Uyghur déhqanliri xitay karxanilirida ishleydighan emgek küchlirige aylandurulmaqta

Muxbirimiz méhriban
2021-11-30
Share
mejburiy-emgek.jpg Teygu'ang(Tai Guang) ayaq zawutida qollirida xitay dölet bayriqini kötürüwalghan Uyghur ishlemchiler. 2019-Yili öktebir. (ASPI Ning doklatidin élin'ghan)
aspi.org.au

Xitayning Uyghur aptonom rayonluq hökümet da'iriliri yéqindin-buyan arqa-arqidin atalmish "Axbarat élan qilish yighinliri" échip, amérika bashchiliqidiki gherb démokratik döletliride eyiblesh obyékti boluwatqan "Uyghurlarning mejburiy emgek küchlirige aylandurulghan" liqini inkar qilmaqta. Emma xitay hökümiti özi élan qilghan xewerlerdin Uyghur déhqanlirining xitay shirketlirining erzan emgek küchlirige aylanduruluwatqanliqi ashkarilanmaqta.

Tengritagh torining 28-noyabirdiki xewiride, rayonda yolgha qoyulghan "Yézilardiki éshincha emgek küchlirini ishqa orunlashturush" herikitide, "Uyghur aptonom rayoni boyiche £¥70 déhqan a'ilisining yéza-igilikini kesipleshtürüp bashqurush sahesige kirgen" likini xewer qilindi.

Tengritagh torining bu heqtiki xewiride Uyghur aptonom rayonluq déhqanchiliq-yéza nazaritining melumatidin neqil élin'ghan. Xewerde: "Nöwette, pütün aptonom rayon boyiche türlük yéza igilikini kesipleshtürüp bashqurush teshkilatliri 29 ming 600 ge yétip, bu rayondiki £¥70 déhqan a'ilisining yéza igilikini kesipleshtürüp bashqurush sahesige kirishige türtke boldi" déyilgen.

Tengritagh torining xewiride yene "Pütün aptonom rayon boyiche "Töt derijilik" yeni, dölet, aptonom rayon, wilayet-oblast-sheher, nahiye derijilik yéza igilikini kesipleshtürüshtiki nuqtiliq "Bashlamchi karxanilarning omumiy sani 1151 ge, déhqanlar kespiy hemkarliq kopiratipi 28 ming 700 ge, hemkarliq kopiratipning ezasi 431 ming a'ilige yetti, a'iliwi déhqanchiliq meydani 100 mingdin ashti, zakazliq yéza igiliki 1 milyon 570 ming déhqan a'ilisige türtke boldi," déyilgen.

Gollandiyediki Uyghur pa'aliyetchiliridin, xitayning "Qariqash höjqetliri" ni xelq'ara taratqulargha ashkarilighan asiye Uyghur xanimning ilgiri sürüshiche, xitay hökümiti ötken esirning 90-yillirining axiri 2000-yillarning béshidila "Yézilardiki éshincha emgek küchlirini ishqa orunlashturush" namida, Uyghur déhqanlirini xitay shirketliridiki emgek küchlirige aylandurush istratégiyelik pilanini bashlighan.

Asiye xanimning bildürüshiche, bu pilan deslep 1994-yili Uyghur diyarining jenubidiki 3 wilayet bir oblasttiki yash Uyghur déhqanlirini "Yézilardiki éshincha emgek küchlirini ishqa orunlashturush" namida, xitay ölkiliridiki zawut-karxanilada ishleshke orunlashturulush sheklide yolgha qoyulghan.

Bu yillarda xitay zawutlirida ishlemchilikke yötkelgen Uyghur ishchilirining ma'ashi töwen bolupla qalmastin, yene her xil kemsitish hetta xitay ishlirining urup dumbalishidek paji'elik qismetlerge uchrighan. 2009-Yili gu'angdungda yüz bergen "26-Iyun shawgu'en oyunchuq zawutida Uyghurlarni urup yarilandurush öltürüsh paji'esi" xitay ölkilirige ishlemchilikke yötkilip, ziyankeshlikke uchrighan Uyghurlar heqqide dunyagha ashkarilan'ghan deslepki paji'elerning biri. Bu weqe yene xitayning qanliq basturulushigha uchrighan "5-Iyul ürümchi naraziliq namayishi" gha ot piltisi bolghan.

Asiye Uyghur xanimning bildürüshiche, xitayda 2010-yili échilghan "Shinjang xizmet yighini" din kéyin, Uyghur rayoni xitayning 19 ölkisige bölüp bérilgen. Shundin kéyin rayonda yürgüzülgen muqimliq tedbirliri ichide, yézilardiki Uyghur yashlirini xitay zawutlirigha erzan emgek küchi qilip yötkesh tézlitilgen.

Gérmaniyelik Uyghurshunas adri'an zénz ependining radiyomiz xitay bölümige bildürüshiche, yéqinda ashkarilan'ghan xitayning mexpiy höjjitide, 2014-yili shi jinping qatarliq xitay rehberlirining Uyghur rayoni heqqide qilghan 3 qétimliq söhbitining mezmuni ashkarilan'ghan. Uningda Uyghurlargha qarita qayta terbiyelesh, ishqa orunlashturush namida öz yurtliridin köchürüp tarqaqlashturush, rayondiki Uyghurlar bilen xitaylar nopusidiki perq mesilisini hel qilish, Uyghurlarni jazalash tedbirliri qatarliqlar otturigha qoyulghaniken.

Asiye Uyghur xanim bu heqte toxtilip, xitay re'isi shi jinpingning 2014-yili Uyghur aptonom rayonida qilghan ziyaritidin kéyin, Uyghur déhqanlirini pilanliq we sistémiliq "Özgertish" we "Qayta qurashturush"

Siyasiti ijra qilin'ghanliqini bildürdi.

Asiye xanimning tekitlishiche, xitay hökümet taratqulirida ashkarilan'ghan melumatlarda tilgha élin'ghan "Bügünki künde Uyghur rayonidiki 70 pirsent déhqan'kesipleshtürüp bashqurush sahesi' ge élip kirilgen" weziyetni emeliyette Uyghur déhqanlirini xitay zawut-karxanilirida ishleydighan "Mejburiy emgek küchliri" ge aylandurush istratégiyesining emeliylishishi déyishke bolidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet