"Uyghur awazi" géziti wekilliri jenubiy qazaqistan Uyghurliri bilen uchrashti

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2019-12-03
Élxet
Pikir
Share
Print
"Uyghur awazi" gézitige mushteri toplash murasimida xatire süret. 2019-Yil 1-dékabir chimkent, qazaqistan.
"Uyghur awazi" gézitige mushteri toplash murasimida xatire süret. 2019-Yil 1-dékabir chimkent, qazaqistan.
RFA/Oyghan

Qazaqistandiki Uyghurlarning asasiy jehettin almuta shehiri we almuta wilayitining panfilof, Uyghur, emgekchiqazaq, talghir, xeshkileng, jambul we bashqimu nahiyeliride olturaqlashqanliqi hem mushu rayonlarda Uyghurlarning sen'et, bilim, ilim-pen, metbu'at merkezlirining orunlashqanliqi melum. Buningdin tashqiri Uyghurlar yene dölet paytexti nur-sultan shehiri, jenubiy qazaqistan we jambul qatarliq wilayetlerdimu yashaydu. Mezkur wilayetlerdiki Uyghurlar özliri qurghan medeniyet merkezliri arqiliq bashqimu rayonlardiki merkezler bilen zich alaqide pa'aliyet élip barmaqta. Ular shundaqla sen'et, metbu'at we bashqimu sahelerdiki alaqilirini rawajlandurush meqsitide her xil uchrishishlarni, yighinlarni, féstiwallarni we bashqimu murasimlarni uyushturmaqta. Ene shundaq pa'aliyetler yéqinda qazaqistanning jenubiy qismidiki türkistan wilayitining Uyghurlar zich olturaqlashqan chimkent we sari'aghash sheherliride bolup ötti.

Igilinishiche, mushu yili almuta shehiride jumhuriyetlik "Uyghur awazi" géziti qarmiqida 2020-yilgha mushteri toplash boyiche shtab qurulghanidi. Uninggha gézit xadimliri, ziyaliylar, jem'iyetlik birleshmiler wekilliri jelp qilindi. Bir nechche ayning ichide mezkur shtab ezaliri 80 ge yéqin sheher we yézilarni arilap chiqip, Uyghurlarning gézitke mushteri bolushidin tashqiri yene ularning turmush-tirikchiliki, medeniy hayati, telep-éhtiyajliri we bashqimu mesililiri bilen tonushti.

"Uyghur awazi" gha mushteri toplash shtabi ezaliri 30-noyabir türkistan wilayitining merkizi sari'aghash shehiride, 1-dékabirda bolsa, chimkent shehiridiki Uyghur jama'etchilikining yigit bashliri we bashqimu aktipliri bilen uchrashti. Uchrishish dawamida "Uyghur awazi" gézitige mushteri toplash asasiy mesile süpitide qaraldi. Buningdin tashqiri bu sheherlerde pa'aliyet élip bériwatqan Uyghur medeniyet merkezlirining, yurt aktiplirining, yashlarning we bashqilarning mesililiri we ularning bezi wezipiliri muhakime qilindi.

Sari'aghash shehiride bolup ötken uchrishishqa Uyghur jama'etchiliki aktipliri bilen bir qatarda sheher hakimiyitining ichki siyaset bölümining xadimlirimu qatnashti. Sari'aghash we chimkent sheherliride ötken uchrishishlarda sözge chiqqan natiqlar, yeni jumhuriyetlik Uyghur medeniyet merkizi re'isining orunbasari, "Uyghur awazi" gézitining bash muherriri yérshat esmetof, merkez yénidiki yigit bashliri kéngishining re'isi yarmuhemmet kibirof, "Turan dunyasi" türkiy xelqler medeniyiti fondining mudiri karlin mexpirof, saxawetchi insan, tijaretchi yarmuhemmet iskenderof, chimkent sheherlik Uyghur medeniyet merkizi re'isi güzel témirowa we bashqilar "Uyghur awazi" gézitige mushteri toplash, milliy kimlikini saqlap qélish, ötmüsh tarixini, medeniyitini, örp-adetlirini terghib qilish, yashlarni terbiyelesh oxshash mesililer bilen bir qatarda Uyghur élidiki bügünki éghir weziyetnimu tilgha aldi.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan sari'aghash shehirining ahalisi, 81 yashliq salih abduraxmanofning éytishiche, "Uyghur awazi" gézitining salahiyetlik wekiller guruppisi bilen bolghan bu uchrishish jenubiy qazaqistan Uyghurlirining hayatidiki chong bir yéngiliq iken. U öziningmu bir nechche yildin buyan mezkur gézitke yézilip kéliwatqanliqini otturigha qoyup, mundaq dédi: "Men qeshqer beshkéremdin. 22 Yéshimda bu yaqqa chiqtim. Men bu yerde ashpezlik qildim. Dadamning u yaqta zawuti bar idi. U shu yaqta qaldi. Her yili barattim, hazir töt yil boldi u yaqqa barghuzmaydu. Bu yaqqa sowétni körüp kélimiz dep chiqqan iduq. Qaytip kételmidim. Kélish bar, qaytish yoq dédi. Men kelgende bu yerde Uyghurlar bar iken."

Salih abduraxmanof sari'aghashta Uyghurlar sanining kéyin bara-bara öskenlikini, bu yerge Uyghurlarning her yaqlardin kelgen bolup, déhqanchiliq, soda, hönerwenchilik we bashqimu kesipler bilen shughullinip kelgenlikini bildürdi.

Ziyaritimizni qobul qilghan tursun tayirof bu rayondiki Uyghurlarning ana tilidiki mektepler bolmisimu, qedimidin kéliwatqan milliy örp-adetler arqiliq özlirining kimlikini saqlap kéliwatqanliqini, shularning biri meshrep ikenlikini ilgiri sürüp, mundaq dédi: "Bizde ottuz oghul, qiriq qiz dégen meshrep boldi. Meshrepni biz 1972-yili bashliduq. Biz yétim-yésirlar, yetmeydighan ademler bolsa, shulargha yardem berduq. Bu meshrep 1992-yilghiche boldi. Bizning u yaqta tughqanlirimiz köp. Ular jimjit. Xelqni qiynawatqinini, 2 milyondek Uyghurning türmide yatqinini bilimiz."

Ilgiri sürülüshiche, qazaqistanning türkistan wilayitide hazir 5000gha yéqin Uyghur turuwatqan bolup, ular asasen chimkent we sari'aghash sheherliride orunlashqan iken. 1992-Yili chimkentte tunji qétim wilayetlik Uyghur medeniyet merkizi qurulghan iken. Merkez balilar öylirige, turmushi töwen a'ililerge maddiy jehettin yardem bérish oxshash xeyrxahliq ishliri bilen shughullan'ghan iken. Buningdin tashqiri merkez yénida "Ghunche" ussul ansambili, ana tilini, shundaqla dölet tilini öginidighan yekshenbilik mektep échilip, pa'aliyet élip barmaqtiken.

Toluq bet