Уйғур академийәси «нөвәттики хитай вәзийити вә уйғур мәсилиси» намлиқ тор сөһбәт йиғини уюштурди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2020-09-10
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Нөвәттики хитай вәзийити вә уйғур мәсилиси» дегән темида өткүзүлгән тор сөһбәт йиғинидин көрүнүш. 2020-Йили 10-сентәбир.
«Нөвәттики хитай вәзийити вә уйғур мәсилиси» дегән темида өткүзүлгән тор сөһбәт йиғинидин көрүнүш. 2020-Йили 10-сентәбир.
RFA/Arslan

Мәркизи истанбулға җайлашқан уйғур академийәсиниң уюштуруши билән 9-сентәбир чаршәнбә күни кәчтә «нөвәттики хитай вәзийити вә уйғур мәсилиси» дегән темида тор сөһбәт йиғини өткүзүлди.

Бу сөһбәт тор арқилиқ өткүзүлгән болуп, фейсбук вә ютуб таратқулири арқилиқ нәқ мәйдандин биваситә тарқитилди.

Сөһбәт йиғинға уйғур академийәси хитай тәтқиқати институтиниң баш катипи доктор шәвкәт насир әпәнди риясәтчилик қилди. Йиғинда хитай тәтқиқати институтиниң мудири доктор пәрһат қурбан тәңритағили, баш мәслиһәтчи профессур алимҗан инайәт, мустәқил тәтқиқатчи вә сиясий анализчи илшат һәсән көкбөрә әпәндиләр қатнашти.

Сөһбәттә асаслиқи америка-хитай оттурисидики сүркүлүшләр вә уйғур мәсилиси; уйғурларниң нөвәттики әһвали вә хитайниң уйғур дияридики бастуруш сиясәтлири, шундақла түркийә-хитай мунасивәтлиридә уйғур мәсилиси қатарлиқ темилар муһакимә қилинди.

Риясәтчи доктор шәвкәт насир әпәнди алди билән сөз қилип, хитайниң нөвәттики вәзийити тоғрисида тохталди.

Доктор шәвкәт насир хитай дөләт рәиси ши җинпиңниң 2019-йили 10-айниң 10-күни «хәлқ гезити» дә елан қилған нутқида интайин көрәңлик билән һеч қандақ бир күчниң хитайниң һазирқи әһвалини тәвритәлмәйдиғанлиқини, һеч қандақ бир күчниң хитайниң тәрәққиятини тосуп қалалмайдиғанлиқини билдүргәнликини тилға елип өтти. У ши җинпиңниң шу қетимлиқ нутқидин кейинла вухәндә коруна вирусиниң пәйда болуп, пүткүл хитай вә дуняға ямриғанлиқини, шу сәвәбтин хитайда сода-санаәт вә ишләпчиқиришниң айларчә тохтиғанлиқини вә хитайниң тәрәққиятиниң тосалғанлиқини әскәртип өтти.

Сөһбәт йиғинда америкада яшаватқан уйғур паалийәтчи вә мустәқил тәтқиқатчи илшат һәсән әпәнди сөз қилип, америка-хитай мунасивәтлири вә нөвәттики уйғур мәсилиси тоғрисида пикир баян қилип өтти. У сөзидә хитайда корона вируси оттуриға чиққандин кейин дуняниң хитайниң маһийитини һәқиқий тонуп йәткәнликини, болупму 2017-йили башланған уйғур дияридики җаза лагерлириға милйонлиған инсанларни қамаштәк инсанийәткә қарши җинайәтләрниң америка вә явропа әллиригә хитайниң вәһшиянә ич йүзини техиму ениқ көрситип бәргәнликини тәкитләп өтти.

Илшат һәсән әпәнди сөзидә йәнә америка һөкүмитиниң хитайни 2016-йилидин башлап рәқиб вә тәһдит дәп қарашқа башлиғанлиқини вә буни истратегийәлик пиланға киргүзгәнликини билдүрди. У йәнә америка һөкүмитиниң шу сәвәбтин хитайға зәрбә беридиған қанун вә чәклимиләрни йолға қойғанлиқини, америкиға кәлгән һәр бир хитайни тәһдит дәп қарап, уларға болған қаттиқ тәкшүрүшни күчәйткәнликини әмәлий мисаллар билән чүшәндүрүп өтти.

Илшат һәсән әпәнди американиң димократчилар партийәси билән җумһурийәтчиләр партийәсидин қайсисиниң хитайға йеқин икәнлики тоғрисида сориған соалға җаваб берип, уларниң һеч бириниң хитайға йеқин әмәсликини, һәр икки партийиниң принсипида дөләт вә америка хәлқиниң мәнпәәтиниң биринчи орунға қоюлидиғанлиқини тәкитләп өтти. У: «һәр икки партийә американиң мәнпәәтини биринчи орунға қоюдиғанлиқи үчүн уларниң һечқайсиси хитай билән йеқин әмәс,» деди.

Сөһбәт йиғинда сөз қилған доктор пәрһат қурбан тәңритағли хитайниң «бир бәлвағ бир йол», йәни «йеңи йипәк йоли» пиланиниң хитайниң кеңәймичилик пилани икәнликини тәкитлиди. У бүгүн уйғур хәлқиниң лагерларға қамилиши вә уларниң бешиға келиватқан түрлүк паҗиәләрниң хитайниң «бир бәлвағ бир йол» пиланиниң енергийә бихәтәрлик әндишиси сәвәбидин келип чиққанлиқини билдүрди.

Йиғинда йәнә профессур алимҗан инайәт сөз қилип, уйғурларниң һазирқи әһвали тоғрисида тохталди вә хитайниң уйғурлар үстидин қирғинчилиқ елип бериватқанлиқини тәкитлиди.

Профессур алимҗан инайәт сөзиниң ахирида әркин дуняда яшаватқан уйғур зиялийлириға хитап қилип, уларни уйғурлар һәққидә көпләп тәтқиқатлар елип беришқа чақирди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт