Türkiye öktichi partiyesi Uyghurlarning ittipaqdishigha aylanmaqta

Muxbirimiz eziz
2020-12-04
Share
Türkiye öktichi partiyesi Uyghurlarning ittipaqdishigha aylanmaqta Türkiyening eng chong öktichi partiyeliridin biri bolghan jumhuriyet xelq partiyesi re'isi kemal qilichdaroghlu ependi mezkur partiyening bash shtabida sözlimekte. 2020-Yili 16-séntebir, enqere.
AFP

Muhajirettiki Uyghurlar izchil "Uyghurlarning ikkinchi wetini" dep atap kéliwatqan türkiye jumhuriyitining yéqinqi mezgillerdiki diplomatiye pa'aliyetliride Uyghurlar mesilisi yéngiche tüs élishqa bashlidi. Bolupmu türkiye bilen xitay otturisidiki soda we iqtisadiy alaqe sewebidin Uyghurlar mesilisining kömülüp qélishi erdoghan hökümitige qarshi türlük chuqanlargha seweb bolushqa bashlidi. Türkiyediki eng kona siyasiy partiyelerning biri, shundaqla nöwettiki adalet we tereqqiyat partiyesi üchün eng asasliq öktichi küchlerdin saniliwatqan jumhuriyet xelq partiyesi (CHP) ning bu heqtiki meydanini ene shu xil chuqanlarning biri déyishke bolidu.

Jumhuriyet xelq partiyesi 28-öktebir küni "Sherqiy türkistan we Uyghurlar" namida bir doklat élan qilghan bolup, doklatta Uyghurlar mesilisi hazir barghanséri éghir qismetler bilen birlikte otturigha chiqiwatqanliqi, emma nurghun döletler xitay bilen bolghan siyasiy we iqtisadiy alaqisining ziyan-zexmetke uchrimasliqi üchün Uyghurlarning béshigha kéliwatqan bu külpetlerni körmeske séliwatqanliqi, bolupmu xitayning "Bir belwagh bir yol" qurulushi bashlan'ghandin buyan bu halning téximu yuquri pellige chiqiwatqanliqi sherhilen'gen idi.

Doklatta yene Uyghurlarning tarixi heqqidimu melumat bérish bilen birge türkiye jumhuriyitining Uyghurlar bilen bolghan ötken 70 yilliq munasiwitige qarap chiqilip "Türkiye jumhuriyiti 2009-yilidiki '5-iyul weqesi' de bu hadisini 'qirghinchiliq' dep atighan idi. Emma hazir türkiyening iqtisadiy jehette xitaygha bekrek tayinishi seweblik ular Uyghurlar mesiliside yumshap qéliwatidu" dep körsitildi.

Jumhuriyet xelq partiyesining bu xil mewqesi mezkur partiyening amérika qoshma shitatliridiki wekili yurt'er özjanning "Chet'el söhbiti" zhurniligha qilghan sözliridimu eks etti. U sözide washin'gton shehridiki Uyghur pa'aliyetchilerdin "Uyghur herkiti" teshkilatining re'isi roshen abbas we dunya Uyghur qurultiyi (d u q) ning bash teptishi abulhekim idris bilen bolghan söhbitide öz partiyesining Uyghurlar mesiliside Uyghurlarni qet'i hémaye qilidighanliqini bildürgen. Bu qétimqi uchrishish heqqide söz bolghanda abdulhekim ependi Uyghurlar mesilisining türkiyye diplomatiyeside undaq asanla tashlinip qalidighan mesile emeslikini hés qilghanliqini alahide tekitlidi.

Türkiye hökümitining Uyghurlar toghrisidiki mewqeside qismen özgirishler körülüshige egiship, amérikadiki chong saylamning netijisi türkiyediki herqaysi sahening ortaq parang témisi bolup qalghan. Shundaqla bir qisim Uyghur muhajirlirigha oxshashla türkiye siyasi sahesidiki xéli köp kishiler "Jo baydinning aq saraygha kirishige egiship Uyghurlar mesilisi bir chette qalarmu?" dégen endishide bolghan. Abdulhekim idris bu heqte özlirining "Uyghur mesilisi amérikidiki ikki partiyening ortaq tirishchanliqi bilen hazirqidek bir sewiyige keldi. Buningdin kéyinmu bu hal oxshash rewishte dawam qilidu," dégen mezmunda chüshenche bergenlikini bildürdi.

Yurt'er özjan ependi otturigha qoyghan bir muhim nuqta Uyghurlar mesilisining türkiye-xitay munasiwitidiki roli hemde kelgüsi yüzlinishi bolup, türkiye hökümiti del mushu mesile tüpeylidin yéqindin buyan tenqid obékti bolup qalghan idi. U bu heqte qilghan sözide "Biz Uyghurlarning awazining türkiyedila emes, bizning amérikadiki uchrishishlirimizdimu anglinip turishigha tirishimiz" dégen. U bu qétim Uyghur pa'aliyetchiler bilen bolghan uchrashqanda, ular erdoghanni Uyghurlar mesilisi tüpeylidin eyiblimigen. Eksiche, türkiye tashqi ishlar ministiri chawush'oghlining Uyghurlar heqqide oxshimighan sorunlarda keskin ibariler bilen söz qilghanliqigha minnetdarliq bildürgen. Abdulhekim idrismu bu toghrisida söz bolghanda, erdoghan hökümitining Uyghurlar mesilisini bir chetke tashlap qoymighanliqini, shunga hazir erdoghanni tenqidleshning orunsiz bir ish ikenlikini körsitip ötti.

Melum bolushiche, jumhuriyet xelq partiyesi türkiye jumhuriyitining dunyagha kélishide hel qilghuch rol oynighan "Kamalizim" pirinsiplirigha sadiqliqi bilen tonulghan bolup, ularning partiye belgisidiki alte dane ya oqi kamalizimning alte türlük tüp pirinsipigha simwol qilin'ghan iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet