Jaza lagérliri mesilisi “Munber 2000” yighinida otturigha qoyulup diqqet qozghidi

• Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
  2019-10-15

D u q we “Uyghur herikiti” teshkilatining rehberliri “Munber 2000” yighinida jaza lagérliri mesilisini otturigha qoyup diqqet qozghidi.

11-Öktebir küni chéx jumhuriyitining paytexti piraga shehiride bashlan'ghan 23-nöwetlik “Munber 2000” yighinini “Munber 2000 fondi” jem'iyiti, amérikining démokratiyeni ilgiri sürüsh fondi jem'iyiti qatarliq 20 din artuq xelq'araliq organlar birlikte uyushturghan bolup, kishilik hoquq, démokratiyeni ilgiri sürüsh, étnik milletlerning heq-hoquqlirini qoghdash asasiy téma qilin'ghan bu yighin'gha dunyaning herqaysi jayliridin kelgen 500 din artuq pa'aliyetchi qatarida d u q re'isi dolqun eysa, “Uyghur herikiti” teshkilatining re'isi roshen abbas we Uyghur ziyaliysi saniye qatarliqlarmu qatnashqan idi.

Bügün 15-öktebir küni yighin 3-künige qedem qoyghan. Bügünki yighinning asasliq témisi “21-Esirdiki digital kontrolluq astidiki xitay” dégendin ibaret bolghan. Bu yighinda xitay bilen biwasite alaqidar bolghan Uyghur, tibet, xongkong, teywen mesililiri nuqtiliq muzakire qilin'ghan.

D u q re'isi dolqun eysa ependi yighinda Uyghur diyarining nöwettiki weziyiti, bolupmu jaza lagérliri mesilisi toghrisida nutuqlar sözlep yighin ehlining küchlük diqqitini jelp qilghan we türlük so'allirigha jawab bergen. U sözide, 21-eserdiki digital téxnika tereqqiyatining sherqiy türkistan xelqige bext emes, belki éghir apet élip kelgenlikini eskertken. U yene nöwettiki jaza lagérliri tüzümining héchqandaq qanuniy asasi yoq ikenlikini, hetta xitay kommunistik partiyesining qanunsiz bir teshkilat bolghanliqini ilgiri sürüp, uning 70 yildin buyanqi Uyghur, tibet, xitay xelqlirige salghan zulumlirini teswirlep bergen.

Bu yighin'gha chéx jumhuriyitining ministirliri, bezi döletlerning sabiq prézidéntliri, tashqi ishlar ministirliri, nobél tinchliq mukapatining sahibliri, siyasiyonlar, edibler, sen'etkarlar, axbarat xadimliri hemde yüzligen kishilik hoquq pa'aliyetchiliri ishtirak qilghan bolup, bügün chüshtin burun yighinda söz alghan “Uyghur herikiti” teshkilatining re'isi roshen abbas xanimmu nuqtiliq halda jaza lagérliri mesilisi üstide toxtilip yighin ehlining diqqitini tartqan. U sözide, dunya jama'itini ornidin des turup, sherqiy türkistandiki zulumlargha üzül-késil xatime bérishke chaqiriq qilghan.

U bu heqte mundaq dédi: “Men bu xelq'araliq chong yighinda xitayning jaza lagérlirini ‛terbiyelesh merkizi‚ dep perdazlap körsitishi, saxta teshwiqatliri seweblik gan'girap qalghan nurghunlighan kishilerge qarita: bügünki waqit jaza lagérliri rast mewjutmidu? rastinla milyonlighan Uyghurlar u yerge qamilip zulum astigha éliniwatqanmidu? dep so'al soraydighan waqit emes. Belki jaza lagérliridiki méngisi yuyuluwatqan, éghir ten jazalirigha uchrawatqan, ölüwatqan milyonlighan Uyghurni qutuldurush üchün dunya jama'iti ornidin des turidighan waqit, amérika bilen bir septe turup, xitayning étnik qirghinchiliqigha chek qoyidighan waqit, sherqiy türkistandiki paji'elerge xatime béridighan waqit! jaza lagérlirida méning bir qorsaqtin chiqqan hedem hemde muhajirettiki onminglighan Uyghurning uruq-tughqanliri qan yutuwatidu! dep chüshenche bérish meqsitige yettim.”

Bu qétimqi yighinda yene teywen, tibet, xongkong mesililirimu muzakire qilin'ghan. Xitayning éghir bésim siyasitige uchrawatqan bu rayon xelqlirining wekillirimu shi jinping textke chiqqandin kéyinki kishilik hoquq, démokratiye saheside yüz bergen éghir chékinish hemde xitay kompartiyesining künséri mustebitliship bériwatqan ré'al siyasiti üstidin shikayetler qilishqan.