Хитай даирилири уйғур деһқанлирини көчүрүп ишләмчиләргә айландурушни “йезиларни гүлләндүрүш” вә “деһқанларни бейитиш” дәп ақлиған

Мухбиримиз меһрибан
2021.11.24
guma-nahiyesi-oy-cheqish.jpg Қурулуш ширкити билән наһийәлик шәһәр қурулуш идариси тәрипидин бир кечидә чеқилип түзливетилгән наһийә базирида олтурушлуқ уйғур тиҗарәтчиниң шәхсий өй-җайи. 2014-Йили май, гума.
Oqurmenler Teminligen

21-Ноябир хитай даирилири үрүмчидә ахбарат йиғини чақирип, уйғур дияриниң җәнуб-шималида әвҗ еливатқан уйғур деһқанлириниң әслидики олтурақ мәһәллилиридин йеңи олтурақ районларға көчүрүлүшини, “йезиларни гүлләндүрүш” вә “деһқанларни бейитиш қурулуши” дәп ақлиған.

Йиғинида уйғур аптоном районлуқ деһқанчилиқ назаритиниң муавин назири шү тав уйғур деһқанлириниң йеңи олтурақ районларға көчүрүш қурулушини “шинҗаңниң деһқанчилиқ вә йеза тәрәққиятиниң алдинқи орунға қоюлуши” дәп махтиған. У сөзидә йәнә “йеза-кәнтләрни гүлләндүрүш истратегийәсиниң һәрқайси вилайәт наһийәләрдә кәң көләмлик иҗра қилиниватқанлиқи”, буниң “йеза-кәнтләрниң ишләпчиқириши, ихтисас игилири, мәдәнийәт, екологийә вә тәшкилий җанлинишини алға сүрүштики зор тәрәққият” икәнликини тәкитлигән.

Даириләр 19-ноябирдин 22-ноябир күнигичә йәнә ақсу вилайити, турпан шәһири вә үрүмчидики “шинҗаң қурулуш институти”, “шинҗаң малийә университети” қатарлиқ җайларда “әмгәк гүзәл турмуш бәрпа қилди” темисида сөһбәт йиғинлири уюштурған.

Бу сөһбәт йиғинлири һәққидә “тәңритағ тори”, “шинҗаң гезити” қатарлиқ хитай таратқулири хәвәр берип, йиғинда “америка башчилиқидики хитайға қарши ғәрб күчлириниң ‛шинҗаңда мәҗбурий әмгәк мәвҗут‚ дегән ялғанчилиқиға зәрбә берилди” дегән.

Турпанда ечилған йиғинда, турпан шәһәрлик әдлийә идарисиниң кадири рабийә летип сөз қилип, “америка башчилиқидики җуңгоға қарши күчләрниң мәҗбурий әмгәк дегини асассиз төһмәт!” дәп әйиблигән. У, “өзиниң қошниси аминә елиниязниң йеңи олтурақ районға көчкәндин кейин, май қачилаш понкитида ишләватқанлиқи, аминәниң оғлиниң бир телефон ремонт дукини ачқанлиқи” ни нәқил алған. У: “бу аилиниң айлиқ кирими 10 миң йүәнгә йетиду, шинҗаңда һәр милләт хәлқи аминәгә охшаш һөкүмәтниң тәрбийәлишидә, баравәр иш пурсәтлиригә еришип баяшат яшаватиду” дегән.

Ақсу вилайитидә ечилған сөһбәт йиғинида “ақсу кәспий тәрбийәләш мәктипи” ниң оқутқучиси ершатҗан әмәт сөз қилип, өзи илгири учтурпан наһийәсиниң ачитағ йезиси тоқсунтетир кәнтидә икки йил төвәнгә чүшүп ишлигән мәзгилдики тәҗрибилирини тонуштурған.

У өзиниң мәхсус “тәрбийәләп ишқа орунлаштуруш” хизмәтлиригә мәсул болғанлиқини билдүрүп, икки йил ичидә кәнттики көплигән деһқанларниң өзлүкидин “хәлқ ишчилири” болушқа тизимлатқанлиқини, һазир деһқанларниң “портмаллири пулға толғанлиқи” ни билдүргән.

¡¡ Әмма гуән гуәнгә охшаш уйғур елидә мәхсус тәкшүрүш зияритидә болғанлар тәрипидин тарқитилған синлиқ көрүнүшләр вә хәлқара таратқуларниң хәвәрлиридә ашкарилинишичә, уйғур диярида 2017-йили башланған чоң тутқундин кейин, һәрқайси-вилайәт наһийәләрдә уйғурлар шалаңлашқан, һәтта адәмсиз қалған уйғур мәһәллилири көпәйгән. Даириләр һәрқайси вилайәт наһийәләрдә, әслидики бағваранлиқ уйғур мәһәллилирини “қайта қуруш” намида чеқиш һәрикитини күчәйткән. Өйлири чеқиветилгән уйғурлар мәҗбурий һалда худди қәпәздәк қоршалған олтурақ районларға көчүрүлгән.

Америкадики “уйғур кишилик һоқуқ қурулуши” қатарлиқ кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң доклатлиридин мәлум болушичә, даириләр тәрипидин қурулған бу йеңи олтурақ районлириниң әтрапиға йәнә хитай карханилири қурулған. Уйғур деһқанлири болса бу карханилардики мәҗбурий әмгәк күчлиригә айландурулған.

Чәтәлләрдики уйғур лагер шаһитлиридин америкадики зумрәт давут ханим изчил һалда уйғурлар учраватқан зулумлар һәққидә хитайда ашкариланған син филимлирини йоллап келиватқан уйғур паалийәтчилириниң бири.

У йоллиған син филимлири ичидә наһийә-йезиларда чеқиливатқан уйғур мәһәллилири, уйғурларниң хитай һөкүмити тәрипидин селинған қоршав ичигә елинған биналиқ өйләргә көчүрүлгәнлики вә хитай ширкәтлиридә әрзан вә мәҗбурий әмгәккә селиниватқан уйғур деһқан ишләмчилири һәққидики син филимлири алаһидә диққәт қозғайду.

Америкадики уйғур сиясий анализчилиридин илшат һәсәнниң билдүрүшичә, хитай даирилириниң бу қетимқи ахбарат йиғини вә аталмиш сөһбәт йиғинлири илгирики тәшвиқатлириға охшашла өзини ақлашни мәқсәт қилған.

Әмма 21-ноябир күнидики “ахбарат елан қилиш йиғини” вә 19-ноябирдин 22-ноябирғичә, ечилған сөһбәт йиғинлири, бу йил 10-айдин башлап, уйғур елидә ток, газ, көмүр вә башқа йеқилғулар баһаси шиддәтлик өрләватқан шараитта ечилған.

Бу мәзгилдә хитай һөкүмити тәрипидин аталмиш “заманиви олтурақ өйләр” гә көчүрүлгән уйғурларниң еғир иқтисадий қийинчилиқи сәвәбидин ток вә иссиқлиқ пулини төләшкә амалсиз қалғанлиқи чәтәлләрдики таратқулар арқилиқ дуняға ашкариланғаниди.

Шуңа мушундақ бир шараитта даириләрниң бу хил йиғинларни ечип, өзини ақлашқа мәҗбур қелиши диққәт қозғайдикән.

Илшат һәсән әпәндиниң билдүрүшичә, хитай һөкүмәт даирилири уйғурларниң йеза-кәнтләрдики әслидики бағваранлиқ мәһәллирини чеқип, уларни мәҗбурий һалда биналиқ олтурақ өйләргә көчүрүшни “йезиларни гүзәлләштүрүш қурулуши”, уйғур деһқанлирини хитай ширкәтлиридә мәҗбурий ишлитишни “деһқанларни бейитиш” қурулуши дәп мәдһийәлигән.

Көп йиллардин буян уйғур ели сиясий вәзийитини көзитип анализ қилип келиватқан илшат һәсән әпәндиниң қаришичә, даириләрниң мәзкур қурулушлириниң һәқиқий мәқсити әмәлийәттә, уйғур деһқанлирини мәҗбурий әмгәк күчлиригә айландурупла қалмай, уйғурларниң хас миллий мәдәнийитини мәҗбурий хитайлаштуруш, шундақла уйғурларни бу олтурақ районлиридики йүрүшләшкән назарәт системисида техиму үнүмлүк контрол қилиш икән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.