Istanbulning ammiwi qatnash béketliridiki xitayche yol körsetküchliri öchürüldi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2019-10-11
Élxet
Pikir
Share
Print
Istanbulning ammiwi qatnash béketliridiki xitayche yol körsetküchliri öchürüldi.
Istanbulning ammiwi qatnash béketliridiki xitayche yol körsetküchliri öchürüldi.
RFA/Arslan

Istanbulning fatih rayonidiki tramway béketlirige aldinqi künlerde chaplan'ghan xitayche yol belgiliri we xitayche xetler awamning étiraz bildürüshi hemde naraziliqliri netijiside öchürülüp tashlandi.

Istanbuldiki Uyghur jama'iti bilen türk ammiwi teshkilatliri bu hadisige qarita küchlük naraziliqlirini bildürüp bayanatlar élan qilghan idi. 

Istanbul büyük sheher belediyesi (sheherlik hökümet) bilen xitay otturisida tüzülgen dostluq kélishimidiki belgilimiler boyiche, 6-öktebir küni istanbulning tramway yolliridiki béketlerge xitayche xetler chaplan'ghan idi. Buninggha qarita iyi (yaxshi) partiyesi, sa'adet partiyesi, ülkü ojaqliri, tümyad, yeni "Tüm xelqler yardemlishish jem'iyiti", sherqiy türkistan teshkilatlar birliki qatarliq partiye we ammiwi teshkilatlar jiddiy shekilde étiraz bildürüp, xitayche xetlerni derhal éliwétishni telep qilghan idi. Ijtima'iy taratqularda xelq ammisi teripidin istanbul büyük sheher belediyesige naraziliq bildürülüp inkaslar yézilghan idi. Ülkü ojaqliri, tümyad yeni tüm xelqler yardemlishish jem'iyitining ezaliri we bir qisim yashlar béketlerdiki xitayche xetlerni söküp élip, uning ornigha türkiye we sherqiy türkistan bayraqlirini ésish bilen birge "Yashisun sherqiy türkistan" dégendek xetlerni yézip chaplighan idi. 

"Yéngi shefeq" gézitining 9-öktebir künidiki sanida élan qilin'ghan xewerde "Tümyad", yeni pütkül xelqler yardemlishish jem'iyitining re'isi salih qilich ependi bayanat bérip, béketlerdin xitayche yol belgilirini söküp tashliduq. Uning ornigha sherqiy türkistan heqqide sho'arlar yazduq. Biz söktuq, ular yene asti," dédi.

U yene mundaq dédi: "Uyghur qérindashlar chemberli tash békitige chaplan'ghan xitayche xetni terjime qilip berdi, xitayche bu jay 'konistantin apollo munari' dep yézilghan iken. Bu xataliq bayqalghandin kéyin xitayche xetler qaytidin yézilip, xitayche 'chemberlitash' dep özgertildi. Biz hemmini söküp tashliduq, ornigha sherqiy türkistan bayriqini astuq. Sherqiy türkistan heqqide sho'arlarni yazduq." 

Xitayche xetlerni béketlerdin söküp tashlighan "Tümyad", yeni pütkül xelqler yardemlishish jem'iyitining re'isi salih qilich bu heqte twittér hésabi arqiliq tarqatqan bayanatida mundaq dégen: "Milyonlighan Uyghur türklirini assimilyatsiye qilishqa, ularni ayaq asti qilinishqa urunuwatqan xitay we ulargha chomaqchiliq qiliwatqanlar bilsunki, ular xitayche xetlerni istanbul béketlirige yene chaplisa, biz yene hemmini söküp tashlaymiz. Bu bu yerde yashawatqan Uyghur qérindashlirimizni xususiy menpe'etliringlar bedilige renjitishinglarni xalimaymiz hem buninggha süküt qilmaymiz. Sherqiy türkistan biz türklerningmu ata yurtimizdur." 

Xitayche xetlerning béketlerge chaplan'ghanliqigha naraziliq kücheygendin kéyin istanbul büyük sheher belediyesi (sheherlik hökümet idarisi) teripidin chüshenche bérilip, bayanat élan qilindi. Bayanatta xitayche xetlerni béketlerge ésish ishi xitay kommunist hakimiyitining qurulghanliqining 70 yilliqi munasiwiti bilen xitayning türkiyediki bash elchilikining telipige bina'en bolghanliqini, buning waqitliq ésilghanliqini, bashqa döletlerning dölet bayrimi künliridimu shu döletning tilida béketlerge yol körsetküch ésilidighanliqini bildürdi. 

Bu heqte "Yéngi akt", "Yéngi chagh" we "Sözchi" gézitlerning 9-öktebirdiki xewiride bildürüshiche, istanbul büyük sheher belediyesi (sheherlik hökümet idarisi) teripidin bu heqte élan qilin'ghan bayanatta bildürüshiche, istanbulgha kélidighan sayahetchilerning sanini ashurush we chet'el sayahetchilerge qulayliq yaritish meqsitide "Terjime taxtisi" namida yéngi bir ish pilani bashlitilghan iken. Bayanatta chet'ellikler eng köp kélidighan tarixiy yérim aral, yeni fatih rayoni we etrapida bu pilan ijra qilinidiken. Qatnash wasitiliride yol körsetküch taxtilirigha bashqa tillardiki xetler yézilip, waqitliq ésilishqa bashlighan. 

Biz bügün ilgiri xitayche xetler ésilghan istanbuldiki tramway béketlirini bir-birlep aylinip chiqtuq, emma xitayche xetlerning hemmisining élip tashlan'ghanliqini körduq.

Bayanatta déyilishiche, istanbuldiki ammiwi qatnash béketlirige xitayche yol körsetküchlerni ésishni xitayning türkiyediki bash elchixanisi telep qilghan iken. Her xil tillarda yol taxtisi ésish pilani tunji bolup xitay kommunist hakimiyiti qurulghanliqining 70 yilliqini tebriklesh munasiwiti bilen bashlan'ghan iken. Bayanatta bu ishning xitayning dölet bayrimi mezgilde istanbulgha kelgen 400 ming etrapidiki sayahetchige alaqidar ikenliki ipade qilindi. 

Bayanatta yene istanbulning sayahet ishlirini tereqqiy qildurush üchün herqaysi döletlerning muhim bayram künliride chet'ellik sayahetchilerge qulayliq yaritip meqsitide bu pilan otturigha qoyulghan. Sayahet melumatlargha qarighanda, ereb sayahetchiler üchün roza héyt we qurban héyt bayramlirida erebche xetler, noruz bayrimi künliride iranliqlar üchün parsche xetler, ruslarning pasxa bayrimi künliride rusche xetler istanbulning qatnash sistémiliri bilen yol körsetküch taxtilirigha qoshumche ésilidighanliqi bildürülgen. 

Istanbul sheher bashliqi ekrem imam'oghlu bir téléwiziye programmisida muxbirning sayahet orunlargha ésilghan xitayche xetlerge sherqiy türkistan dawasigha ige chiqiwatqanlarning narazi bolghanliqigha qarita qandaq qaraydighanliqini sorighanda u mundaq dégen: "Her kimning sezgürlükige hörmet qilimiz, emma xitay bilen bizning tijaret munasiwitimiz bar, xitaydin bizge sayahetchi kéliwatidu, xitaylarning bayram künliride biz xitayche yol körsetküchlirini asimiz. Iranliqlarning tetil künliride parsche yol körsetküchlerni asimiz. Meqsitimiz istanbulgha téximu köp sayahetchi keltürüshtin ibaret."

Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan Uyghur xewer we tetqiqat torining bashqurghuchisi hamidxan köktürk istanbul sheher bashliqi imam'oghlining bayanatigha reddiye bérip, mundaq dédi: "Bügünki künde xitay sherqiy türkistanda tarixta körülmigen bir qirghinchiliqini yürgüzüwatidu. Bundaq insaniy we wijdani bir mesilige istanbul sheher bashliqi ekrem imam'oghlu wijdaniy nuqtidin mu'amile qilishi lazim. Uning tijaretni bahane qilip, xitaylarning türkiyege köplep kélishini teshebbus qilishi bir sheher bashliqigha emes, belki adettiki bir insan'ghimu yarashmaydighan, insanning wijdanigha sighmaydighan bir ish. Imam'oghluning bu chüshendürüshlirining héchqandaq asasi yoqtur."

Toluq bet