Әнқәрәдә ечилған 12-нөвәтлик дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришиш йиғини мувәппәқийәтлик ахирлашти

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2020.09.29
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
qerindashliq-uchrishish-1.jpg

12-Нөвәтлик дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришиш йиғинидин көрүнүш. 2020-Йили сентәбир, әнқәрә, түркийә. RFA/Arslan

qerindashliq-uchrishish-2.jpg

12-Нөвәтлик дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришиш йиғинидин көрүнүш. 2020-Йили сентәбир, әнқәрә, түркийә. RFA/Arslan

qerindashliq-uchrishish-3.jpg

12-Нөвәтлик дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришиш йиғинидин көрүнүш. 2020-Йили сентәбир, әнқәрә, түркийә. RFA/Arslan

qerindashliq-uchrishish-4.jpg

12-Нөвәтлик дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришиш йиғинидин көрүнүш. 2020-Йили сентәбир, әнқәрә, түркийә. RFA/Arslan

qerindashliq-uchrishish-5.jpg

12-Нөвәтлик дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришиш йиғинидин көрүнүш. 2020-Йили сентәбир, әнқәрә, түркийә. RFA/Arslan

qerindashliq-uchrishish-6.jpg

12-Нөвәтлик дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришиш йиғинидин көрүнүш. 2020-Йили сентәбир, әнқәрә, түркийә. RFA/Arslan

qerindashliq-uchrishish-7.jpg

12-Нөвәтлик дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришиш йиғинидин көрүнүш. 2020-Йили сентәбир, әнқәрә, түркийә. RFA/Arslan

qerindashliq-uchrishish-8.jpg

12-Нөвәтлик дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришиш йиғинидин көрүнүш. 2020-Йили сентәбир, әнқәрә, түркийә. RFA/Arslan

qerindashliq-uchrishish-9.jpg

12-Нөвәтлик дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришиш йиғинидин көрүнүш. 2020-Йили сентәбир, әнқәрә, түркийә. RFA/Arslan

Мәркизи истанбулдики шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийитиниң уюштуруши билән һәр йили бир қетим өткүзүлүп келиниватқан дуня шәрқий түркистанлиқлар қериндашлиқ учришиш йиғининиң 12-нөвәтлики 9-айниң 26-күнидин 28-күнигичә әнқәрәниң қизилҗаһаммам дегән районда ечилди.

Йиғинға канада, германийә, шветсийә, норвегийә, финландийә, қазақистан, сәуди әрәбистан вә түркийә қатарлиқ дөләтләрдин кәлгән уйғур тәшкилат мәсуллири, тәтқиқатчи академикләр, дини өлималар вә зиялийлар болуп 110 киши қатнашти.

Йиғин әһли залда корона вирусиниң алдини елиш үчүн маска тақап арилиқ қоюп олтурди.

Йиғинға йәнә 3-нөвәтлик “шәрқий түркистан миллий бирлик шураси” дәп нам берилгән болуп, йиғинда “шәрқий түркистан дәвасида истратегийәлик һәмкарлиқ” дегән темида музакириләр елип берилди.

Бу қетимқи қериндашлиқ учришиш йиғинида хәлқара сиясий вәзийәтниң тәләп-тәқәззасиға мас һалда, истратегийәлик пилан түзүш, шәрқий түркистан дәвасида актип хизмәт қиливатқан тәшкилатлар арисидики бирликтә хизмәт қилиш еңини техиму күчәйтиш, һәмкарлишиштики принсипал нуқтиларни ениқлаш, уйғурлар мәсилисигә алақидар бәзи җиддий қарарларни елиш асасий мәқсәт қилинғаникән.

Йиғинда, америка-хитай мунасивити вә шәрқий түркистан дәвасиниң тәрәққият йөнилиши, яврупа-хитай мунасивити вә шәрқий түркистан дәваси, түркийә-хитай мунасивити вә шәрқий түркистан дәвасида қилишқа тегишлик ишлар. Шәрқий түркистан дәвасида медияниң роли қатарлиқ 12 темида мутәхисисләр сөз қилди.

Йиғинниң ечилиш мурасимида сөз қилған түркийә ички ишлар министирлиқи, көчмән ишлири идарисиниң муавин мудири доктор гөкчә оқ әпәнди уйғурлардин түрк вәтәндашлиқиға (пуқралиқиға) өткән вә университет пүттүргән кишиләр көчмәнләр идарисигә илтимас қилса хизмәткә алидиғанлиқини билдүрди.

У йәнә уйғурларға зулум қиливатқанларниң көчмәнләр идарисигә кәлмигәнликини вә келәлмәйдиғанлиқини билдүрүп мундақ деди: “аллаһ шаһит болсунки; у дәрвазидин силәргә зулум қилғанларниң вәкиллири қәдәм бесип бақмиди вә буниңдин кейинму қәдәм басалмайду әмма түркйә чоң дөләт болуш арзусида шуңа һәрқандақ киши билән көришиду”.

Көчмән ишлири идариси муавин мудири доктор гөкчи оқ айродромда вә яки башқа һәр қандақ йәрдә қийин әһвалда қалған уйғурлар болса һәр вақит ярдәм беришкә тәйяр икәнликини билдүрди.

Йиғинда америка хитай мунасивити вә шәрқий түркистан дәвасиниң тәрәққият йөнилиши дегән темида сөз қилған истратегийә мутәхәссиси доктор әркин әкрәм америка-хитай оттурисида идеологийә вә сиясий җәһәттин тоқунуш болуватқанлиқини билдүрди вә бу тоқунушларниң уйғурлар үчүн пурсәт елип кәлгәнликини һәм американиң уйғурларға пайдилиқ қанун чиқириватқанлиқини бир қанчә әмәлий мисаллар арқилиқ көрсәтти.

3 Күн давам қилған бу йиғинниң ахирида йиғинниң хуласә доклати вә шәрқий түркистан достлуқ вә һәмкарлиқ хитабнамиси елан қилинди. Хуласә доклати вә һәмкарлиқ хитапнамисини шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийити рәиси һидайәтулла оғузхан оқуп өтти.

Һидайәтулла оғузхан шәрқий түркистан достлуқ вә һәмкарлиқ хитабнамисини оқуп мундақ деди: “йиғинда, тәшкилат рәһбәрлири ортақ музакирә қилиш нәтиҗисидә, принсипал мәсилиләрни асас қилған һалда, ортақ нишан үчүн бирликтә һәрикәт қилиш; пәрқлиқ көз қараш вә зиддийәтләрниң алдини елиш үчүн ортақ чүшәнчә һасил қилиш қатарлиқлар қарар қилинди”.

Һидайәтулла оғузхан хитабнамидики хәлқара вәзийәт вә уйғурлар мәсилиси тоғрисида тохтилип, шәрқий түркистан дәвасиниң хәлқаралишиш салмиқини ашуруш, һәрқайси дөләтләрдики тәшкилат вә мустәқил паалийәтчиләр яшаватқан дөләтлиридә шәрқий түркистан дәвасиниң аммиви асасини турғузушқа, қоллашни қолға кәлтүрүш, юмшақ күч, лобичилиқ қатарлиқларға әһмийәт бериши вә башқиларни тәкитлиди.

Йиғинға қатнашқан уйғур әрбаблиридин турғунҗан алавуддин бу йиғинниң түркийәниң пайтәхти әнқәрәдә ечилғанлиқиниң интайин әһмийәтлик икәнликини билдүрди вә түркийә хәлқи вә һөкүмитиниң уйғурларни қоллишииға түрткә болушини үмид қилидиғанлиқини ипадилиди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.