Myunxén uniwérsitétida bérilgen “Aman qalghanlarning közidin Uyghur qirghinchiliqigha bir nezer” namliq doklat küchlük inkas qozghidi

Bérndin ixtiyariy muxbirimiz hebibulla izchi teyyarlidi
2024.05.03
duq-20-yilliq-xatirilesh-0

D u q qurulghanliqining 20-yilliq munasiwiti bilen ötküzülidighan xatirilesh murasimida mezkur qurultayning re'isi dolqun eysa ependi sözlimekte. 2024-Yili 3-may, myunxén. RFA/Sintash

duq-20-yilliq-xatirilesh-2

D u q qurulghanliqining 20-yilliq munasiwiti bilen ötküzülidighan xatirilesh murasimida dunya pisxika we rohiy késellikler birleshmisining re'isi, piroféssor tomas shultz échilish sözi qildi. 2024-Yili 3-may, myunxén. RFA/Hebibulla Izchi

duq-20-yilliq-xatirilesh-3

D u q qurulghanliqining 20-yilliq munasiwiti bilen ötküzülidighan xatirilesh murasimida tetqiqatchi piroféssor tomas hénzél söz qilmaqta. 2024-Yili 3-may, myunxén. RFA/Hebibulla Izchi

duq-20-yilliq-xatirilesh-4

D u q qurulghanliqining 20-yilliq munasiwiti bilen ötküzülidighan xatirilesh murasimidin körünüsh. 2024-Yili 3-may, myunxén. RFA/Hebibulla Izchi

duq-20-yilliq-xatirilesh-5

D u q qurulghanliqining 20-yilliq munasiwiti bilen ötküzülidighan xatirilesh murasimidin körünüsh. 2024-Yili 3-may, myunxén. RFA/Hebibulla Izchi

duq-20-yilliq-xatirilesh-1

D u q qurulghanliqining 20-yilliq munasiwiti bilen ötküzülidighan xatirilesh murasimida xatire süret. 2024-Yili 3-may, myunxén. RFA/Hebibulla Izchi

duq-20-yilliq-xatirilesh-8

D u q qurulghanliqining 20-yilliq munasiwiti bilen ötküzülidighan xatirilesh murasimida lagér shahiti qelbinur sidiq xanim sözlimekte. 2024-Yili 3-may, myunxén. RFA/Sintash

duq-20-yilliq-xatirilesh-7.jpg

D u q qurulghanliqining 20-yilliq munasiwiti bilen ötküzülidighan xatirilesh murasimida zumret'ay erkin xanim sözlimekte. 2024-Yili 3-may, myunxén. RFA/Sintash

Bügün, yeni 3-may küni dunya Uyghur qurultiyi qurulghanliqining 20-yilliq munasiwiti bilen ötküzülidighan xatirilesh murasimi resmiy bashlandi.

D u q qurulghanliqining 20 yilliqini xatirilesh murasimi aldi bilen yawropadiki dangliq aliy mekteplerning biri bolghan myunxén uniwérsitétida ilmiy doklat bérish bilen bashlandi. “Aman qalghanlarning közidin Uyghur irqiy qirghinchiliqigha nezer” namliq chong tiptiki doklatta irqiy qirghinchiliqning Uyghur ayallirigha körsetken pisxikiliq tesirliri we meniwiy yariliri pakitlar we delil-ispatliri bilen otturigha qoyuldi. Doklat bérish yighinigha dunyaning herqaysiy jayliridin teklip qilin'ghan mutexessisler, tetqiqatchilar, siyasiy pa'aliyetchiler we qurultay wekilliri qatnashti.

Myunxén uniwérsitétidiki doklat bérish yighinning échilish sözini dunya pisxika we rohiy késellikler birleshmisining re'isi, piroféssor tomas shultz sözlidi. U, Uyghur irqiy qirghinchiliqigha munasiwetlik mushundaq bir muhim témining gérmaniyediki dangliq uniwérsitét-myunxén uniwérsitéti pisxika penliri institutida muhakime qilin'ghanliqining ehmiyitini tekitlep ötti. U, özining bu témigha qatnashqanliqi we shundaqla Uyghurlargha yardem qilalighanliqidin tolimu xushalliq hés qilin'ghanliqini eskertip ötti.

Bu munasiwet bilen bu türge mes'ul kishilerdin bir bolghan, norwégiye Uyghur komitétning re'isi, Uyghur edliye arxipi ambirining diréktori bextiyar ömerni ziyaret qilduq. U, bu tetqiqat türini ishlesh jeryanida özige eng tesir qilghan bir nuqtining mezkur tetqiqat türige qatnashqanlarning eng kichikining 16 yash, eng chongining 60 yashtin ashqan kishiler ikenliki bildürdi. U yene Uyghur irqiy qirghinchiliqi keltürüp chiqarghan rohi zerbe we iztiraplarning muhajirettiki Uyghurlargha, shu jümlidin muhajirettiki ikkinchi ewlad Uyghurlarghimu belgilik tesir körsetkenlikini tekitlep ötti.

Bu yighinda doklat sun'ghan we bu türge mes'ul kishilerdin yene biri, piroféssor tomas hénzél bolup, u sözide irqiy qirghinchiliq toghriliq tekshürüsh we tetqiqat élip baridighan eng muhim jayning del weqe yüz bergen neq meydan ikenlikini, emma Uyghur irqiy qirghinchiliqi heqqide tetqiqat élip bérish üchün sherqiy türkistanda neq meydan tekshürüsh we tetqiqat élip bérish imkaniyitining yoqluqini tekitlep ötti. U, mana mushu emeliy seweb tüpeyli Uyghur qirghinchiliqining obyéktlirini, shahitlirini we chet ellerge hayat qéchip chiqalighanlarni ziyaret qilish arqiliq emeliy pakitlargha érishkili bolidighanliqini, shundaqla bu arqiliq xelq'ara sotqa erz qilish we xitayni jawabkarliqqa tartishning imkaniyiti barliqini otturigha qoydi.

Dunya Uyghur qurultiyi bérlin ishxanisining diréktori, dunya Uyghur qurultiyining bayanatchisi gheyur qurbanmu bu heqte chüshenche bérip ötti. U, özining bu témigha qatnashqandin buyan özige eng tesir qilghan nuqtining del ziyaret qilin'ghan obyéktlarning jawabi ikenlikini tilgha aldi. U, ziyaret qilin'ghan 13 kishidin 12 sining “Qandaq qilghanda bu rohiy jarahet we bésimdin qutulalaysiz?” dégen dégen so'algha, “Sherqiy türkistan azad bolup, xelqimiz xitayning zulmidin qutulghanda andin özimizni xushal hés qilalaymiz” dep jawab bergenlikini tekitlep ötti.

Gérmaniyening badén ölkisimu oxshash waqitta bu xil pisxikiliq tekshürüsh türidin birni bashlighan bolup, bu türge 3 milyon yawrodin köprek meblegh ajritilghan. Gérmaniyening karlsruxé shehiridiki enwer ehmet ependimu bu türge qatnashqan bolup, u bu heqtiki bezi tepsilatlarni radiyo anglighuchilar bilen ortaqlashti.

Bu qétimqi yighin'gha qatnashqan Uyghur yashliridin biri, amérika wirjiniye pen-téxnika uniwérsitéti pisxologiye kespini püttürüp, baklawurluq unwanigha érishken eqide jümedur. U, Uyghur irqiy qirghinchiliqining Uyghurlarning yoshurun ang qatlimigha qaldurghan pisxikiliq jarahetlirini tetqiq qilishni bash téma qilghan “Uyghurlarning chüshlirini laboratoriyelik tekshürüsh we tetqiq qilish” pirojéktning bashlamchisi. Ikkinchi ewlad Uyghurlar arisidin yétiship chiqqan bir yash tetqiqatchining Uyghur irqiy qirghinchiliqining Uyghurlargha qaldurghan pisxologiyelik asaretlirini yoshurun ang nuqtisidin tetqiq qilishi, bu qétimqi yighinda köpligen kishilerning diqqitini qozghidi.

Uyghur irqiy qirghinchiliqining ziyankeshlikige biwasite uchrighan we hazirghiche nurghun dunyawi metbu'atlar we orunlarda guwahliq bérip kéliwatqan qelbinur sidiq xanimmu bügünki bu yighinda qayta guwahliq bérip ötti. U, sherqiy türkistandiki zulumlarning téxiche toxtimighanliqini, uning tesirige uchrighan her bir shexsning bu rohiy jarahetni untup kételishining mumkin emeslikini öz kechmishige baghlap chüshendürüp ötti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.