Мюнхен университетида берилгән “аман қалғанларниң көзидин уйғур қирғинчилиқиға бир нәзәр” намлиқ доклат күчлүк инкас қозғиди

Берндин ихтиярий мухбиримиз һәбибулла изчи тәйярлиди
2024.05.03
duq-20-yilliq-xatirilesh-0

Д у қ қурулғанлиқиниң 20-йиллиқ мунасивити билән өткүзүлидиған хатириләш мурасимида мәзкур қурултайниң рәиси долқун әйса әпәнди сөзлимәктә. 2024-Йили 3-май, мюнхен. RFA/Sintash

duq-20-yilliq-xatirilesh-2

Д у қ қурулғанлиқиниң 20-йиллиқ мунасивити билән өткүзүлидиған хатириләш мурасимида дуня писхика вә роһий кесәлликләр бирләшмисиниң рәиси, пирофессор томас шултз ечилиш сөзи қилди. 2024-Йили 3-май, мюнхен. RFA/Hebibulla Izchi

duq-20-yilliq-xatirilesh-3

Д у қ қурулғанлиқиниң 20-йиллиқ мунасивити билән өткүзүлидиған хатириләш мурасимида тәтқиқатчи пирофессор томас һензел сөз қилмақта. 2024-Йили 3-май, мюнхен. RFA/Hebibulla Izchi

duq-20-yilliq-xatirilesh-4

Д у қ қурулғанлиқиниң 20-йиллиқ мунасивити билән өткүзүлидиған хатириләш мурасимидин көрүнүш. 2024-Йили 3-май, мюнхен. RFA/Hebibulla Izchi

duq-20-yilliq-xatirilesh-5

Д у қ қурулғанлиқиниң 20-йиллиқ мунасивити билән өткүзүлидиған хатириләш мурасимидин көрүнүш. 2024-Йили 3-май, мюнхен. RFA/Hebibulla Izchi

duq-20-yilliq-xatirilesh-1

Д у қ қурулғанлиқиниң 20-йиллиқ мунасивити билән өткүзүлидиған хатириләш мурасимида хатирә сүрәт. 2024-Йили 3-май, мюнхен. RFA/Hebibulla Izchi

duq-20-yilliq-xatirilesh-8

Д у қ қурулғанлиқиниң 20-йиллиқ мунасивити билән өткүзүлидиған хатириләш мурасимида лагер шаһити қәлбинур сидиқ ханим сөзлимәктә. 2024-Йили 3-май, мюнхен. RFA/Sintash

duq-20-yilliq-xatirilesh-7.jpg

Д у қ қурулғанлиқиниң 20-йиллиқ мунасивити билән өткүзүлидиған хатириләш мурасимида зумрәтай әркин ханим сөзлимәктә. 2024-Йили 3-май, мюнхен. RFA/Sintash

Бүгүн, йәни 3-май күни дуня уйғур қурултийи қурулғанлиқиниң 20-йиллиқ мунасивити билән өткүзүлидиған хатириләш мурасими рәсмий башланди.

Д у қ қурулғанлиқиниң 20 йиллиқини хатириләш мурасими алди билән явропадики даңлиқ алий мәктәпләрниң бири болған мюнхен университетида илмий доклат бериш билән башланди. “аман қалғанларниң көзидин уйғур ирқий қирғинчилиқиға нәзәр” намлиқ чоң типтики доклатта ирқий қирғинчилиқниң уйғур аяллириға көрсәткән писхикилиқ тәсирлири вә мәнивий ярилири пакитлар вә дәлил-испатлири билән оттуриға қоюлди. Доклат бериш йиғиниға дуняниң һәрқайсий җайлиридин тәклип қилинған мутәхәссисләр, тәтқиқатчилар, сиясий паалийәтчиләр вә қурултай вәкиллири қатнашти.

Мюнхен университетидики доклат бериш йиғинниң ечилиш сөзини дуня писхика вә роһий кесәлликләр бирләшмисиниң рәиси, пирофессор томас шултз сөзлиди. У, уйғур ирқий қирғинчилиқиға мунасивәтлик мушундақ бир муһим теминиң германийәдики даңлиқ университет-мюнхен университети писхика пәнлири институтида муһакимә қилинғанлиқиниң әһмийитини тәкитләп өтти. У, өзиниң бу темиға қатнашқанлиқи вә шундақла уйғурларға ярдәм қилалиғанлиқидин толиму хушаллиқ һес қилинғанлиқини әскәртип өтти.

Бу мунасивәт билән бу түргә мәсул кишиләрдин бир болған, норвегийә уйғур комитетниң рәиси, уйғур әдлийә архипи амбириниң директори бәхтияр өмәрни зиярәт қилдуқ. У, бу тәтқиқат түрини ишләш җәрянида өзигә әң тәсир қилған бир нуқтиниң мәзкур тәтқиқат түригә қатнашқанларниң әң кичикиниң 16 яш, әң чоңиниң 60 яштин ашқан кишиләр икәнлики билдүрди. У йәнә уйғур ирқий қирғинчилиқи кәлтүрүп чиқарған роһи зәрбә вә изтирапларниң муһаҗирәттики уйғурларға, шу җүмлидин муһаҗирәттики иккинчи әвлад уйғурларғиму бәлгилик тәсир көрсәткәнликини тәкитләп өтти.

Бу йиғинда доклат сунған вә бу түргә мәсул кишиләрдин йәнә бири, пирофессор томас һензел болуп, у сөзидә ирқий қирғинчилиқ тоғрилиқ тәкшүрүш вә тәтқиқат елип баридиған әң муһим җайниң дәл вәқә йүз бәргән нәқ мәйдан икәнликини, әмма уйғур ирқий қирғинчилиқи һәққидә тәтқиқат елип бериш үчүн шәрқий түркистанда нәқ мәйдан тәкшүрүш вә тәтқиқат елип бериш имканийитиниң йоқлуқини тәкитләп өтти. У, мана мушу әмәлий сәвәб түпәйли уйғур қирғинчилиқиниң обйектлирини, шаһитлирини вә чәт әлләргә һаят қечип чиқалиғанларни зиярәт қилиш арқилиқ әмәлий пакитларға еришкили болидиғанлиқини, шундақла бу арқилиқ хәлқара сотқа әрз қилиш вә хитайни җавабкарлиққа тартишниң имканийити барлиқини оттуриға қойди.

Дуня уйғур қурултийи берлин ишханисиниң директори, дуня уйғур қурултийиниң баянатчиси ғәюр қурбанму бу һәқтә чүшәнчә берип өтти. У, өзиниң бу темиға қатнашқандин буян өзигә әң тәсир қилған нуқтиниң дәл зиярәт қилинған обйектларниң җаваби икәнликини тилға алди. У, зиярәт қилинған 13 кишидин 12 синиң “қандақ қилғанда бу роһий җараһәт вә бесимдин қутулалайсиз?” дегән дегән соалға, “шәрқий түркистан азад болуп, хәлқимиз хитайниң зулмидин қутулғанда андин өзимизни хушал һес қилалаймиз” дәп җаваб бәргәнликини тәкитләп өтти.

Германийәниң баден өлкисиму охшаш вақитта бу хил писхикилиқ тәкшүрүш түридин бирни башлиған болуп, бу түргә 3 милйон явродин көпрәк мәбләғ аҗритилған. Германийәниң карлсрухе шәһиридики әнвәр әһмәт әпәндиму бу түргә қатнашқан болуп, у бу һәқтики бәзи тәпсилатларни радийо аңлиғучилар билән ортақлашти.

Бу қетимқи йиғинға қатнашқан уйғур яшлиридин бири, америка вирҗинийә пән-техника университети писхологийә кәспини пүттүрүп, баклавурлуқ унваниға еришкән әқидә җүмәдур. У, уйғур ирқий қирғинчилиқиниң уйғурларниң йошурун аң қатлимиға қалдурған писхикилиқ җараһәтлирини тәтқиқ қилишни баш тема қилған “уйғурларниң чүшлирини лабораторийәлик тәкшүрүш вә тәтқиқ қилиш” пироҗектниң башламчиси. Иккинчи әвлад уйғурлар арисидин йетишип чиққан бир яш тәтқиқатчиниң уйғур ирқий қирғинчилиқиниң уйғурларға қалдурған писхологийәлик асарәтлирини йошурун аң нуқтисидин тәтқиқ қилиши, бу қетимқи йиғинда көплигән кишиләрниң диққитини қозғиди.

Уйғур ирқий қирғинчилиқиниң зиянкәшликигә биваситә учриған вә һазирғичә нурғун дуняви мәтбуатлар вә орунларда гуваһлиқ берип келиватқан қәлбинур сидиқ ханимму бүгүнки бу йиғинда қайта гуваһлиқ берип өтти. У, шәрқий түркистандики зулумларниң техичә тохтимиғанлиқини, униң тәсиригә учриған һәр бир шәхсниң бу роһий җараһәтни унтуп кетәлишиниң мумкин әмәсликини өз кәчмишигә бағлап чүшәндүрүп өтти.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.