Türk saqchiliri ata-anisining dewasini qiliwatqan 15 Uyghurni enqerege kirgili qoymidi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-09-07
Élxet
Pikir
Share
Print
Muxbirlargha bayanat bérish yighinigha qatnishish we erz sunush üchün istanbuldin enqerege kéliwatqan 15 Uyghurni türk saqchiliri enqerege 35 kilométir qalghan jayda tosup, enqerege kirgili qoymighan. 2020-Yili 6-sentebir, turkiye.
Muxbirlargha bayanat bérish yighinigha qatnishish we erz sunush üchün istanbuldin enqerege kéliwatqan 15 Uyghurni türk saqchiliri enqerege 35 kilométir qalghan jayda tosup, enqerege kirgili qoymighan. 2020-Yili 6-sentebir, turkiye.
RFA/Erkin Tarim

Muxbirlargha bayanat bérish yighinigha qatnishish, munasiwetlik organlargha erz sunush üchün istanbuldin enqerege kéliwatqan 15 Uyghurni türk saqchiliri enqerege 35 kilométir qalghan jayda tosup, enqerege kirgili qoymidi.

Melum bolghinidek, türkiye qazaqistandin qalsa Uyghurlar eng köp olturaqlashqan dölet. Türkiyediki köp qisim Uyghurlarning yéqinliri jaza lagérlirida yaki türmilerde yatmaqta. Ularning awazini anglitish üchün pa'aliyet élip bériwatqanlar ichide kichik balilarmu bar. 6-Séntebir küni 15 neper Uyghur kech sa'et 9:00 etrapida enqerening kirish éghizida 50 tek saqchi teripidin tosuwélinip, istanbulgha qayturuwétildi.

Biz saqchi tosqan neq meydan'gha téléfon qilip, bu heqte melumat igiliduq. Xitay türmisidiki uruq-tughqanlirining dewasini qiliwatqan alimjan turdi ependi neq meydandiki ehwal toghrisida melumat bérip mundaq dédi: "Biz bügün chüshtin kéyin sa'et ikkilerde istanbuldin enqerege qarap yolgha chiqqan iduq. Enqerege kirish éghizida saqchilar xuddi bir yerge chong bir ish chiqirishqa mangghan ademlerni tosqandek yaki jinayetchilerni tosqandek, uyaqtin buyaqqa warqirap-jarqirap yürüp, bizni 'istanbulgha qaytisiler' dédi. Kéyin qérindashlirimiz adwokatlirini chaqirdi, adwokat keldi. Biz saqchilargha 'biz türkiye dölitige ziyanliq ish qilghili kelmiduq. Biz peqet silerni qérindishimiz dégenlikimiz üchünla qérindashlarning derdini anglitayli dep kelduq. Wetinimizdiki 35 milyon xelq zalim xitayning tapini astida ingrawatidu. Emma pütün dunyadiki türk we musulman qérindashlar bularni anglimaywatidu. Biz qanunluq shekilde derde'imizni enqeredikilerge anglitayli dep kelduq' déduq."

Alimjan turdi ependi 3 hepte burun puti sunup ketkenlikini, hasa tayinip aran méngiwatqanda enqerening kirish éghizida bundaq mu'amilige uchrighanliqidin qattiq ökün'genlikini bayan qildi.

Arqidin xitayning türme we jaza lagérlirida yétiwatqan ata-anisi we uruq-tughqanlirining dewasini qiliwatqanlargha yétekchilik qiliwatqan jewlan ependimu ziyaritimizni qobul qildi. U enqerede 8-chésla ötküzmekchi bolghan muxbirlarni kütüwélish yighinigha qatnishish üchün özlirining enqerening kirish éghizigha kelgende 40-50 saqchi teripidin tosuwélin'ghanliqini bayan qildi.

6-Séntebir küni kechqurun neq meydan'gha barghan Uyghur oqughuchilarning adwokati, haji bayram uniwérsitéti qanun fakultétining proféssori doktor ilyas doghan ependi enqere saqchi idarisi xadimlirining enqere wilayetlik waliy mehkimisining bashliqi, mu'awin bashliqi we enqere saqchi idarisi bashliqi qatarliqlar imza qoyup testiqlighan xetni özige bergenlikini bayan qildi. Proféssor doktor ilyas doghan ependi bu heqte melumat bérip mundaq dédi: "Men saqchilarning yénigha bardim, men özümni 'bu Uyghurlarning adwokati' dep ulargha kimlikimni körsettim. Men: 'bularning qanuniy heq we hoquqini qoghdash üchün bu yerge keldim, ' dédim. Men ulardin 'siler némishqa ularni enqerege kirgüzmeysiler, ' dep soridim. Ular: 'bularning enqerege kirishi men'i qilindi, ' dédi. Men: 'undaq bolsa, bu heqtiki qararni manga körset, ' dédim. Manga qararni berdi. Qararda 'korona wirusi üchün élin'ghan tedbirler sewebidin enqerening sirtidin kelgen ademlerning enqerege kélip pa'aliyetke qatnishishigha yol qoyulmaydu' dep yézilghan iken."

Biz mezkur guruppa ichidiki Uyghur yashlar bilenmu téléfon söhbiti élip barduq. Dadisi türmige tashlan'ghan melikezat hebibul türk saqchilar özlirini tosuwalghan bolsimu, emma bu dewadin hergiz yanmaydighanliqini bayan qildi

Mewludening achisi medine nazimi singlisining dewasini qilish üchün enqerege mangghanda qayturuwétilgenlikini, lékin bu dewadin qaytmaydighanliqini bayan qildi.

Jewlan ependi türkiyening Uyghurlarning ikkinchi wetini ikenlikini, türkiyening qanun bilen bashquruluwatqan dölet ikenlikige ishinidighanliqini, shunga türkiye hökümitining özlirige qanuniy yol bilen dewasini anglitish ishikini échip bérishini iltimas qilidighanliqini tekitlidi.

Türkiyening istanbul shehiride turuwatqan Uyghurlardin éli ekber ependi bashchiliqidiki 70 neper kishi 2019-yili Uyghurlarning hazirqi éghir weziyitige qarita türkiye xelqining diqqet-étibarini tartish shundaqla türkiye dölet re'isi rejep tayyip erdoghan'gha yézilghan xetni öz qolliri bilen tapshurup bérish üchün istanbuldin enqerege qarap piyade yolgha chiqqan idi. 2019-Yili 3-yanwar küni enqerege 80 kilométir qalghan qiziljahamam nahiyeside 20 dek saqchi ularning aldini tosup, mangghili qoymighan idi. Prézidént rejep tayyip erdoghan'gha bermekchi bolghan xetni enqere saqchi xadimliri "Biz yetküzüp bérimiz" dep élip qalghan. Emma ularning bu telep xétini erdoghan'gha yetküzgen yaki yetküzmigenliki téxiche melum emes iken.

Toluq bet