Ürümchi yéngisheher rayonida xitay ahaliliri qamalgha qarshi naraziliq namayshi ötküzgen

Muxbirimiz shöhret hoshur
2022.11.07
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Urumchi-liyushan-namayish Xitay da'irilirining Uyghur rayonidiki yuqum qamal tedbirlirige qarshi namayish qilghan kishiler bir teshkilligüchning nutqini anglimaqta, 2022-yili noyabir.
Puqrawiy Jornalist/Video körunushi

Ijtima'iy taratqulardin melum bolushiche, Uyghur élida dawam qiliwatqan qamal tedbirliri bir qisim xitay ahaliliriningmu naraziliqini qozghighan. Tordiki bir sin uchurida körsitilishiche, ürümchining yéngisheher rayondiki bir qisim xitay ahaliliri mezkur teweliktiki liyüshen yolida chong bir namayish ötküzgen. Bina we kochidiki tosaqlarni halqip ötken namayishchilar, qamal seweblik duch kelgen turmush qiyinchiliqliri üstidin shikayet qilishqan.

Muxbirimizning ürümchige qarita élip barrghan téléfon ziyaretliri dawamida, mezkur tewelikte namayish bolghanliqi delillendi.

Uyghur élida ilgiri-axiri bolup 3 aydin artuq waqittin béri dawam qiliwatqan yuqum qamali, rayonda irqiy qirghinchiliqqa uchrawatqan yerlik ahalilerni deslepki ikki heptdila öz halidin qaxshash we zarlashqa mejburlighan idi. Eng yéqinqi uchurlardin melum bolushiche, yéqinqi künlerge kelgende, qamal élip kelgen qéyinchiliqlargha xitay ahaliliridin bir qisimlirimu berdashliq bérelmigen. Torda “Tik-tok” tin tarqalghan bir uchurdin melum bolushiche, 2 ‏-noyabir küni ürümchining yéngisheher rayon liyüshen yolda naraziliq namayishi yüz bergen. Namayishchilar özliri qamalghan öy, bina we qorolardin chiqip, liyüshen yoligha toplan'ghan we wezipe ijra qiliwatqan xadimlar bilen takalashqan, shundaqla xadimlarning tosaqlirini bösüp ötüp yürüsh qilghan.

Téléfonimizni qobul qilghan ürümchi midong rayonluq saqchixanining bir xadimidin ürümchide 2‏-noyabir küni yüz bergen namayish heqqide melumat sorighinimizda, u namayishning öz tewelikide emes, yéngisheher rayonida yüz bergenlikini ashkarilidi. Biz uningdin qaysi saqchixanining bu heqte melumat béreleydighanliqini soriduq. U liyüshen yoli tewe bolghan tiyenjin  saqchixanisining bu ishtin xewiri barliqini éytti.

Yéngisheher yoldiki yinchüen yoli saqchixanisining xadimi namayishqa qanchilik kishi qatnashqanliqi we qandaq teleplerni qoyghanliqi heqqidiki so'alimizgha jawaben, bu uchurlarning “Dölet mexpiyetliki” ge yatidighanliqini bildürüp, jawap bérishni ret qildi.

Xitayning qamal tedbirlirige eng deslep naraziliq bildürüp kochigha chiqqanlar ghulja sheher qaridöng ahaliliri idi. Eyni chaghda alaqidar saqchi xadimliri qaridöngde shu küni namayishqa qatnashqanlarning tutulghanliqini delilligen idi. Ürümchi liyüshen yolidiki namayishqa qanchilik kishi qatnashqanliqini sorighinimizda, say yoli (xéten) yoli saqchixanisining bir xadimi, “Qatnashqan kishiler bek köp, bek köp” dep jawap berdi. Emma u  qanchilik kishining tutqun qilin'ghanliqini sorighinimizda, bu heqte téxi yighin échilmighanliqini bildürüp, alaqidar orunlardin melumat élishimizni tewsiye qildi. Biz mezkur saqchi xadimidin qamal seweblik namayish qilghanlarning jazalan'ghan yaki jazalanmaydighanliqini sorighinimizda, u: “Qatnashqan kishi qanchilik bolushidin qet'iynezer, qamalni bösüp kochigha chiqip namayish qilish — qanunsizliq” dep jawab berdi. Emma u yenila qanchilik kishining tutulghanliqi heqqide melumat bermidi.

Tordiki inkaslardin melum bolushiche, xitay ahaliliri bu namayish heqqidiki sin uchurini bes-beste tarqitip, özlirining naraziliq awazlirini ulghaytishqa tirishqan. Bügün xitayning resmiy axbaratlirida, bir qisim xitay ahalilirining “Ösek söz tarqatqanliqi” üchüm jazalan'ghanliqi xewer qili'indi. Emma bularning mana mushu liyüshen yolidiki namayish bilen alaqisining bar-yoqluqi melum emes.

Ikki ayning aldida ghulja qaridongdiki ahaliler ötküzgen namayishta jem'iy 617 kishining tutqun qilin'ghanliqi melum bolghan idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.