Qazaqistan Uyghurliridin yene bir akadémik chiqti

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2020-05-07
Élxet
Pikir
Share
Print
Yawropa tebi'iy penler akadémiyesining akadémiki, balilar doxturi, tébbiy penler doktori nurlan ekberof(otturida) shagirtliri bilen. 2020-Yili aprél, qazaqistan.
Yawropa tebi'iy penler akadémiyesining akadémiki, balilar doxturi, tébbiy penler doktori nurlan ekberof(otturida) shagirtliri bilen. 2020-Yili aprél, qazaqistan.
RFA/Oyghan

Melumki, ottura asiyada 1950-yillardin kéyin Uyghurlar ichidin köpligen alimlar yétiship chiqishqa bashlighan bolup, ular her xil sahelerde xizmet qilghan idi. Bolupmu weten sirtida Uyghurlar eng köp olturaqlashqan qazaqistandin bügünki kün'ge qeder yüzligen kandidat doktor we pen doktorliri chiqqan idi. Ular peqet özliri tughulup ösken, oqughan yurtliridila emes, belki bashqa memliketlerdimu ene shundaq utuqlargha érishken. Köpligen alimlar öz saheside yenimu ünümlük ishlep, zor netijilerge érishken hemde yuqiri derijidiki unwanlargha muyesser bolghan hem hazirmu shundaq chong utuqlargha yetmekte.

Qazaqistandiki jumhuriyetlik "Uyghur awazi" gézitining 6-maydiki sanida bérilgen melumatlargha qarighanda, qazaqistanning saqliqni saqlash sahesige salmaqliq hesse qoshup kéliwatqan balilar doxturi, tébbiy penlirining doktori nurlan ekberofqa yawropa tebi'iy penler akadémiyesining akadémiki unwani bérilgen.

Biz almuta shehiridiki balilar tashqi késeller bölümi wə balilar késili ilmiy merkizining balilar opératsiyesi bölümining bashliqi nurlan ekberof ependi bilen alaqileshtuq. U radiyomiz ziyaritini qobul qilip, özining mundaq utuqqa yetkinini birinchi nöwette özi tughulup ösken hem deslepki bilim we terbiye alghan yurtigha baghliq ikenlikini otturigha qoydi. U mundaq dédi: "Yézining terbiyesi héch qachan sheherning terbiyisige oxshimaydu. Shuning üchün men birinchidin mushu yézamgha rehmet éytimen. Eng asasiy yaxshi terbiye élish. Bir chettin ata-anilar, bir chettin yurt terbiyeleydu. Bilim élish yashqa qarimaydu. Her qandaq yashta bilim élishqa bolidu. Yaxshi terbiye bolsa her waqitta bilim élishqa bolidu. Adem balisi da'im özlükidin bilim élishi, intilishi kérek. Bir yol tutqandikin, shuninggha da'im tirishishi kérek. Dadimiz rehmetlik her qachan bizge mundaq deytti: 'bizning yézidin chiqqan köp alimlar bar. Ular qandaq qilip shundaq derijige yetti?' dadimiz héch qachan munu ishni ishliseng, axchini jiqraq tapisen, mununi qilsang, bashqiche yol tapisen, démigen idi. Her qachan bizge 'bilim élish kérek," deytti."

Nurlan ekberof kichik chéghida dadisi we u bilidighan ziyaliy kishilerning wesiyiti bilen bilim élip, deslepte namzatliq, andin doktorluq ilmiy ishini tamamlighanliqini, shuningdin kéyin özining bir tereptin ishlep, yene bir tereptin, ilmiy ish bilen shughullan'ghanliqini bildürdi. U yene özining da'im ijadiy ish bilen bend bolup, köp yéngiliqlar yaratqanliqini, buningda bolupmu yawropaliq, amérikaliq alimlar bilen uchriship, ularning qattiq tesiri bolghanliqini tekitlidi.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan yéza igiliki penlirining doktori, qazaqistan "Ékologiye" xelq akadémiyesining akadémiki mehemmetjan abdullayéf ependi nurlan ekberofning ilim-pen'ge singdürgen emgiki üchün akadémik unwanigha muyesser bolghanliqini qizghin tebriklep, mundaq dédi: "Ilimde akadémik bolush-öz ishigha bérilgen alim dégen söz. Nurlan ekberof yézidiki Uyghur mektipini ela bahalarda püttürgen. 1976-Yili almuta dölet tébbiy institutigha oqushqa chüshidu. 1983-Yili institutni püttürgendin kéyin, almuta wilayetlik chong aghriqxanigha balilar xirurgi bolup orunlishidu. Tinmay izdinishning arqisida eng murekkep opératsiyelerni emelge ashurup kelmekte. Bügünki künde nurlan ekberof 200 din oshuq ilmiy emgekning mu'ellipi. Nurlan ekberof amérikada chiqidighan 'pédi'atriye', yeni "Balilar késellikliri ilmi" jurnalining tehrir hey'etlirini biri."

Nurlan ekberof 1959-yili almuta wilayitining Uyghur nahiyesige qarashliq ketmen yézisida dunyagha kelgen. U 1997-yili namzadliq, 2007-yili doktorluq dissértatsiyesini utuqluq yaqlap, köpligen ilmiy emgeklerni yaratqan. Nurlan ekberof 2007-yildin buyan amérikadiki sinsinnati balilar doxturxanisi tébbiy merkizining pexriy proféssori. U yene qazaqistan, tajikistan wə amérika qoshma shtatlirining balilar késellikliri ilmi wə xirorgiye zhurnallirining tehrirat kolléktipining ezasi.

Abay namidiki qazaq milliy pédagogika uniwérsitétining chong oqutquchisi, tilshunasliq boyiche kandidat doktor xalminem mesimowa xanim ziyaritimizni qobul qilip, mundaq dédi: "Yéqinda yurtimizdin yene bir akadémikning chiqishi biz üchün chong we kütülmigen xushalliq boldi. Nurlan aka ekberof ana tilida oqup, özining ata-anilirining, pütkül yurtdashlirining ishenchisini aqlighan talantliq, tirishchan alim we doxtur. U özining bilimi we alahide tirishchanliqi bilen bügünki künde peqet qazaqistandila emes, belki élimizning sirtidimu keng tonulghan alim. Nurlan aka mushu kün'giche özining ana yurtidin qol üzmey, xelqimizge, élimizge munasip xizmet qilidighan yashlarni terbiyileshke alahide köngül bölüp kéliwatqan akilirimizning biri. Eslide bizning yurtni alimlar yurti deydiken. Buningmu öz sewebi bar, dep oylaymen. Atap éytsaq yarmuhemmet mubarekof, mehemmetjan abdullayéf, tughluqjan talipof, walériy mexpirof, kamaldin mensurof we shuninggha oxshash bashqimu yash alimlar ketmen yurtiningla emes, belki pütkül qazaqistan Uyghurlirining pexri désem, artuq éytqan bolmaymen."

Xalminem mesimowa buningdin tashqiri ketmen yézisidin edebiyat, sen'et we bashqimu sahelerdin yétilip chiqqan hem qazaqistan'gha tonulghan shexslerningmu bar bolup, ularning kélechek ewladlarning milliy ghururini oyghitishta muhim rol oynawatqanliqini bildürdi.

Igilishimizche, nurlan ekberofning yuqiri derijilik mutexessis ikenliki, ilim-pen'ge qoshqan töhpisi alahide tekitlinip, bir qatar mukapatlar bilen teqdirlen'gen iken. Qazaqistanning "Ilham", "Xelq qehrimani" mukapatliri, "Obért kox" we "Aléksandr-3" namidiki ordén we médallar, "Salametlikni saqlash sahesining elachisi", "Eng yaxshi xadim", "Eng yaxshi alim" qatarliq nishanlar we bashqilar shular jümlisidindur.

Toluq bet