Sa'adet partiyesi re'isi temel qaramolla'oghlu türk xelqini hökümetke bésim ishlitishke chaqirdi

Türkiyediki öktichi partiyelerdin sa'adet partiyesining re'isi temel qaramolla'oghlu ependi 23-dékabir küni ötküzülgen muxbirlarni kütüwélish yighinida sherqiy türkistan mesilisi heqqide toxtilip, hakimiyettiki adalet we tereqqiyat partiyesi bilen ularning hökümetning shériki milletchi heriket partiyesige bélet tashlighan xelqni sherqiy türkistan mesiliside öz burchini ada qilishqa chaqirdi.

“Musteqilliq” (Independent) gézitining 23-dékabir künidiki sanida élan qilin'ghan xewerde körsitilishiche, temel qaramolla'oghlu muxbirlarni kütüwélish yighinda sözligen nutuqida hazir türkiyeni idare qiliwatqan partiyelerge saylamda bélet tashlighan ammini hökümetke bésim ishlitishke chaqirip mundaq dégen: “Adalet we tereqqiyat partiyesi bilen milletchi heriket partiyesige awaz bergen qérindashlirim, sherqiy türkistanliqlar uchrawatqan zulum we bésimgha qarshi öz zémmingizlerge chüshken mes'uliyetni ada qilishinglar, Uyghur qérindashlirimizgha yardem qolunglarni uzitishinglar kérek. Siler saylamda bélet tashlighan partiyelerge sherqiy türkistan mesiliside bésim peyda qilishinglar kérek.”

Muxbirlargha bayanat bérish yighini axirlashqandin kéyin ziyaritimizni qobul qilghan sa'adet partiyesi re'isi temel qaramolla'oghlu partiyesining sherqiy türkistan mesiliside üstige chüshken burchini ada qilishqa tirishiwatqanliqini, türk xelqiningmu, bolupmu hazir hakimiyette bolghan adalet we tereqqiyat partiyesi bilen uning shériki milletchi heriket partiyesini qollawatqan xelq ammisining sherqiy türkistan mesiliside jiddiy bésim peyda qilishi kéreklikini bayan qilip, mundaq dédi: “Biz küchimizning yétishiche tirishchanliq körsitiwatimiz. Sherqiy türkistanliqlarning teleplirini hökümetke we xelq ammisigha anglitishqa tirishiwatimiz, bundin kéyin téximu zor tirishchanliq körsitimiz. Qisqisi, biz sherqiy türkistan mesiliside zémmimizge chüshken wezpimizni ada qilishqa tirishiwatimiz. Türk jama'etchilikimu hökümetke bésim peyda qilishi kérek.”

Sa'adet partiyesi diniy eqidilerni ilgiri süridighan partiye bolup, sherqiy türkistan mesiliside xitaygha qarshi musulman döletlirini heriketke ötküzüsh kéreklikini tekitlep kelmekte. Mezkur partiyening qurghuchisi sabiq bash ministir nejmettin erbaqanning teshebbusi bilen 1990-yillarning axirida 8 musulman dölettin terkip tapqan “8 Dölet guruhi” qurulghan idi. Temel qaramolla'oghlu türkiye hökümitining bashchiliqida bu 8 döletni heriketke ötküzüsh kéreklikini bayan qilip, mundaq dédi: “Biz sherqiy türkistan mesilisini öz mesilimiz dep körimiz. Lékin barliq musulman döletlirining bu mesilige köngül bölüshi kérek idi. Buninggha birsining yol bashlamchiliq qilishi kérek. Men türkiyening bu wezipini öz üstige élishi kéreklikige ishinimen. Buni hökümetni zorlash üchün démidim, chünki türkiye eyni zamanda D8 dep atalghan 8 musulman dölettin terkip tapqan döletler guruhining qurulushigha bashlamchiliq qilghan dölet. Héch bolmighanda mezkur 8 musulman dölet birlikte xitaygha qarshi inkas qaytursa yaxshi bolatti.”

“Islam hemkarliq teshkilati we türk jumhuriyetlirinimu öz ichige alghan iqtisadiy hemkarliq teshkilati qatarliqlarnimu heriketke ötküzüshke bolamdu?” dégen so'alimizgha u mundaq jawab berdi: “Islam hemkarliq teshkilati jiddede bu mesilini küntertipige kirgüzse, choqum xitaygha tesir körsiteleydu. Ottura asya türkiy jumhuriyetlirinimu öz ichige alghan iqtisadiy hemkarliq teshkilati nahayiti muhim. Eger bularmu sherqiy türkistan mesilisini küntertipige kirgüzse xitaygha tesir qilalaydu. Biz bu heqte türkiye hökümitige bésim ishlitishni dawamlashturimiz. Buningghimu türkiye hökümiti bashlamchiliq qilishi kérek.”

Sa'adet partiyesi re'isi temel qaramolla'oghluning türk ammisini hökümet bilen hökümetni qollawatqan partiyelerge bésim peyda qilishqa chaqirishining ünümi bolarmu? qahramanmarashtiki sütchü imam uniwérsitéti diniy ilimler fakultéti oqutquchisi, xelq'ara imamlar kéngishining ezasi doktor alimjan boghda ependi buning hökümetke choqum tesir körsitidighanliqini bayan qildi.

Sa'adet partiyesi qurulghan künidin tartip Uyghur mesilisige köngül bölüp kéliwatqan partiyelerdin biri hésablinidu. Mezkur partiyening qurghuchisi türkiyening sabiq bash ministiri merhum nejmettin erbaqan 1984-yilidin tartip türkiye parlaméntida izchil halda Uyghur mesilisini otturigha qoyup kelgen idi. Mezkur partiye “5-Iyul ürümchi qirghinchiliqi” yüz bergende xitaygha naraziliq bildürüp, 2009-yili 7-ayda istanbulda 20 ming kishi qatnashqan zor naraziliq namayishi uyushturghanidi. Bu partiye 2017-yilidin tartip “Jaza lagérliri” mesilisini izchil halda otturigha qoyup kelmekte.