti rejep tayyip erdoghan yaponiyening osaka shehiride chaqirilghan 20 dölet guruhi rehberliri yighini axirlashqandin kéyin 2-iyul küni xitaygha xizmet ziyariti élip barghanda xitay dölet re'isi shi jinpingning türkiyening hey'et uyushturup "Shinjanggha tekshürüsh ziyariti élip barsa bolidighanliqini éytqanliqi" ni bayan qilip mundaq dep yazghan: "Istalin mezgilide sowét ittipaqi hökümiti gherb döletliridikilerni teklip qilip, zawut we kolxozlarni ékskursiye qildurghan. Firansiyelik meshhur yazghuchi andre gide zawut we kolxozlargha heyran qélip istalinchi bolup ketkenidi. Prézidéntimiz rejep tayyip erdoghan 2-iyul küni xitaygha élip barghan ziyaritide xitay dölet re'isi shi jinping 'türkiye hey'iti kélip körse bolidu' deptu. Eger hey'et sherqiy türkistan'gha barsa istalin usuli boyiche 'ékskursiye qilduridu'.

Birleshken döletler teshkilatidiki 22 dölet wekilliri qol qoyghan telep xétide xalighan jaygha bérishqa ruxset qilish telep qilin'ghan. Hey'ettin birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq komitéti mes'uli michél bachélétmu orun alidiken. Bu ziyaretning néme paydisi bar démenglar? köp paydisi bar?"

Tonulghan obzorchi taha aqyol ependi "Qarar géziti" ning 7-iyul künidiki sanida élan qilin'ghan obzorida türkiyening xitay bilen bolghan munasiwette xitaygha bunchiwala yumshaq mu'amile qilmay, Uyghurlargha ige chiqishi kéreklikini tekitlep mundaq dep yazidu: "Bügünki künde yumshaq küch uqumi intayin muhim. Amérika qoshma shtatliri, xitayningmu buninggha éhtiyaji bar. Xitay, hakimmutleq dölet turuqluq özining iqtisadiy tereqqiyatni qolgha keltürgenlikini dunyagha yumshaq küch dep sunmaqta. Xitay, dunyagha zalim, medeniyet düshmini bolup tonulushni xalimaydu. 2-Ayda enqere xitaydin Uyghurlargha élip bériwatqan bésim siyasitini toxtitishni telep qilghanda xitayning enqerede turushluq bash elchisi déngli bu xil bayanatlar 'ikki döletning tijariy munasiwitige ziyan béridu" dep tehdit salghanidi. Pelestin we misir mesiliside yawropa döletlirige qarshi heywe qilghan rejep tayyip erdoghan, xitay gézitide xitay döliti bilen oxshash köz qarashta ikenlikini ilgiri sürüp maqale yazdi. Xitay dölet re'isini 'qimmetlik dostum shi jinping" dédi. Uyghur mesiliside 'öz'ara nazuk mesililirimizni nezerde tutqan halda hel qilish yoli tapalaydighanliqimizgha ishinimen' depla qoydi. U, xitay bilen tüzmekchi bolghan milyard dollarliq énérgiye, qatnash toxtamnamilirini nezerde tutup shundaq dégenliki éniq. Elwette 'hey xitay!" dep heywe qilmisimu, emma türkiye Uyghur mesiliside bundaq yumshaq mu'amile qollanmasliqi kérek idi, b d t diki 22 dölet bash elchisi qol qoyghan ortaq bayanatqa qol qoyushi kérek idi".

Tonulghan obzorchi taha aqyol obzorining axirida ikki dölet otturisida tüzülmekchi boluwatqan milyard dollarliq toxtamnamidin xitayningmu waz kéchelmeydighanliqini, shunga türkiyening kishilik hoquq jehettin Uyghurlargha ige chiqishi kéreklikini tekitlidi.

Biz obzor heqqide köz-qarishini igilesh üchün enqerediki istratégiyelik chüshenchiler instituti mutexessisi doktor erkin ekrem ependi, péshqedem pa'aliyetchi, sherqiy türkistan weqpi re'isi hamit göktürk ependiler bilen söhbet élip barduq.

Doktor hamit göktürk ependi taha aqyol ependining türkiyede tesiri küchlük bir zhurnalist ikenlikini, shunga uning obzorida türkiye hökümitini Uyghurlargha ige chiqishqa chaqirishining muhim ikenlikini tekitlidi.

Doktor erkin ekrem ependi taha aqyol ependining obzorida türkiye-xitay munasiwitide Uyghur mesilisining ornini obyéktip halda otturigha qoyghanliqini tekitlidi.

Hamit göktürk ependi kéyinki yillarda bundaq taha aqyolgha oxshash tonulghan obzorchilarningmu Uyghur mesiliside maqaliler yéziwatqanliqini, buning Uyghur dewasining türkiye jama'etchilikining diqqitini tartish üchün paydiliq bolidighanliqini tekitlidi.

Doktor erkin ekrem ependi amérika qoshma shtatliri we gherb elliride Uyghur mesilisi kücheygenséri türkiyediki médya we ammiwi teshkilatlarning Uyghur mesilisige köprek köngül bölidighanliqini ilgiri sürdi.

Taha aqyol ependi 1970-yillardin tartip jurnalistliq kespi bilen shughulliniwatqan bolup, hazirghiche Uyghur mesilisi toghrisida köp sanda obzor yazghan.

Toluq bet