Парламент әзаси айдин сәзгин түркийә һөкүмитини уйғурларға игә чиқишқа чақирди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2019-11-21
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Түркийә «ийи» партийәсиниң парламент әзаси айдин сәзгин әпәнди.
Түркийә «ийи» партийәсиниң парламент әзаси айдин сәзгин әпәнди.
RFA/Erkin Tarim

Хитайниң уйғур елидики лагерларға аит 403 бәтлик мәхпий һөҗҗити «ню-йорк вақит гезити» тәрипидин ашкариланғандин кейин түркийәдиму зор инкас қозғимақта. Түркйәдики «ийи», йәни «яхши» партийәсиниң парламент әзаси айдин сәзгин әпәнди бу һәқтә пикир баян қилип, түркийә һөкүмитини уйғурларға игә чиқишқа чақирди.

Парламент әзаси айдин сәзгин әпәнди 19-ноябир күни түркийә парламентида өткүзүлгән 2020-йилиниң малийә атчоти тоғрисидики йиғинда сөз қилип, түркийә ташқи ишлар министирлиқиниң 2018-йиллиқ хизмәт доклатида уйғурларни «қериндаш» дәп атимиғанлиқини тәкитләп, түркийә һөкүмитиниң уйғурлар вә башқа мусулманлар дучар болуватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичилики һәққидә тәпсилий тохталмиғанлиқини тәнқид қилди.

Парламент әзаси айдин сәзгин әпәндиниң парламентта қилған сөзи 20-ноябир күни «айдин хабәр» гезитидә елан қилинди. Хәвәргә асасланғанда у түркийә парламентида сөзлигән сөзидә «ню-йорк вақит гезити» тәрипидин ашкариланғандин мәхпий һөҗҗәтләрни тилға елип, мундақ дегән: «түркийә ташқи ишлар министирлиқиниң 2018-йиллиқ хизмәт доклатида хитайға 5 абзас айрилған. Буниң бир абзисида шәрқий түркистанлиқ уйғурлар мәсилиси баян қилинған. Мәзкур доклатта уйғурларни ‹қериндаш милләт' дәп атимиған. Уйғур түрклири тоғрисида наһайити аз мәлумат берилгән. Бизниң ташқи ишлар министирлиқимиз 2018-йиллиқ хизмәт доклатини елан қилған күндә америкадики ‹ню-йорк вақит гезити' тәрипидин ашкариланған мәхпий һөҗҗәттә хитай һөкүмитиниң шәрқий түркистанлиқларни рәһимсизлик билән бастуруш һәққидики буйруқи очуқ-ашкара оттуриға қоюлған. Хитай елип бериватқан омумйүзлүк йоқ қилиш сиясити ашкариланған бундақ бир пәйттә түркийә һөкүмитиниң хитайға қарита тартинчақ ташқи сиясәт елип бериши мувапиқ әмәс.»

Түркийә парламент әзаси айдин сәзгин әпәнди түркийә һөкүмитини тәнқид қилғандин кейин түркийә ташқи ишлар министири мәвлүт чавушоғлу сөз қилип, хитай һөкүмитиниң уйғурларға елип бериватқан зулумиға қарап турмайдиғанлиқини тәкитлигән.

Биз бу һәқтә техиму тәпсилий мәлумат игиләш үчүн парламент әзаси айдин сәзгин әпәндигә телефон қилдуқ. Телефонни униң мәслиһәтчиси өмәр ақ әпәнди елип, парламент әзасиниң йиғини барлиқини, һазир җаваб берәлмәйдиғанлиқини баян қилип, мундақ деди: «айдин әпәнди билән сөзләштим. Бүгүнләрдә таза вақти йоқ икән, һазир партийә йиғинда. Әпсуски, зияритиңизни қобул қилалмайду.»

Түркийә ташқи ишлар министирлиқиниң 2018-йиллиқ хизмәт доклатида уйғур дияридики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә бундақ аз орун беришидики сәвәб немә? әнқәрәдики уйғур тәтқиқат институтиниң мудири доктор әркин әкрәм түркийәниң 2015-йили 6-айдин тартип хитай билән болған мунасивәтни күчәйтиш сиясити елип бериватқанлиқини баян қилди.

Парламент әзасиниң ейтишичә ташқи ишлар министирлиқиниң доклатида уйғурларни «қериндаш» дәп атимиған. Буниң сәвиби немә? доктор әркин әкрәм әпәнди хитайдин мәнпәәт елиш үчүн хитайни «достум» дегән түркийә һөкүмитиниң уйғурларниму «қериндишим» дейиши керәкликини баян қилди.

Түркийәдә хитай қурған җаза лагерлириға көп санда уйғурниң ташланғанлиқи тоғрисида һәр хил көз қарашлар илгири сүрүлмәктә иди. Хитай һөкүмитиниң уйғур елидә йүргүзүватқан сиясәтлиригә аит мәхпий һөҗҗәтлири ашкариланғандин кейин түркийәниң уйғур сияситидә бир өзгириш боларму? İистанбул университетиниң оқутқучиси, доктор өмәр қул әпәнди мундақ деди: «ашкариланған мәхпий һөҗҗәтниңму әлвәттә тәсири болиду. Муһими йеқинда түркийә хитайға әвәтидиған һәйәт берип кәлгәндин кейин түркийәниң уйғур сияситидә өзгириш болиду дәп ойлаймән. Чүнки түркийә уйғур мәсилисигә қарита бир сиясәт бәлгиләп чиқиши керәк.»

Бу йил 2-айда түркийә ташқи ишлар министирлиқиниң баянатчиси һами әрсой әпәнди, адаләт вә тәрәққият партийәсиниң баянатчиси өмәр челик әпәнди вә түркийә ташқи ишлар министири мәвлүт чавушоғлу әпәндиләр арқа-арқидин баянат берип, хитайни әйиблигән иди. Доктор әркин әкрәм әпәнди хәлқара бесим вә түркийә җамаәтчиликиниң бесими билән түркийә бу хилдики баянатларни беришкә мәҗбур болғанлиқини тәкитлиди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт