Түркийә өктичи партийәси уйғурларниң иттипақдишиға айланмақта

Мухбиримиз әзиз
2020-12-04
Share
Түркийә өктичи партийәси уйғурларниң иттипақдишиға айланмақта Түркийәниң әң чоң өктичи партийәлиридин бири болған җумһурийәт хәлқ партийәси рәиси кәмал қиличдароғлу әпәнди мәзкур партийәниң баш штабида сөзлимәктә. 2020-Йили 16-сентәбир, әнқәрә.
AFP

Муһаҗирәттики уйғурлар изчил "уйғурларниң иккинчи вәтини" дәп атап келиватқан түркийә җумһурийитиниң йеқинқи мәзгилләрдики дипломатийә паалийәтлиридә уйғурлар мәсилиси йеңичә түс елишқа башлиди. Болупму түркийә билән хитай оттурисидики сода вә иқтисадий алақә сәвәбидин уйғурлар мәсилисиниң көмүлүп қелиши әрдоған һөкүмитигә қарши түрлүк чуқанларға сәвәб болушқа башлиди. Түркийәдики әң кона сиясий партийәләрниң бири, шундақла нөвәттики адаләт вә тәрәққият партийәси үчүн әң асаслиқ өктичи күчләрдин саниливатқан җумһурийәт хәлқ партийәси (CHP) ниң бу һәқтики мәйданини әнә шу хил чуқанларниң бири дейишкә болиду.

Җумһурийәт хәлқ партийәси 28-өктәбир күни "шәрқий түркистан вә уйғурлар" намида бир доклат елан қилған болуп, доклатта уйғурлар мәсилиси һазир барғансери еғир қисмәтләр билән бирликтә оттуриға чиқиватқанлиқи, әмма нурғун дөләтләр хитай билән болған сиясий вә иқтисадий алақисиниң зиян-зәхмәткә учримаслиқи үчүн уйғурларниң бешиға келиватқан бу күлпәтләрни көрмәскә селиватқанлиқи, болупму хитайниң "бир бәлвағ бир йол" қурулуши башланғандин буян бу һалниң техиму юқури пәллигә чиқиватқанлиқи шәрһиләнгән иди.

Доклатта йәнә уйғурларниң тарихи һәққидиму мәлумат бериш билән биргә түркийә җумһурийитиниң уйғурлар билән болған өткән 70 йиллиқ мунасивитигә қарап чиқилип "түркийә җумһурийити 2009-йилидики ‹5-июл вәқәси' дә бу һадисини ‹қирғинчилиқ' дәп атиған иди. Әмма һазир түркийәниң иқтисадий җәһәттә хитайға бәкрәк тайиниши сәвәблик улар уйғурлар мәсилисидә юмшап қеливатиду" дәп көрситилди.

Җумһурийәт хәлқ партийәсиниң бу хил мәвқәси мәзкур партийәниң америка қошма шитатлиридики вәкили юртәр өзҗанниң "чәтәл сөһбити" журнилиға қилған сөзлиридиму әкс әтти. У сөзидә вашингтон шәһридики уйғур паалийәтчиләрдин "уйғур һәркити" тәшкилатиниң рәиси рошән аббас вә дуня уйғур қурултийи (д у қ) ниң баш тәптиши абулһәким идрис билән болған сөһбитидә өз партийәсиниң уйғурлар мәсилисидә уйғурларни қәти һемайә қилидиғанлиқини билдүргән. Бу қетимқи учришиш һәққидә сөз болғанда абдулһәким әпәнди уйғурлар мәсилисиниң түркиййә дипломатийәсидә ундақ асанла ташлинип қалидиған мәсилә әмәсликини һес қилғанлиқини алаһидә тәкитлиди.

Түркийә һөкүмитиниң уйғурлар тоғрисидики мәвқәсидә қисмән өзгиришләр көрүлүшигә әгишип, америкадики чоң сайламниң нәтиҗиси түркийәдики һәрқайси саһәниң ортақ параң темиси болуп қалған. Шундақла бир қисим уйғур муһаҗирлириға охшашла түркийә сияси саһәсидики хели көп кишиләр "җо байдинниң ақ сарайға киришигә әгишип уйғурлар мәсилиси бир чәттә қаларму?" дегән әндишидә болған. Абдулһәким идрис бу һәқтә өзлириниң "уйғур мәсилиси америкидики икки партийәниң ортақ тиришчанлиқи билән һазирқидәк бир сәвийигә кәлди. Буниңдин кейинму бу һал охшаш рәвиштә давам қилиду," дегән мәзмунда чүшәнчә бәргәнликини билдүрди.

Юртәр өзҗан әпәнди оттуриға қойған бир муһим нуқта уйғурлар мәсилисиниң түркийә-хитай мунасивитидики роли һәмдә кәлгүси йүзлиниши болуп, түркийә һөкүмити дәл мушу мәсилә түпәйлидин йеқиндин буян тәнқид обекти болуп қалған иди. У бу һәқтә қилған сөзидә "биз уйғурларниң авазиниң түркийәдила әмәс, бизниң америкадики учришишлиримиздиму аңлинип туришиға тиришимиз" дегән. У бу қетим уйғур паалийәтчиләр билән болған учрашқанда, улар әрдоғанни уйғурлар мәсилиси түпәйлидин әйиблимигән. Әксичә, түркийә ташқи ишлар министири чавушоғлиниң уйғурлар һәққидә охшимиған сорунларда кәскин ибариләр билән сөз қилғанлиқиға миннәтдарлиқ билдүргән. Абдулһәким идрисму бу тоғрисида сөз болғанда, әрдоған һөкүмитиниң уйғурлар мәсилисини бир чәткә ташлап қоймиғанлиқини, шуңа һазир әрдоғанни тәнқидләшниң орунсиз бир иш икәнликини көрситип өтти.

Мәлум болушичә, җумһурийәт хәлқ партийәси түркийә җумһурийитиниң дуняға келишидә һәл қилғуч рол ойниған "камализим" пиринсиплириға садиқлиқи билән тонулған болуп, уларниң партийә бәлгисидики алтә данә я оқи камализимниң алтә түрлүк түп пиринсипиға символ қилинған икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт