Uyghur akadémiyesi "Nöwettiki xitay weziyiti we Uyghur mesilisi" namliq tor söhbet yighini uyushturdi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2020-09-10
Share
tor-yighin-xitay-weziyiti.jpg "Nöwettiki xitay weziyiti we Uyghur mesilisi" dégen témida ötküzülgen tor söhbet yighinidin körünüsh. 2020-Yili 10-séntebir.
RFA/Arslan

Merkizi istanbulgha jaylashqan Uyghur akadémiyesining uyushturushi bilen 9-séntebir charshenbe küni kechte "Nöwettiki xitay weziyiti we Uyghur mesilisi" dégen témida tor söhbet yighini ötküzüldi.

Bu söhbet tor arqiliq ötküzülgen bolup, féysbuk we yutub taratquliri arqiliq neq meydandin biwasite tarqitildi.

Söhbet yighin'gha Uyghur akadémiyesi xitay tetqiqati institutining bash katipi doktor shewket nasir ependi riyasetchilik qildi. Yighinda xitay tetqiqati institutining mudiri doktor perhat qurban tengritaghili, bash meslihetchi proféssur alimjan inayet, musteqil tetqiqatchi we siyasiy analizchi ilshat hesen kökböre ependiler qatnashti.

Söhbette asasliqi amérika-xitay otturisidiki sürkülüshler we Uyghur mesilisi؛ Uyghurlarning nöwettiki ehwali we xitayning Uyghur diyaridiki basturush siyasetliri, shundaqla türkiye-xitay munasiwetliride Uyghur mesilisi qatarliq témilar muhakime qilindi.

Riyasetchi doktor shewket nasir ependi aldi bilen söz qilip, xitayning nöwettiki weziyiti toghrisida toxtaldi.

Doktor shewket nasir xitay dölet re'isi shi jinpingning 2019-yili 10-ayning 10-küni "Xelq géziti" de élan qilghan nutqida intayin körenglik bilen héch qandaq bir küchning xitayning hazirqi ehwalini tewritelmeydighanliqini, héch qandaq bir küchning xitayning tereqqiyatini tosup qalalmaydighanliqini bildürgenlikini tilgha élip ötti. U shi jinpingning shu qétimliq nutqidin kéyinla wuxende koruna wirusining peyda bolup, pütkül xitay we dunyagha yamrighanliqini, shu sewebtin xitayda soda-sana'et we ishlepchiqirishning aylarche toxtighanliqini we xitayning tereqqiyatining tosalghanliqini eskertip ötti.

Söhbet yighinda amérikada yashawatqan Uyghur pa'aliyetchi we musteqil tetqiqatchi ilshat hesen ependi söz qilip, amérika-xitay munasiwetliri we nöwettiki Uyghur mesilisi toghrisida pikir bayan qilip ötti. U sözide xitayda korona wirusi otturigha chiqqandin kéyin dunyaning xitayning mahiyitini heqiqiy tonup yetkenlikini, bolupmu 2017-yili bashlan'ghan Uyghur diyaridiki jaza lagérlirigha milyonlighan insanlarni qamashtek insaniyetke qarshi jinayetlerning amérika we yawropa ellirige xitayning wehshiyane ich yüzini téximu éniq körsitip bergenlikini tekitlep ötti.

Ilshat hesen ependi sözide yene amérika hökümitining xitayni 2016-yilidin bashlap reqib we tehdit dep qarashqa bashlighanliqini we buni istratégiyelik pilan'gha kirgüzgenlikini bildürdi. U yene amérika hökümitining shu sewebtin xitaygha zerbe béridighan qanun we cheklimilerni yolgha qoyghanliqini, amérikigha kelgen her bir xitayni tehdit dep qarap, ulargha bolghan qattiq tekshürüshni kücheytkenlikini emeliy misallar bilen chüshendürüp ötti.

Ilshat hesen ependi amérikaning dimokratchilar partiyesi bilen jumhuriyetchiler partiyesidin qaysisining xitaygha yéqin ikenliki toghrisida sorighan so'algha jawab bérip, ularning héch birining xitaygha yéqin emeslikini, her ikki partiyining prinsipida dölet we amérika xelqining menpe'etining birinchi orun'gha qoyulidighanliqini tekitlep ötti. U: "Her ikki partiye amérikaning menpe'etini birinchi orun'gha qoyudighanliqi üchün ularning héchqaysisi xitay bilen yéqin emes," dédi.

Söhbet yighinda söz qilghan doktor perhat qurban tengritaghli xitayning "Bir belwagh bir yol", yeni "Yéngi yipek yoli" pilanining xitayning kéngeymichilik pilani ikenlikini tekitlidi. U bügün Uyghur xelqining lagérlargha qamilishi we ularning béshigha kéliwatqan türlük paji'elerning xitayning "Bir belwagh bir yol" pilanining énérgiye bixeterlik endishisi sewebidin kélip chiqqanliqini bildürdi.

Yighinda yene proféssur alimjan inayet söz qilip, Uyghurlarning hazirqi ehwali toghrisida toxtaldi we xitayning Uyghurlar üstidin qirghinchiliq élip bériwatqanliqini tekitlidi.

Proféssur alimjan inayet sözining axirida erkin dunyada yashawatqan Uyghur ziyaliylirigha xitap qilip, ularni Uyghurlar heqqide köplep tetqiqatlar élip bérishqa chaqirdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.