"Uyghur 2019 namliq" qanun layihesining amérika dölet mejlisidin ötüshi Uyghurlarni hayajanlandurdi

Muxbirimiz gülchéhre
2019-12-04
Élxet
Pikir
Share
Print
uyghur-bill-qanun.jpg
uyghur-bill-qanun.jpg
Photo: RFA

3-Dékabir washin'gton waqti kech sa'et 7 din 12 minut ötkende amérika awam palatasida 1 ge qarshi 407 awaz bilen maqulluqtin ötken "Uyghur 2019 namliq" qanun layihesi bolsa, awam palatasida ilgiri tonushturulghan "Uyghurlargha ige chiqish we dunyawi insanperwerlikning ortaq inkasi qanun layihisi" bilen kéngesh palatasida tonushturulup bu noyabirda maqulluqtin ötken "Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi" biriktürülgen yéngi qanun layihesi hésablinidu.

Awaz netijisini neq meydanda hayajan bilen közitip olturghan hörmetlik rabiye qadir xanim, Uyghur kishilik hoquq qurulushining diréktori ömer qanat, we amérika Uyghur birleshmisining re'isi quzzat altay bashliq washin'gton etrapi we wirjiniyada aktip pa'aliyet élip bériwatqan bir türküm Uyghurlar we Uyghurlarni qollighuchi amérikaliq dostlar bolup 100 ge yéqin kishi, mezkur qanun layihesining dölet mejliside 40 minut etrapida munazire qilinishi we axiri birge qarshi mutleq awaz bilen ötkenlikige shahit boldi.

Ular amérika dölet mejliside bu zeper minutlirini bir birini quchaqliship, hayajan yashliri bilen qutluqlighan peytte, téléwizor ékrani we ijtima'iy taratqulardin awaz netijisini teqezzaliq bilen saqlap olturghan dunyaning her qaysi jayliridiki barliq Uyghurlarmu oxshashla hayajanlandi. Ijtima'iy taratqularda bu tarixiy minutlarni öz'ara hembehirleshti.

Neq meydanda ziyaritimizni qobul qilghan hörmetlik rabiye qadir xanim Uyghurlar heqqidiki qanun layihesining awazdin ghelibilik ötkenliki munasiwiti bilen amérika hökümitige teshekkür éytti we mezkur qanun layihesining bu basquchqa kélishi asan bolmighanliqi, buning milyonlighan bigunah Uyghurlarning köz yashliri bedilige kelgenlikini otturigha qoydi.

Merkizi washin'gtondiki Uyghur kishilik hoquq qurulushining diréktori ömer qanat ependi, mezkur qanun layihesining tonushturulushi, tüzitilish we hazirghiche bolghan jeryanliri hemde kelgüside resmiy qanun bolup ishqa kirishtürülgen'ge qeder bésishqa tégishlik qedemlerni konkrét tonushturup ötti:

Ömer qanat ependining chüshendürüshige qarighanda, amérika awam palatasida maqulluqtin ötken "Uyghur 2019 namliq" S. 178 Qanun layihesining yene bir wariyanti, yeni "Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi" kéngesh palata ezasi marko rubiyo qatarliqlar teripidin tonushturulup, bu yil 11-séntebir kéngesh palatasida maqulluqtin ötken idi. Halbuki, xitaygha jaza qollinish jehettiki we éksportqa munasiwetlik bir qanche mezmunni qoshup tüzitish kirgüzülgendin kéyinki qanun layihe burunqisidin kücheygen bolsimu, emma tüzitish kirgüzülgenliki üchün kéngesh palatasidin qayta qarap chiqilip bélet tashlinishi kérek bolghanliqi üchün, qanunning maqullinish jeryani bir qedem arqigha chékin'gen. Shundaq bolghanda tüzitish kirgüzülgen S. 178 Qanun layihesi kéngesh we awam palatalirining bélet tashlishidek basquchlarni qayta bésishqa toghra kelgen.

Qanun layihesi awam palatasidin zeper bilen ötken bolsimu, emma bu emdilikte kéngesh palatasida awazgha qoyulidu we kéngesh palatasida maqulluqtin ötkendin kéyin, prézidéntning imzalishigha yollinidu we prézidént imza qoyghandin kéyin resmiy qanun bolup küchke ige bolidu.

Amérika tashqi ishlar ministirliqida Uyghurlar duch kéliwatqan mesililerge köngül bölüp kéliwatqan amérikaliq diplomatlardin témoty nélson ependi, "Uyghur 2019 namliq" qanun layihesining kéyinki basquchliriningmu ongushluq bolidighanliqigha küchlük ishenchini ipadilep mundaq dédi: "Amérikadiki Uyghurlar' Uyghur 2019 namliq 'S. 178 Qanun layihesining hazirqi basquchqa kélishide zor türtkilik rol oynidi dep qaraymen. Buningda yene amérikadiki amérika puqrasi bolghan Uyghurlarningmu xitayning biwasite we wasitilik tehditlirige uchrishi, erkin asiya radiyosi muxbirlirining a'ile tawabi'atlirining görüge élinip tehditte qélishi, nurghun Uyghurlarning lagérgha élip kétilgen we yoqap ketken a'ile tawabi'atlirining tepsiliy uchurliri amérika hökümitining mezkur qanun layihesige jiddiy mu'amile qilishigha seweb bolghan amillardur. Chünki, ularning sözligenliri heqiqet, bumu parlamént ezalirining qarargha kélishige türtke boldi. Gerche amérika bilen xitay otturisidiki soda urushining bu qanun'gha biwasite tesir körsetkenlikini körüsh tes bolsimu, emma Uyghurlar uchrawatqan kirizislar heqqide amérika axbarat saheside qozghalghan küchlük diqqet, bolupmu yéqinda ashkarilan'ghan xitayning munasiwetlik höjjetliri hemde amérika we dunya yüzidiki jama'et pikriningmu belgilik tesiri boldi dep oylaymen. Uyghurlarning jiddiy weziyitige nisbeten küchlendürülgen bu qanun layihesining maqullinishi bilen, xitay emeldarlirining mes'uliyitini sürüshte qilip, tégishlik jazalarni yürgüzüshke imkaniyiti tughulidu. Xitayni mezkur rayondiki basturush siyasitini lagérdikilerning sani, xitayning ghayet zor nazaret sistémisida qollan'ghan téxnika we uning tereqqiyati, tarqilishi, lagérni qurushqa qatnashqan, teminligenlerni sürüshte qilishta, Uyghurlargha zörür yardemlerni teminlesh qatarliqlarda rol oynaydu. Shunga bu qanun aldimizda oxshashla kéngesh palatasidin tosalghusiz maqulluqtin ötishi kérek dep qaraymen".

Uyghurlarning teqdirige munasiwetlik bu muhim qanun layihisi "Uyghur 2019 namliq" S. 178 Qanun layihisining muweppeqiyetlik maqullinishi üchün, amérikadiki Uyghur jama'itini küch chiqirishqa teshkillesh we istratégiyelik heriket élip bérishtin ibaret wezipe, yéqinda qayta saylinip chiqqan amérika Uyghur birleshmisi re'isi we ezalirigha yüklen'gen bir jiddiy wezipe hem sinaq boldi. Amérika Uyghur birleshmisining re'isi quzzat altay, mezkur qanun layihisining maqullinishidin ibaret zeperning amérikadiki Uyghurlarla emes, belki pütün dunyadiki Uyghurlargha, öz milliti we wetinining teqdiri üchün heriket qilip özining Uyghurluq mejburiyiti dadil ada qilishigha türtke bolushini ümid qilidighanliqini bildürdi.

Toluq bet