Türkiye tashqiy ishlar ministiri chawush'oghlu jiddediki yighinda Uyghurlarnimu tilgha aldi


2019-11-29
Share
Mewlut-Chawushoghli-2019.jpg Mewlut chawush'oghlu se'udi erebistanning jidde shehiride ötküzülgen islam hemkarliq teshkilati qurulghanliqining 50 yilliqini xatirlesh murasimida sözligen sözide Uyghurlarnimu tilgha alghan.
Social Media

Türkiye jumhuriyitining tashqiy ishlar ministiri mewlut chawush'oghlu se'udi erebistanning jidde shehiride ötküzülgen islam hemkarliq teshkilati qurulghanliqining 50 yilliqini xatirlesh murasimida sözligen sözide Uyghurlarnimu tilgha alghan.

U nutuqida quddusning salahiyiti we pelestinliklerning heq-hoquqlirining qoghdilishi toghrisida birleshken döletler teshkilati omumiy kéngishining jiddiy yighinlarni chaqirishini qolgha keltürgenlikini, buning bu sahede élip bérilghan tirishchanliqlarning konkirét netijilirining bir qismi ikenlikini tekitlep ötti.

U nutuqida mundaq dégen: "Rohin'galiqlar, keshmirlikler, Uyghurlar, séprusluq türkler, gherbiy tirakiyadiki az sanliq türkler, shimaliy amérika we yawropadiki musulmanlarnimu öz ichige alidighan musulman xelqlerning hemde az sanliqalrning heq-hoquqlirini qoghdash teshkilatimizning wezipisidur," dégen.

Anadolu xewer agéntliqining 25-noyabir küni bu heqte élan qilghan xewirige asaslan'ghanda, mewlut chawush'oghlu türkiyening musulmanlarning heq-hoquqini qoghdash küreshlirige yétekchilik qilish üchün islam hemkarliq teshkilatining bayriqi astida aktip rol oynawatqanliqini shundaqla köz qarashlirini jiddiy otturigha qoyuwatqanliqini bayan qilghan. U sözide musulman az sanliq milletlerni qoghdash, islam düshmenlikige qarshi küresh qilish türkiyening we asiya döletlirining ehmiyet bérishke tégishlik jiddiy mesililiri ikenlikini tekitligen. 

Türkiye 2019-yili 5-ayghiche islam hemkarliq teshkilatining re'islik wezipisini ötige dölet idi. Mewlut chawushoghlu tilgha élip ötkendek eger islam hemkarliq teshkilatining wezipisi musulmanlarning heq-hoquqini qoghdash bolghan bolsa, undaqta türkiye we islam hemkarliq teshkilati Uyghurlarning menpe'etini zadi qanchilik qoghdidi? 

Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan "Iyi", yeni "Yaxshi" partiyesining türkiye parlaméntidiki ezasi fahrettin yoqush ependi türkiye hökümitining Uyghurlarning éghir weziyitini yoshurush yolini tallighanliqini bayan qilip, mundaq dédi: "Türkiye hökümiti we hökümetning axbarat organliri xitayning sherqiy türkistanliqlargha élip bériwatqan zulumini xelqtin yoshuruwatidu. Hökümetning bu mesile toghrisida resmiy siyasiti yoq. Türkiye parlaméntidimu bu mesilini otturigha qoyuwatqan bizdin bashqa partiyemu yoq. Hazir türkiye hökümitini qollawatqan we komunist idiyesini ilgili sürüwatqan partiye we uning axbarat orgini bolsa xitayda jaza lagéri yoq dep teshwiq qiliwatidu. Türkiye tashqiy ishlar ministiri mewlut chawush'oghlimu bu heqte tüzük bir ish qilmidi. Undaq iken, qandaqmu islam hemkarliq teshkilatigha bu heqte tesir körsitelisun?"

Parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi türkiyening hazir derhal bayanat bérishi kéreklikini bayan qilip mundaq dédi: "Xitayning lagérlar heqqidiki mexpiy höjjetliri otturigha chiqqandin kéyin türkiye tashqiy ishlar ministirliqining yaki hökümet bayanatchisining insaniy jehettin bu heqte bayanat bérishi kérek idi. Epsuski, ularning hemmisi sükütte turiwaldi. Biz 'yaxshi' partiyesi bolush süpitimiz bilen her da'im bu mesilini otturigha qoyuwatimiz. Sherqiy türkistanliq qérindashlirimiz shuni bilsunki, ularning heqqaniy dewasini qollaydighan milyonlighan türk bar. Bizning eng chong qiyinchiliqimiz sherqiy türkistan mesilisini türk jama'etchilikige keng kölemde hem etrapliq anglitalmasliqtur." 

Ziyaritimizni qobul qilghan qahramanmarashtiki sütchü imam uniwérsitéti diniy ilimler fakultétining oqutquchisi doktor alimjan boghda ependi islam hemkarliq teshkilatining Uyghurlarning mesilisige köngül bölmigenlikini, hetta jaza lagérliri mesiliside xitayni qollaydighan pozitsiye tutqanliqini qildi.

Enqerediki Uyghur tetqiqat inistitutining mudiri, istiratégiye mutexesisi doktor erkin ekrem ependi islam hemkarliq teshkilatigha eza döletlerning hemmisining dégüdek xitay bilen bolghan munasiwitining yaxshi ikenlikini, gerche bu döletlerdiki xelqler musulman xelq Uyghurlargha héssidashliq qiliwatqan bolsimu, emma musulman döletler hökümetlirining xitayni qollawatqanliqini tekitlep ötti.

Qimmetlik radiyo anglighuchilar, d u q we bashqa ammiwiy teshkilatlar köp qétim islam hemkarliq teshkilatining mes'ulliri bilen uchriship, Uyghur diyaridiki kishilik hoquq depsendichiliki toghrisida doklatlar sun'ghan bolsimu, emma ular Uyghur musulmanlirining mesilisige izchil halda köngül bölmey kelmekte. Köpligen musulman döletlirige ziyaretke barghan sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining re'isi hidayetulla oghuzxan ependi kéyinki künlerde islam döletliridimu Uyghurlargha bolghan héssidashliqning küchiyiwatqanliqini, bundin kéyin ularning héssidashliqini qolgha keltürüsh üchün yenimu köp pa'aliyetlerni élip barmaqchi boliwatqanliqini ilgiri sürdi.

Islam hemkarliq teshkilati bundin 50 yil burun, yeni 1969-yili 9-ayning 25-küni se'udi erebistanning jidde shehiride qurulghan bolup, mezkur teshkilatqa eza döletlerning sani hazir 57 iken. Türkiye mezkur teshkilat qurulghan kündin buyan eza iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet